ພາສາແມ່ນຂົວຕໍ່ທີ່ເຊື່ອມໂຍງມະນຸດ, ວັດທະນະທຳ, ແລະ ທຸລະກິດເຂົ້າກັນ. ໃນຍຸກໂລກາພິວັດ, ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາທີ່ມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ໂຄງສ້າງແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສຸດຂົ້ວ ເຊັ່ນ ພາສາລາວ (ພາສາທາງການຂອງ ສປປ ລາວ) ແລະ ພາສາໂຣມານີ (ພາສາທາງການຂອງປະເທດໂຣມານີ ແລະ ມອລໂດວາ) ແມ່ນມີຄວາມສຳຄັນ ແລະ ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຫຼາຍຂຶ້ນ. ການແປພາສາລາວເປັນພາສາໂຣມານີ ບໍ່ພຽງແຕ່ຕ້ອງການຄວາມຮູ້ດ້ານຄຳສັບເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງຕ້ອງອາໄສຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ລະບົບແນວຄິດ, ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳຂອງທັງສອງຊາດ. ບົດຄວາມນີ້ຈະນຳສະເໜີຂໍ້ມູນເຈາະເລິກກ່ຽວກັບຂະບວນການແປ, ສິ່ງທ້າທາຍຫຼັກທາງດ້ານໄວຍາກອນ, ແລະ ເຄັດລັບການແປທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດສ້າງສັນຜົນງານທີ່ຖືກຕ້ອງ, ສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະ ມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນລະຫວ່າງສອງຕະກູນພາສາ
ເພື່ອເຮັດວຽກແປໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ, ນັກແປຕ້ອງເຂົ້າໃຈລັກສະນະສະເພາະຂອງແຕ່ລະພາສາ ໂດຍສະເພາະຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ຢ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາທີ່ມີການຜັນຄຳ (Inflected Language) ຢ່າງພາສາໂຣມານີ:
- ລະບົບການຜັນຄຳນາມ ແລະ ເພດທາງໄວຍາກອນ (Declension and Grammatical Gender): ໃນພາສາລາວ, ຄຳນາມມີຄວາມຄົງທີ່ ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງບໍ່ວ່າຈະເຮັດໜ້າທີ່ໃດໃນປະໂຫຍກ. ແຕ່ໃນພາສາໂຣມານີ, ຄຳນາມມີລະບົບເພດທີ່ຊັບຊ້ອນ ເຊິ່ງແບ່ງອອກເປັນ ເພດຊາຍ (masculin), ເພດຍິງ (feminin), ແລະ ເພດກາງ (neutral). ນອກຈາກນີ້, ຄຳນາມໃນພາສາໂຣມານີຍັງຕ້ອງຜັນຕາມກໍລະນີ (Cases) ທັງໝົດ 5 ກໍລະນີ ເພື່ອສະແດງໜ້າທີ່ໃນປະໂຫຍກ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງໃນການເລືອກໃຊ້ເພດ ແລະ ການຜັນຄຳນາມໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຄຳຄຸນນາມ ແລະ ຄຳແທນນາມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ.
- ລະບົບຄຳກິລິຍາ ແລະ ການເວລາ (Verbal System and Tenses): ພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳກິລິຍາ. ການສະແດງການເວລາ ຫຼື ຄວາມໝາຍອື່ນໆ ຈະໃຊ້ຄຳຊ່ວຍກິລິຍາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ກຳລັງ", "ຈະ", "ແລ້ວ" ມາປະກອບໃສ່ທາງໜ້າ ຫຼື ທາງຫຼັງຂອງຄຳກິລິຍາຫຼັກ. ແຕ່ພາສາໂຣມານີມີລະບົບຄຳກິລິຍາທີ່ມີການຜັນຄຳ (Conjugation) ຢ່າງຊັບຊ້ອນທີ່ສຸດ ໂດຍປ່ຽນແປງຕາມບຸລຸດ, ພົດ, ການເວລາ (Tenses) ທີ່ມີຫຼາຍກວ່າ 10 ຮູບແບບ, ແລະ ມາລາ (Moods) ເຊັ່ນ Indicative, Subjunctive, Conditional, ແລະ Imperative. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມສາມາດໃນການຕີຄວາມໝາຍຂອງເວລາ ແລະ ລັກສະນະອາການໃນພາສາລາວ ແລ້ວແປງໃຫ້ເປັນຮູບແບບຄຳກິລິຍາທີ່ຖືກຕ້ອງໃນພາສາໂຣມານີ.
