Go ranola magareng ga dipuo tse pedi tse di farologaneng gotlhelele ka popopuo le ka setso, jaaka Setswana le puo ya se-Mongolia, ke tiro e e tlhokang kitso e e tseneletseng ya thutapuo le boitsaanape jo bo kgethegileng. Setswana ke puo ya se-Bantu e e buiwang thata mo borwa jwa Aferika, fa se-Mongolia e le puo e e tswang mo lelapeng la dipuo tsa se-Mongoli (Mongolic languages) e e buiwang kwa bogare jwa Asia. Phapang eno e e kwa godimo ya geography, ditso, le popopuo e dira gore go ranola go tswa ka Setswana go ya go se-Mongolia go nne le dikgwetlho le nuances tse di kgethegileng tse moranodi mongwe le mongwe a tshwanetseng go di itse le go di fenya ka manontlhotlho.
Mathata a Thutapuo le Phapang ya Dithulaganyo tsa Mafoko
Ntlha ya ntlha e e farologanyang Setswana le se-Mongolia ke thulaganyo ya mafoko mo polelong (word order). Setswana se latela thulaganyo ya Sediri-Lediri-Sedirwa (Subject-Verb-Object kgotsa SVO). Ka sekai, fa re re "Monna o arapela Modimo", "Monna" ke sediri (Subject), "o arapela" ke lediri (Verb), mme "Modimo" ke sedirwa (Object). Thulaganyo eno e tsamaelana le dipuo di le dintsi tsa se-Bantu le tsa se-Europa.
Ka fa letlhakoreng le lengwe, puo ya se-Mongolia e latela thulaganyo ya Sediri-Sedirwa-Lediri (Subject-Object-Verb kgotsa SOV). Seno se raya gore lediri le tla kwa bokhutlong jwa polelo ka dinako tsotlhe. Fa re fetolela sekai se se fa godimo go ya go se-Mongolia, thulaganyo ya polelo e tla bo e re "Monna Modimo o arapela". Mo moranoding, phapang eno ya thulaganyo e tlhoka gore a fetole ka mo a akanyang ka gone le go tlhaloganya sebopego sa polelo yotlhe pele a ka simolola go ranola. Fa o ranola lefoko ka lefoko, polelo e tla latlhegelwa ke molaetsa e bile e ke ke ya utlwala sentle mo go ba ba buang se-Mongolia e le puo ya bone ya ga mme.
Mo godimo ga thulaganyo ya mafoko, se-Mongolia ke puo e e momaganyang (agglutinative language). Seno se raya gore go dirisiwa dikarolo tsa mafoko (suffixes) tse di kgomaretswang kwa morago ga modi wa lefoko (root word) go bontsha thulaganyo ya thutapuo, jaaka dipaka (tenses), bongwe/bontsi, le dikarolo tsa go supa. Setswana, le fa se na le ditsela dingwe tsa go momaganya jaaka go dirisa megatla (suffixes) jaaka "-ng" go bontsha lefelo (sekai: lentsweng), se ikaegile thata ka ditsela tse di farologaneng tsa go tlhoma mafoko le go dirisa ditlhopha tsa maina le ditumalano tsa tsone.
Tsamaiso ya Ditlhopha tsa Maina le Matshego a Dipuo ka Bobedi
Setswana se na le thulaganyo e e kgethegileng ya ditlhopha tsa maina (noun classes). Leina lengwe le lengwe le wela mo tlhophong e e rileng go tswa go class 1 go ya go class 18, mme ditlhopha tseno di laola ditumalano tsotlhe tsa thutapuo (concordial agreement) mo polelong. Ka sekai, "Motho yo montle o a tsamaya" (Class 1) le "Setlhare se sentle se a gola" (Class 7). Ditumalano tseno di dira gore go nne le tirisano e e nonofileng magareng ga maina, matlhalosi, le madiri.
Puo ya se-Mongolia yona ga e na ditlhopha tsa maina tsa se-Bantu kgotsa bong (gender classes) mo thutapuong ya yone. Lefa go le jalo, e na le mokgwa o o raraaneng wa "noun cases" kgotsa makgetlo a le supa kgotsa a le robedi (nominative, genitive, dative, accusative, ablative, instrumental, comitative, le directive). Makgetlo ano a bontshiwa ka go tsenya suffixes tse di farologaneng mo maineng go supa tirisano ya leina le mafoko a mangwe mo polelong. Moranodi o tshwanetse go tlhaloganya sentle gore leina le le mo Setswaneng le na le seabe sefe (a ke sediri, sedirwa, kgotsa lefelo) gore a kgone go kgetha mogatla (suffix) o o siameng wa leina ka se-Mongolia. Seno se tlhoka boitsaanape jo bo tseneletseng ka gonne go tlhaola mogatla o o sa siamang go ka fetola molaetsa otlhe wa polelo.
