די איבערזעצונג פֿון ייִדיש, אַ דזשערמאַנישע שפּראַך מיט טיפֿע סעמיטישע און סלאַווישע וואָרצלען, אויף מאַקעדאָניש, אַ דרום-סלאַווישע שפּראַך מיט ייִחוסדיקע באַלקאַנישע אייגנשאַפֿטן, שטעלט מיט זיך פֿאָר אַן אינטערעסאַנטן און קאָמפּליצירטן פּראָצעס. כאָטש ייִדיש פֿאַרמאָגט אַ היפּשן סלאַווישן קאָמפּאָנענט וואָס קען מאָל העלפֿן אינעם פֿאַרשטאַנד פֿון לעקסיקאַלער נאָענטקייט, פֿאָדערט די סיסטעמאַטישע איבערזעצונג צווישן די צוויי שפּראַכן אַ טיפֿן אַנאַליז פֿון גראַמאַטישע, סינטאַקטישע און קולטורעלע אונטערשיידן. דער אַרטיקל באַהאַנדלט די וויכטיקסטע אַרויספֿאָדערונגען און גיט פּראַקטישע עצות פֿאַר פּראָפֿעסיאָנעלע איבערזעצער.
1. דער דעפֿיניטער אַרטיקל: פּרעפּאָזיציאָנעל קעגן פּאָסטפּאָזיציאָנעל
איינער פֿון די מערסט אויפֿפֿאַלענדיקע אונטערשיידן צווישן ייִדיש און מאַקעדאָניש ליגט אין דער סטרוקטור פֿונעם באַשטימטן אַרטיקל. אין ייִדיש, אַזוי ווי אין אַנדערע דזשערמאַנישע שפּראַכן, געפֿינט זיך דער אַרטיקל פֿאַרן סובסטאַנטיוו (דער מאַן, די פֿרוי, דאָס קינד). ער ענדערט זיך לויט דעם מין (זכר, נקבה, נייטראַל) און לויט דעם פֿאַל (נאָמינאַטיוו, אַקוזאַטיוו, דאַטיוו).
אין מאַקעדאָניש, פֿון דער אַנדערער זייט, איז דער באַשטימטער אַרטיקל אַ סופֿיקס וואָס ווערט צוגעקלעפּט צום סוף פֿונעם וואָרט (čovekot, ženata, deteto). דער מאַקעדאָנישער אַרטיקל צייגט ניט נאָר דעם מין און דעם רבים, נאָר אויך די פֿיזישע נאָענטקייט פֿונעם אָביעקט צום רעדנער (מיט די סופֿיקסן -אָוו, -אָן). למשל, "детето" (באַשטימט אַלגעמיין), "детево" (דאָס קינד דאָ נאָענט), און "детено" (דאָס קינד דאָרט ווייט). אַן איבערזעצער מוז זיין זייער פֿאָרזיכטיק מיט דעם דאָזיקן נואַנס, כּדי אָפּצוהיטן די פּינקטלעכע באַדייטונג פֿון באַשטימקייט און דיסטאַנץ אין דעם איבערגעזעצטן טעקסט.
2. פֿאַלן-סיסטעמען און פּרעפּאָזיציעס
ייִדיש פֿאַרמאָגט אַן אַקטיווע פֿאַלן-סיסטעם פֿאַר אַרטיקלען און פּראָנאָמען, וואָס טיילט אָפּ דעם נאָמינאַטיוו, אַקוזאַטיוו און דאַטיוו. צום ביישפּיל: "איך גיב דעם קלוגן בחור דאָס בוך" (דער רעסיפּיענט איז אין דאַטיוו). מאַקעדאָניש, ווי אַ טייל פֿונעם באַלקאַנישן שפּראַך-בונד, האָט כּמעט אינגאַנצן פֿאַרלאָרן אירע פֿאַלן-ענדיקונגען פֿאַר סובסטאַנטיוון און ניצט אַנאַליטישע סטרוקטורן מיט פּרעפּאָזיציעס.
אויב אין ייִדיש שרײַבט מען: "איך גיב דעם חבֿר אַ מתּנה" (וווּ "דעם חבֿר" איז קלאָר אין דאַטיוו דורכן אַרטיקל "דעם"), אויף מאַקעדאָניש מוז מען נוצן די פּרעפּאָזיציע "на" (Mu davam podarok na drugarot). דער קורצער פּראָנאָם "му" (אים) פֿאַר דעם ווערב "давам" (גיב) איז אַ פֿליכט-עלעמענט פֿון דער גראַמאַטיק, באַקאַנט ווי קליטישע דאָפּлונג. אויב מען לאָזט עס אויס, קלינגט דער זאַץ אומנאַטירלעך אָדער אַרכאַאיש. דער איבערזעצער מוז דעריבער פֿאַרשטיין ווי אַזוי צו טראַנספֿאָרמירן די פֿאַלן-אינפֿאָרמאַציע פֿון די ייִדישע סובסטאַנטיוון אין דער סינטאַקטישער סטרוקטור פֿון מאַקעדאָנישע פּרעפּאָזיציעס און פּראָנאָמינאַלע קליטיקעס.
