ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງຕະກູນພາສາ ແລະ ລະບົບສຽງ
ພາສາລາວ ແລະ ພາສາໄອຣິຊ (Gaeilge) ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ພາສາລາວເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ (Kra-Dai) ທີ່ມີລັກສະນະເປັນພາສາຄຳໂດດ (Isolating Language) ເຊິ່ງບໍ່ມີການຜັນຄຳ (Inflection) ຕາມເພດ, ພົດ, ຫຼື ການເວລາ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາໄອຣິຊເປັນພາສາໃນຕະກູນອິນໂດ-ຢູໂຣບ (Indo-European) ກຸ່ມເຊລຕິກ (Celtic) ທີ່ມີການຜັນຄຳຢ່າງຊັບຊ້ອນ. ຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ເຮັດໃຫ້ການແປລະຫວ່າງສອງພາສາເປັນວຽກງານທີ່ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມລະມັດລະວັງສູງ ເພາະນັກແປບໍ່ສາມາດແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງທາງຄວາມຄິດ ແລະ ຮູບແບບການສະແດງອອກທາງພາສາຢ່າງສິ້ນເຊີງ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຮັບສານເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ.
ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ຕຳແໜ່ງຂອງຄຳ (Word Order)
ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກພື້ນຖານຂອງພາສາລາວແມ່ນ ປະທານ + ກິລິຍາ + ກຳ (SVO - Subject-Verb-Object) ເຊັ່ນດຽວກັນກັບພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາຈີນ. ຕົວຢ່າງ: "ນັກຮຽນອ່ານປຶ້ມ". ແຕ່ພາສາໄອຣິຊເປັນໜຶ່ງໃນພາສາຈຳນວນໜ້ອຍໃນໂລກທີ່ໃຊ້ໂຄງສ້າງ ກິລິຍາ + ປະທານ + ກຳ (VSO - Verb-Subject-Object) ເຊິ່ງຄຳກິລິຍາຈະຂຶ້ນຕົ້ນປະໂຫຍກສະເໝີ. ຕົວຢ່າງ: "Léann an dalta an leabhar" (ອ່ານ ນັກຮຽນ ປຶ້ມ). ນອກຈາກນີ້, ຄຳຄຸນນາມໃນທັງສອງພາສາມັກຈະວາງໄວ້ທາງຫຼັງຄຳນາມທີ່ມັນຂະຫຍາຍ ແຕ່ໃນພາສາໄອຣິຊ ຄຳຄຸນນາມຈະຕ້ອງມີການຜັນຮູບໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບເພດ (ຊາຍ ຫຼື ຍິງ) ແລະ ພົດ (ເອກະພົດ ຫຼື ພະຫູພົດ) ຂອງຄຳນາມນັ້ນໆ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກພາສາລາວທີ່ຄຳຄຸນນາມມີຮູບຮ່າງຄົງທີ່ສະເໝີ ບໍ່ວ່າຈະນຳໄປໃຊ້ກັບຄຳນາມໃດກໍຕາມ.
ການປ່ຽນແປງພະຍັນຊະນະຕົ້ນໃນພາສາໄອຣິຊ (Initial Mutations)
ໜຶ່ງໃນລັກສະນະທາງໄວຍາກອນທີ່ຍາກທີ່ສຸດສໍາລັບຜູ້ແປພາສາລາວແມ່ນ "Initial Consonant Mutation" ຫຼື ການປ່ຽນແປງພະຍັນຊະນະຕົ້ນຂອງຄຳສັບໃນພາສາໄອຣິຊ. ໃນພາສາໄອຣິຊ, ພະຍັນຊະນະຕົ້ນຂອງຄຳນາມ ຫຼື ຄຳກິລິຍາສາມາດປ່ຽນແປງໄປໄດ້ຕາມບໍລິບົດທາງໄວຍາກອນ ເຊັ່ນ ຫຼັງຈາກຄຳບຸພະບົດ, ຄຳສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ, ຫຼື ເມື່ອເປັນເພດຍິງໃນຮູບແບບເອກະພົດ. ການປ່ຽນແປງນີ້ມີສອງຮູບແບບຫຼັກຄື:
- Séimhiú (Lenition): ການປ່ຽນສຽງພະຍັນຊະນະໃຫ້ອ່ອນລົງ ໂດຍການຕື່ມ 'h' ໃສ່ຫຼັງພະຍັນຊະນະຕົ້ນ ຕົວຢ່າງ: ຈາກ "cat" (ແມວ) ປ່ຽນເປັນ "chat" ຫຼັງຈາກຄຳນຳໜ້ານາມເພດຍິງ.
