Matseno a Dithanolo tsa Setswana le Seamhariki
Setswana le Seamhariki ke dipuo tse pedi tse di humileng thata ka setso, popetlhogo, le hisitori mo kontinenteng ya Aferika. Setswana, se se buiwang thata kwa borwa ba Aferika (segolobolo mo Botswana le mo Aferika Borwa), se belonga mo lelapeng la dipuo tsa se-Bantu, mme se itsege ka melodi ya sone le thulaganyo e e nonofileng ya thutapuo. Ka fa letlhakoreng le lengwe, Seamhariki (Amharic), se se buiwang kwa botlhaba ba Aferika mo nageng ya Ethiopia, ke puo ya se-Semite e e dirisiwang ke batho ba le dimilione tse dintsi, e bile e na le mokwalo wa sone o o kgethegileng. Fa re ranola diteng magareng ga dipuo tse pedi tse, ga re ranole fela mafoko ka bongwe; re kopanya ditso, megopolo, le dithulaganyo tse di farologaneng tsa thutapuo. Moranodi yo o nang le bokgoni o tshwanetse go tsenelela mo tsebong ya go re dipuo tse di farologana jang gore a kgone go bopa thanolo e e lolameng, e e utlwalang sentle mo go ba ba e balang.
Ditlhotlho tsa Mokwalo: Mokwalo wa se-Latini kgatlhanong le Mokwalo wa Ge'ez
Sengwe sa ditlhotlho tse di tlhagang pele mo go ranoleng Setswana go ya go Seamhariki ke mokwalo. Setswana se dirisa mokwalo wa se-Latini (Latin script), o o tlwaelegileng e bile o dirisiwa mo dipuong di le dintsi lefatshe ka bophara. Mokwalo o o dirisa ditlhaka tse di tlwaelegileng go emela medumo. Fa go le jalo, Seamhariki se dirisa mokwalo o o kgethegileng e bile o le mongwe wa e e tsofetseng mo lefatsheng o o bidiwang Ge'ez (kgotsa Fidel). Mokwalo o ke mokwalo wa se-Abugida (alphasyllabary), kwa selo sengwe le sengwe se se kwalwang se emelang modumo wa tlhaka ya ntlha le tlhaka ya vowel (syllable).
Fa o ranola maina a batho, a mafelo, le mafoko a a kgethegileng (proper nouns), moranodi o tshwanetse go dirisa ditsela tsa go tlhalosa medumo ka ditlhaka tsa puo e nngwe (transliteration). Ka sekai, leina la Setswana le le jaaka "Lesego" kgotsa "Mmapula" le tshwanetse go fetolelwa mo mokwalong wa Ge'ez ka go tsamaisana le kafa le bidiwang ka teng ka tsela e e nepagetseng. Gape, matshwao a puo a a farologana thata; fa Setswana se dirisa matshwao a thutapuo a se-Latini (jaaka khoma le kholone), Seamhariki se na le matshwao a sone a a kgethegileng (jaaka marontho a le mane "::" a a emelang khutlo, le marontho a le mabedi ":" a a emelang khoma). Se se tlhoka gore moranodi a netefatse mokwalo wa bofelo gore o siame ka botlalo mme o balega motlhofo.
Dintlha tsa Thulaganyo ya Dipolelo: SVO kgatlhanong le SOV
Thulaganyo ya mafoko mo dipolelong ke ntlha e nngwe e e tlhokang kelello e e tseneletseng go tswa mo moranoding. Setswana se latela thulaganyo ya SVO (Subject-Verb-Object), e leng go re: Sediri (Subject) se latelwa ke Sedirwa (Verb) mme go fetsa ka Sedirwa (Object). Ka sekai, re ka re: "Mosimane (S) o ja (V) setampa (O)". Mokgwa o o fa polelo lebelo le go tsamaya ka tsela e e tlhamaletseng.
Ka fa letlhakoreng le lengwe, Seamhariki se latela thulaganyo ya SOV (Subject-Object-Verb). Mo puong e, sediri se latelwa ke sedirwa, mme lediri le bewa kwa bofelong jwa polelo. Ka sekai sa polelo e e fa godimo, ka Seamhariki e tla bo e re: "Mosimane setampa o ja". Ntlha e e tlhoka gore moranodi a se ke a ranola polelo ka lentswe ka lentswe (word-for-word translation), mme a sekaseke polelo yotlhe gore a kgone go e bopa sesha ka thulaganyo e e siameng ya Seamhariki ntle le go latlhegelwa ke bokao jwa yone. Fa o ranola dipolelo tse di telele tse di nang le dintlha tse dintsi tse di amanang, go tlhoka botswerere jo bogolo go rwala mafoko go a isa kwa bokhutlong ja polelo kwa lediri le nnang teng.
Ntlha ya Botlhokwa: Go ranola diteng magareng ga Setswana le Seamhariki ga se fela go fetola mafoko mo pampiring, ke go fudusa megopolo go tswa mo kgaolong e e ometseng ya Borwa ba Aferika go ya kwa dithabeng tse di nang le ditso tse di farologaneng tsa Botlhaba ba Aferika.
Tumalano le Bong: Magoro a Maina le Bong ja Thutapuo
Setswana ke puo e e nang le thulaganyo e e nonofileng ya magoro a maina (noun class system). Maina otlhe a kgaogantswe ka magoro a a farologaneng (jaaka legoro la batho le le dirisang batsamaisi ba "mo-" le "ba-", kgotsa la dilo le le dirisang "se-" le "di-"). Magoro a a laola tumalano ya thutapuo mo go tlhobosetseng mediri, matlhalosi, le pronouns mo polelong yotlhe. Se se dira gore polelo ya Setswana e nne le mmino o o ratiwang thata fa e buiwa.