3. סינטאַקסיס און די ווערב-צווייט פּאָזיציע (V2)
ייִדיש איז באַקאַנט מיט איר שטרענגן סינטאַקטישן כלל פֿון "ווערב-צווייט" (V2) אין הויפּט-זאַצן. דאָס מיינט אַז דאָס קאָניוגירטע ווערב מוז שטענדיק שטיין אויפֿן צווייטן אָרט פֿונעם זאַץ, אפילו ווען דער ערשטער אָרט ווערט פֿאַרנומען דורך אַן אַדווערב אָדער אַן אָביעקט. צום ביישפּיל: "נעכטן האָט ער געשריבן אַ בריוו".
מאַקעדאָניש ניצט אַ מער פֿלעקסיבלע סובסטאַנטיוו-ווערב-אָביעקט (SVO) סטרוקטור, אָבער זי האָט שטרענגע כללים וועגן דער פּאָזיציע פֿון קליטישע פּראָנאָמען און הילף-ווערבן, וואָס מוזן שטיין פֿאַרן הויפּט-ווערב אין דעקלאַראַטיווע זאַצן (למשל: "Му ја дадов книгата" - איך האָב אים געגעבן דאָס בוך). אַ ליטעראַלער איבערזעצונג פֿון דעם ייִדישן V2 סינטאַקסיס קען שאַפֿן אומנאַטירלעכע מאַקעדאָנישע זאַצן. דער איבערזעצער מוז רעקautoסטרוירן דעם זאַץ-בוי אַזוי אַז ער זאָל קלינגען פֿליסיק און נאַטירלעך אויף מאַקעדאָניש.
4. לשון-קודש קעגן באַלקאַנישן קאָנטעקסט
אַ ספּעציפֿישע אַרויספֿאָדערונג פֿאַר יעדן וואָס איבערזעצט פֿון ייִדיש איז דער גרויסער לשון-קודש (העברעיש-אַרמיש) קאָמפּאָנענט. ווערטער ווי "שבת" (Shabes), "סכנה" (Sakone), "שכל" (Seykhel), אָדער "געשעפֿט" (Gesheft) טראָגן מיט זיך טיפֿע קולטורעלע און רעליגיעזע באַדייטונגען וואָס עקזיסטירן ניט דירעקט אין דער מאַקעדאָנישער וועלט.
נעמען מיר, למשל, דאָס וואָרט "חוצפּה" (Khutspe). דאָס וואָרט האָט זיך צעשפּרייט אין פֿילע שפּראַכן, אָבער אויף מאַקעדאָניש מוז מען געפֿינען אַן עקוויוואַלענט וואָס זאָל אָפּשפּיגלען די פּינקטלעכע מדרגה פֿון פֿרעכקייט און מוט. מען קען נוצן "дрскост" אָדער "безобразлук" (וואָס קומט פֿון טערקישן יסוד, אַ זאַך וואָס איז זייער כאַראַקטעריסטיש פֿאַר דער באַלקאַנישער לעקסיק). די באַגעגעניש צווישן די צוויי קולטור-שיכטן — העברעישע קאָנסעפּטן פֿון איין זייט און טערקיש-סלאַווישע קאָנסטרוקציעס פֿון דער אַנדערער זייט — שאַפֿט אַן אמתן אינטעלעקטואַלן עקספּערימענט פֿאַרן איבערזעצער.
אין אַזעלכע פֿאַלן, מוז דער איבערזעצער באַשליסן צווישן עטלעכע מעטאָדן:
- דירעקטע דערקלערונג: ניצן אַ מאַקעדאָניש וואָרט וואָס ענדלט אין באַדייטונג, כאָטש עס פֿאַרלירט דעם ספּעציפֿישן ייִדישן חן (למשל, איבערזעצן "שכל" ווי "ум" אָדער "разум").
- קולטורעלע אַדאַפּטאַציע: געפֿינען אַן עקוויוואַלענט אין מאַקעדאָניש וואָס טראָגט אַן ענלעכן קולטורעלן אָדער עמאָציאָנעלן וואָג.
- טראַנסליטעראַציע מיט אַ באַמערקונג: פֿאַר ליטעראַרישע טעקסטן וווּ די קאָלאָריט איז וויכטיק, קען מען איבערלאָזן דאָס וואָרט אין מאַקעדאָנישער טראַנסליטעראַציע און צוגעבן אַ פֿוסנאָטע.