- Urú (Eclipsis): ການບັງສຽງພະຍັນຊະນະຕົ້ນດ້ວຍພະຍັນຊະນະອື່ນ ຕົວຢ່າງ: ຈາກ "madra" (ໝາ) ປ່ຽນເປັນ "bmadra" ຕາມກົດເກນການສະກົດ ແລະ ການອອກສຽງສະເພາະ.
ເນື່ອງຈາກພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບການປ່ຽນແປງຮູບຄຳແບບນີ້ເລີຍ ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນການກວດສອບຫຼັກໄວຍາກອນໄອຣິຊຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດໃນການຂຽນ ແລະ ການສື່ສານ.
ການສະແດງອອກກ່ຽວກັບການເວລາ (Tense and Aspect)
ພາສາລາວບໍ່ມີການຜັນຄຳກິລິຍາຕາມການເວລາ (Tenses) ແຕ່ຈະໃຊ້ຄຳຊ່ວຍກິລິຍາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ຈະ", "ກຳລັງ", "ແລ້ວ" ຫຼື ໃຊ້ຄຳບອກເວລາໃນປະໂຫຍກເພື່ອບົ່ງບອກເຖິງອະດີດ, ປັດຈຸບັນ, ຫຼື ອະນາຄົດ. ແນວໃດກໍຕາມ, ພາສາໄອຣິຊມີລະບົບການຜັນຄຳກິລິຍາຕາມກາລະ (Tense) ທີ່ຊັດເຈນ ແລະ ຫຼາກຫຼາຍ ເຊັ່ນ ປັດຈຸບັນກາລ, ອະດີດກາລ, ອະນາຄົດກາລ, ອະດີດບໍ່ສົມບູນ, ແລະ ເງື່ອນໄຂກາລ. ນັກແປຕ້ອງຕີຄວາມໝາຍຈາກບໍລິບົດຂອງພາສາລາວຢ່າງຖືກຕ້ອງ ເພື່ອເລືອກກາລະຂອງຄຳກິລິຍາໃນພາສາໄອຣິຊໃຫ້ກົງກັບຄວາມເປັນຈິງ ແລະ ເຈດຕະນາຂອງຂໍ້ຄວາມຕົ້ນສະບັບ.
ລະບົບຄຳແທນນາມ ແລະ ລະດັບຄວາມເຄົາລົບ
ພາສາລາວມີລະບົບຄຳແທນນາມທີ່ຊັບຊ້ອນ ແລະ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບລະດັບຄວາມເຄົາລົບ, ອາຍຸ, ເພດ, ແລະ ສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ (ເຊັ່ນ: ທ່ານ, ຂ້ອຍ, ເພິ່ນ, ອ້າຍ, ເອື້ອຍ, ນ້ອງ, ມັນ). ການເລືອກໃຊ້ຄຳແທນນາມທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງອາດເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ມີມາລະຍາດ ຫຼື ບໍ່ເໝາະສົມກັບກາລະເທສະ. ໃນພາສາໄອຣິຊ, ລະບົບຄຳແທນນາມມີຄວາມເປັນກາງຫຼາຍກວ່າ (mé, tú, sé, sí, sinn, sibh, siad) ແຕ່ສິ່ງທີ່ທ້າທາຍຄືພາສາໄອຣິຊມີການລວມຄຳບຸພະບົດເຂົ້າກັບຄຳແທນນາມ (Prepositional Pronouns) ເຊັ່ນ "agam" (ຢູ່ທີ່ຂ້ອຍ / ຂອງຂ້ອຍ), "agat" (ຢູ່ທີ່ເຈົ້າ / ຂອງເຈົ້າ) ເຊິ່ງຕ້ອງໃຊ້ໃນການສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ຫຼື ຄວາມຮູ້ສຶກ. ນັກແປຕ້ອງເຂົ້າໃຈວິທີການປ່ຽນຖ່າຍລະດັບພາສາ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ເໝາະສົມກັບຜູ້ອ່ານປາຍທາງ.