Phapang e nngwe e e botlhokwa e malebana le vowel harmony (tumalano ya ditumanosi) mo puong ya se-Mongolia. Mo se-Mongoliang, ditumanosi mo polelong kgotsa mo lefokong di tshwanetse go tsamaelana ka mokgwa o o rileng wa go bitsa (vowel harmony: ditumanosi tse di buiwang kwa pele ga molomo kgotsa kwa morago). Moranodi o tshwanetse go netefatsa gore suffixes tse a di tlhophang di siametse tumalano eno ya ditumanosi tsa modi wa lefoko. Gape, mo Setswaneng, re na le dipotso tse di tsenang mo tlhophong ya leina (jaaka "mang" le "eng"), fa ka se-Mongolia go na le marara a mangwe a go kgetha mafoko a a botsang go ya ka se se botswang.
Maano a go Fetolela Diidioma le Ditso (Transcreation)
Mo tirong ya go ranola, ga re fetolele fela mafoko, re fetolela le dintlha tsa setso (cultural transposition). Setswana se na le puo e e humileng ya diidioma, maele, le dithamalakane tse di ikaegigeng ka botshelo jwa selegae, ditiro tsa temothuo, le loruo la dikgomo. Ka sekai, idiom e e reng "Pula e na" e ka nna le bokao jo bo farologaneng le pholo, masego, kgotsa katlego, ka gonne metsi ke botshelo mo kgaolong ya rona. Gape re na le dipolelo tse di jaaka "Go tsenya lentswe" kgotsa "Go loma tsebe".
Fa o fetolela maele a a ntseng jalo ka se-Mongolia, moranodi ga a kake a a ranola ka tlhamalalo (literal translation) ka gonne metseletsele ya bone ya setso le botshelo e farologane thata. Mongolia ke naga e e nang le ditshelo tsa bo-nomad (nomadic pastoralism) le bosa jo bo tsididi thata (steppes le Gobi desert). Diidioma tsa se-Mongolia di ikaegile thata ka botshelo jwa dipitse, dinkwe, phefo e e tsididi, le go fudusa loruo mo mafelong a a farologaneng. Moranodi o tshwanetse go dirisa leano la "transcreation" (go ranola ka go bopa sesha ka setso) go batla idiom ya se-Mongolia e e nang le bokao jo bo tshwanang le jwa idiom ya Setswana, le mororo mafoko a yone a farologane.
Sekai sa maele a Setswana: "Kgetsi ya tsie e kgonwa ka go tshwaraganelwa". Fa re e ranola ka tlhamalalo ka se-Mongolia, ba ke ke ba tlhaloganya se se kayang kgetsi ya tsie. Moranodi o tshwanetse go kgetha seane sa se-Mongolia se se buang ka go tshwaragana le go thusana ga batho mo ditirong, jaaka dipolelo tse di amanang le go kgarametsa ntlo ya kgotla (ger) kgotsa go tsamaisa dipitse mmogo. Seno se netefatsa gore molaetsa o fitlha mo go ba ba buang se-Mongolia ka tsela e e utlwalang le go ba ama maikutlo ka tsela e e tshwanang le e molaetsa wa Setswana o amang Batswana ka yone.
Dintlha tse di Botlhokwa le Dikgato tsa go Ranola ka Manontlhotlho
Gore ranolo ya gago e nne ya boleng jo bo kwa godimo le e e siameng mo metjheneng ya go batla melaetsa (SEO friendly), moranodi o tshwanetse go latela dikgato tse di latelang ka kelotlhoko:
- Go bala le go tlhaloganya molaetsa pele: O se ke wa simolola go ranola o sa bala setlhogo sotlhe sa Setswana. Tlhaloganya maikutlo a mongwadi, bokao jo bo fitlhegileng, le molaetsa o o batlang go o fetisa.
- Go bopa bukantswe ya mareo (Terminology Database): Pele o simolola, tlhoma mareo a thutapuo a a botlhokwa a o tla a dirisang ka go tsepama (consistency) mo setlhogong sotlhe. Seno se botlhokwa thata mo mefuteng ya dithanolo tsa botegeniki le tsa molao.
- Go ranola ka go bopa ditsela tse di siameng tsa se-Mongolia: O se ke wa patika mafoko a Setswana mo sebopegong sa se-Mongolia. Letla gore se-Mongolia se elele ka mokgwa wa thutapuo le popopuo ya yone.
- Go boelela le go tlhatlhoba (Proofreading): Morago ga go ranola, letla gore modiri mongwe yo o buang se-Mongolia e le puo ya gagwe ya matswalo a tlhatlhobe ranolo eno go netefatsa gore e balega sentle e bile ga e na diphoso tsa thutapuo kgotsa tsa setso.
Ka go latela maano a, o tla bo o sa felle fela mo go fetoleng mafoko go tswa mo puong e nngwe go ya go e nngwe, o tla bo o aga borogo jo bo nonofileng jwa setso le kitso magareng ga baithuti, baanedi, le baemedi ba Batswana le ba Mongolia. Seno se tlisa tirisano e e molemo le go godisa popopuo e e kgethegileng ya dipuo tseno tse pedi mo lefelong la marang-a-rang.