5. אַספּעקט און צייטן אין דעם ווערב-סיסטעם
מאַקעדאָניש פֿאַרמאָגט אַ גאָר קאָמפּליצירטע ווערב-סיסטעם מיט צוויי סאָרטן גראַמאַטישן אַספּעקט (פּערפֿעקטיוו און אימפּערפֿעקטיוו) און פֿאַרשידענע פֿאָרמען פֿאַר פֿאַרגאַנגענע צייטן (אַאָריסט, אימפּערפֿעקט, פּלוסקאַמפּערפֿעקט, און די אַזוי גערופֿענע "ל-פֿאָרמען" פֿאַר ניט-געזעענע אָדער רענאַראַטיווע אויסדרוקן). ייִדיש, כאָטש זי ניצט פּרעפֿיקסן צו שאַפֿן אַספּעקטואַלע אונטערשיידן (ווי "שרײַבן" קעגן "אָנשרײַבן"), פֿאַרלאָזט זיך מער אויף אַ דייטשמערישער צייטן-סטרוקטור מיט איין אַקטיווער פֿאַרגאַנגענהייט (פּערפֿעקט).
ביים איבערזעצונג פֿון אַ ייִדישן פּערפֿעקט-ווערב (ווי "איך האָב געזען"), מוז דער איבערזעצער קערפֿעלדיק קלערן צי די אַקציע איז געווען איין-מאָליק און פֿאַרענדיקט (וואָס וואָלט געפֿאָדערט אַ מאַקעדאָנישן אַאָריסט פֿון אַ פּערפֿעקטיוו ווערב, ווי "видов") אָדער פּראָגרעסיוו און דויערנדיק (וואָס פֿאָדערט אַן אימפּערפֿעקט פֿון אַן אימפּערפֿעקטיוו ווערב, ווי "гледав"). די דאָזיקע לינגוויסטישע באַשלוסן זענען קריטיש פֿאַרן פּינקטלעכן איבערגעבן פֿונעם נאַראַטיוו.
6. פּראַקטישע עצות פֿאַר אַן ערפֿאָלגרייכער איבערזעצונג
פֿאַר די וואָס אַרבעטן אויף דעם דאָזיקן געביט, זענען דאָ עטלעכע יסודותדיקע עצות וואָס קענען פֿאַרבעסערן די קוואַליטעט פֿון דער איבערזעצונג:
- אַנאַליזירן די העברעישע קאָמפּאָנענטן: איידער איר הייבט אָן איבערזעצונג, מאַכט אַ ליסטע פֿון אַלע לשון-קודש ווערטער אינעם טעקסט און זוכן זייערע קאָנטעקסטואַלע עקוויוואַלענטן. זוכט ניט קיין פּשוטע ווערטערבוך-דעפֿיניציעס, נאָר פֿאַרשטייט זייער קולטורעלן באַדייט.
- נאָכפֿאָלגן די באַלקאַנישע גראַמאַטיק: היט זיך פֿון מאַכן די מאַקעדאָנישע זאַצן צו לאַנג אָדער צו שווער דורכן נאָכמאַכן די דייטשמערישע סינטאַקטישע פֿאָרמען פֿון ייִדיש. מאַקעדאָניש האָט ליב קלאָרע, קורצע קאָנסטרוקציעס מיט ריכטיקער קליטיק-פּלייסמאַנט.
- טאָן אַ רעוויזיע פֿון ווערב-אַספּעקטן: מאַכט זיכער אַז יעדער פֿאַרגאַנגענער ווערב אין ייִדיש באַקומט דעם פּאַסיקן מאַקעדאָנישן אַספּעקט. דאָס איז דער שוואַכער פּונקט וווּ פֿיל אומערפֿערענע איבערזעצער מאַכן טעותן.
- אויסמיידן דעקלינאַציע-טעותן: געדענקט אַז מאַקעדאָנישע סובסטאַנטיוון דעקלינירן זיך ניט לויט פֿאַלן, אָבער איר מוזט ניצן די ריכטיקע פּרעפּאָזיציעס כּדי אויסצודריקן די באַציִונגען צווישן די ווערטער אינעם זאַץ.
סוף-כּל-סוף, די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף מאַקעדאָניש פֿאָדערט ניט נאָר צוויי שפּראַכקענטענישן, נאָר אַן אמתע בריק צווישן צוויי גאָר פֿאַרשידענע שפּראַכלעכע און היסטאָרישע וועלטן. מיט גענוג פֿאָרזיכטיקייט און לינגוויסטישער קאַמפּעטענץ קען מען שאַפֿן אַ טעקסט וואָס היט אָפּ דעם אָריגינעלן גייסט און קלינגט גלייכצייטיק נאַטירלעך פֿאַרן מאַקעדאָנישן לייענער.