ລະບົບຄຳກິລິຍາ "To Be" ໃນພາສາໄອຣິຊ (Bí ແລະ Is)
ໃນພາສາລາວ, ຄຳວ່າ "ເປັນ" ຫຼື "ແມ່ນ" ສາມາດໃຊ້ໃນຫຼາຍບໍລິບົດເພື່ອສະແດງສະຖານະພາບ. ແຕ່ໃນພາສາໄອຣິຊ ມີການແບ່ງແຍກຄຳກິລິຍາ "To Be" ອອກເປັນສອງປະເພດຢ່າງເດັດຂາດ:
1. Bí (ຄຳກິລິຍາສະແດງສະພາບ): ໃຊ້ບອກສະຖານະພາບຊົ່ວຄາວ, ຕຳແໜ່ງທີ່ຕັ້ງ, ສະພາບອາກາດ, ຫຼື ຄຸນລັກສະນະທີ່ປ່ຽນແປງໄດ້ ຕົວຢ່າງ: "Tá mé go maith" (ຂ້ອຍສະບາຍດີ).
2. Is (Copula - ຄຳກິລິຍາສະແດງຕົວຕົນ): ໃຊ້ບອກຕົວຕົນ, ສັນຊາດ, ອາຊີບ, ຫຼື ຄຸນລັກສະນະຖາວອນ ຕົວຢ່າງ: "Is múinteoir mé" (ຂ້ອຍເປັນຄູສອນ). ການເລືອກໃຊ້ລະຫວ່າງ "Bí" ແລະ "Is" ແມ່ນໜຶ່ງໃນຂໍ້ຜິດພາດທີ່ພົບເລື້ອຍທີ່ສຸດໃນການແປ ເພາະນັກແປມັກຈະສັບສົນກັບການໃຊ້ຄຳວ່າ "ເປັນ/ແມ່ນ" ຂອງລາວທີ່ມີພຽງຮູບແບບດຽວ.
ຄໍາແນະນໍາ ແລະ ເຕັກນິກການແປແບບມືອາຊີບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ແລະ ມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດ ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມຄຳແນະນຳດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ແປຄວາມໝາຍ ບໍ່ແມ່ນແປຄຳສັບ: ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ ໂດຍສະເພາະໃນປະໂຫຍກທີ່ມີສຳນວນ ຫຼື ສຸພາສິດ ໃຫ້ຊອກຫາສຳນວນໃນພາສາໄອຣິຊທີ່ມີຄວາມໝາຍໃກ້ຄຽງກັນທີ່ສຸດມາທົດແທນ.
- ຝຶກຝົນການປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (VSO): ປັບປ່ຽນຕຳແໜ່ງຄຳກິລິຍາໃຫ້ຂຶ້ນຕົ້ນປະໂຫຍກສະເໝີເມື່ອແປເປັນພາສາໄອຣິຊ ແລະ ຈັດລຽງຄຳຂະຫຍາຍໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ.
- ນໍາໃຊ້ເຄື່ອງມືອ້າງອີງທີ່ໄດ້ມາດຕະຖານ: ຄວນໃຊ້ເວັບໄຊ ແລະ ຖານຂໍ້ມູນທາງການ ເຊັ່ນ Teanglann.ie (ພົດຈະນານຸກົມ ແລະ ຄູ່ມືການຜັນຄຳ), Gaois.ie (ຖານຂໍ້ມູນຄຳສັບ ແລະ ການໃຊ້ງານ), ແລະ Focal.ie ເພື່ອຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຄຳສັບ.
- ເອົາໃຈໃສ່ກັບບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ: ວັດທະນະທຳລາວ ແລະ ໄອຣິຊມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ ການແປເລື່ອງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບອາຫານ, ປະເພນີ, ຫຼື ສາສະໜາ ຕ້ອງມີການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ ຫຼື ປັບປ່ຽນໃຫ້ເໝາະສົມກັບຜູ້ອ່ານຊາວໄອຣິຊ.
- ກວດສອບໂດຍຜູ້ເວົ້າພາສາແມ່ (Native Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນການໃຫ້ຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫຼື ຜູ້ທີ່ເວົ້າພາສາໄອຣິຊເປັນພາສາແມ່ກວດກາຄວາມຖືກຕ້ອງ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ບໍ່ມີຂໍ້ຜິດພາດທາງໄວຍາກອນ.
ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາໄອຣິຊ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມມານະພະຍາຍາມ ແລະ ທັກສະລະດັບສູງ ເນື່ອງຈາກຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນ ແລະ ໂຄງສ້າງພາສາ. ແນວໃດກໍຕາມ, ດ້ວຍການນຳໃຊ້ເຕັກນິກທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ການເອົາໃຈໃສ່ໃນລາຍລະອຽດ, ນັກແປຈະສາມາດສ້າງຜົນງານການແປທີ່ຊົງຄຸນຄ່າ ແລະ ສາມາດເຊື່ອມໂຍງສອງວັດທະນະທຳນີ້ເຂົ້າກັນໄດ້ຢ່າງງົດງາມ.