Seamhariki sone ga se na magoro a maina a a ntseng jalo. Se na le thulaganyo ya bong ja thutapuo (grammatical gender) e e kgaoganyang dilo ka botona le bosadi. Se se botlhokwa le go feta ke gore, ka Seamhariki, le yone leemedi la motho wa bobedi (you) le na le bong ja botona ("antä") le bosadi ("anči"). Mo go ranoleng go tswa mo Setswaneng, kwa leemedi la "o" kgotsa "ba" le se nang bong jo bo kgethegileng jwa thutapuo, moranodi o tshwanetse go sekaseka thulaganyo e e tletseng ya polelo kgotsa temana gore a itse gore a go tlotliwa ka monna kgotsa mosadi, e le gore a tle a dirise bong jo bo siameng ka Seamhariki. Ga o kake wa ranola ntle le go sekaseka gore sediri sa polelo ke sa mofuta ofe wa bong.
Popego ya Mediri le Nako (Verbal Morphology)
Popego ya mediri ya Seamhariki e rarabane thata e bile e latela thulaganyo ya Semitic ya "roots and patterns" (medu le dipaterone tsa mafoko). Lediri le le lengwe le le lengwe le bopiwa go tswa mo medung ya ditlhaka di le tharo kgotsa nne, mme medumo ya vowel e a fetolwa go bontsha nako (tense), mokgwa (aspect), le thulaganyo ya mediri (mood). Setswana sone se dirisa batsamaisi ba lediri ba ba bewang pele ga lediri (preverbal prefixes/subject concords) le mafoko-thusi go emela nako le mokgwa wa tiragalo. Moranodi o tshwanetse go tsenelela mo tsebong ya go re tiragalo e e dirwang e dirilwe leng, gore a tle a kgone go bopa lediri le le nepagetseng la Seamhariki le le emelang nako eo ka botlalo. Se se netefatsa gore dithanolo tsa mediri di nna le bokao jo bo feletseng mme di sa timele mmadi tlhogo.
Ditsela tsa go Fetolela Diane le Maele
Botshelo jwa setso jwa Batswana bo amana thata le temo-thuo le botshelo jwa metse e e mo nageng e e ometseng ya kgaolo ya borwa ba Aferika. Se boikuelo jo bo bonala mo diotwaneng le maele a Setswana a le mantsi a a amang dikgomo, dinonyane, le tlhago. Ka sekai, seane se se reng: "Kgetsi ya tsie e kgonwa ke go tshwaraganelwa" se bolela gore tiro e e boima e a tlhofofala fa batho ba bereka mmogo. Se se dirisa tsie e le selo se se tlwaelegileng se se tshwarwang ke batho mmogo.
Fa re ranolela mo Seamhariking, go ranola mafoko a ka tlhamalalo go ka tlhakanya babadi ba ba kwa Ethiopia tlhogo, ka gonne bone ba na le diane tsa bone tse di tsamaisanang le botshelo jwa bone jwa thaba, setso sa bone sa se-Orthodox, le temo ya kofi. Ka jalo, moranodi o tshwanetse go dirisa ditsela tsa "transcreation" kgotsa thanolo ya go bopa bosha go batla seane se se nang le bokao jo bo tshwanang mo Seamhariking. Se se netefatsa gore bokao bo sala bo tiile e bile bo tsena mo pelong ya mmadi wa Seamhariki. Go ranola diane go tlhoka moranodi go nna le kitso e e tseneletseng ya matshelo a batho ba dipuo tseo ka bobedi.
Dintlha tsa SEO tsa Dithanolo tsa Diwebesaete tsa Dipuobedi
Mo motlheng wa gompieno wa dijithale, go ranola diwebesaete go tswa mo Setswaneng go ya go Seamhariki go tlhoka gape go ela tlhoko melao ya SEO (Search Engine Optimization). SEO e netefatsa gore diteng tse di ranotsweng di a bonala mo dienjeneng tsa go batla (search engines) jaaka Google kwa Ethiopia. Dintlha tse di latelang di botlhokwa thata mo moranoding wa SEO:
- Tshekatsheko ya Mafoko-Kgoe (Keyword Research): Moranodi o tshwanetse go itse mafoko a a batliwang thata ke batho ba ba dirisang Seamhariki mo inthaneteng mme a a tsenye mo go ranoleng diteng.
- Go ranola Meta Tags le Ditlhaloso: Dintlha tse ga di a tshwanela go ranolwa fela fa di bonwa mo tsebeng, mme di tshwanetse go ranolwa le mo khoutung ya HTML go thibela go latlhegelwa ke bokao jwa SEO. Ditlhaloso tsa ditsebe di tshwanetse go nna le mafoko-kgoe a a nepagetseng.
- Thulaganyo ya HLT (Hypertext Translation): Go dirisa ditlhogo tse di nepagetseng (h1, h2, h3) go laola tatelano ya diteng. Ditlhogo tse di tshwanetse go nna le mafoko a a rwalang bokao jwa setlhogo sa gago.
- Mokwalo wa URLs: Netefatsa gore di-URL tsa ditsebe tsa Seamhariki di bopilwe sentle ka ditlhaka tse di siameng mme ga di tlhakatlhakane mo di-browser.
Megopolo ya go Ranola e e Nang le Katlego:
1. Kamehla sekaseka popetlhogo ya dipolelo pele ga o simolola go ranola mafoko ka bongwe.
2. Dirisa baranodi ba e leng baagi ba lefatshe leo (native speakers) go netefatsa gore setso se tlotlilwe ka botlalo.
3. O se ke wa lebala go tlhatlhoba khoutu ya HTML go netefatsa gore ditlhaka tsa Ge'ez di tlhagelela sentle.