- ການໃຊ້ຄຳນຳໜ້ານາມ ແລະ ຄຳລັກສະນະນາມ (Articles and Classifiers): ພາສາລາວມີການໃຊ້ຄຳລັກສະນະນາມ (Classifiers) ເຊັ່ນ "ຄົນ", "ໂຕ", "ຫຼັງ", "ໃບ" ເມື່ອມີການກ່າວເຖິງຈຳນວນ ຫຼື ຄຳຊີ້ບອກ. ສ່ວນພາສາໂຣມານີບໍ່ມີຄຳລັກສະນະນາມ ແຕ່ມີລະບົບຄຳນຳໜ້ານາມ (Articles) ທີ່ຊັບຊ້ອນ ທັງຄຳນຳໜ້ານາມຊີ້ສະເພາະ (Definite Articles) ທີ່ມັກຈະຕິດຢູ່ທ້າຍຄຳນາມ ແລະ ຄຳນຳໜ້ານາມບໍ່ຊີ້ສະເພາະ (Indefinite Articles). ໃນການແປ, ນັກແປຕ້ອງປ່ຽນວິທີຄິດຈາກການໃຊ້ຄຳລັກສະນະນາມມາເປັນການເລືອກໃຊ້ຄຳນຳໜ້ານາມທີ່ຖືກຕ້ອງ.
ຕາຕະລາງປຽບທຽບຄຸນລັກສະນະທາງໄວຍາກອນລາວ ແລະ ໂຣມານີ
| ລັກສະນະໄວຍາກອນ (Grammatical Feature) | ພາສາລາວ (Lao) | ພາສາໂຣມານີ (Romanian) |
|---|---|---|
| ເພດທາງໄວຍາກອນ (Grammatical Gender) | ບໍ່ມີເພດທາງໄວຍາກອນ | ມີ 3 ເພດ: ເພດຊາຍ, ເພດຍິງ, ແລະ ເພດກາງ |
| ກໍລະນີຂອງຄຳນາມ (Noun Cases) | ບໍ່ມີການຜັນຕາມກໍລະນີ | ມີ 5 ກໍລະນີຫຼັກ (Nominative, Accusative, Genitive, Dative, Vocative) |
| ການຜັນຄຳກິລິຍາ (Verb Conjugation) | ຄຳກິລິຍາຄົງທີ່, ໃຊ້ຄຳຊ່ວຍບອກການເວລາ | ຜັນຕາມບຸລຸດ, ພົດ, ການເວລາ ແລະ ມາລາ ຢ່າງຊັບຊ້ອນ |
| ຄຳນຳໜ້ານາມ (Articles) | ບໍ່ມີຄຳນຳໜ້ານາມໂດຍກົງ | ມີຄຳນຳໜ້ານາມຊີ້ສະເພາະ ແລະ ບໍ່ຊີ້ສະເພາະ |
| ຄຳລັກສະນະນາມ (Classifiers) | ມີການໃຊ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ແລະ ສໍາຄັນ | ບໍ່ມີການໃຊ້ຄຳລັກສະນະນາມ |
ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ຕຳແໜ່ງຄຳຄຸນນາມ
ເຖິງແມ່ນວ່າທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາໂຣມານີ ຈະມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກພື້ນຖານແບບ ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (Subject-Verb-Object ຫຼື SVO) ຄືກັນ, ແຕ່ໃນລາຍລະອຽດມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ. ພາສາລາວມີໂຄງສ້າງທີ່ຂ້ອນຂ້າງຕາຍຕົວ ແລະ ອາໄສຕຳແໜ່ງຂອງຄຳໃນປະໂຫຍກເພື່ອສະແດງໜ້າທີ່ທາງໄວຍາກອນ. ແຕ່ພາສາໂຣມານີມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນສູງກວ່າໃນການຈັດລຽງຄຳ ເນື່ອງຈາກມີການຜັນຄຳທີ່ບອກໜ້າທີ່ຢ່າງຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ໃນພາສາໂຣມານີ ບາງຄັ້ງອາດຈະມີການນຳກຳ (Object) ມາໄວ້ທາງໜ້າຄຳກິລິຍາເພື່ອເນັ້ນໜັກຄວາມໝາຍ ຫຼື ມີການໃຊ້ຄຳແທນນາມຊ້ອນ (Clitic Doubling) ເຊິ່ງບໍ່ມີປາກົດໃນພາສາລາວເລີຍ.
ນອກຈາກນີ້, ຕຳແໜ່ງຂອງຄຳຄຸນນາມ (Position of Adjectives) ກໍເປັນຈຸດສຳຄັນ. ໃນພາສາລາວ, ຄຳຄຸນນາມຈະວາງໄວ້ທາງຫຼັງຂອງຄຳນາມທີ່ມັນຂະຫຍາຍສະເໝີ ເຊັ່ນ "ເຮືອນໃຫຍ່", "ຄົນດີ". ສ່ວນໃນພາສາໂຣມານີ, ຄຳຄຸນນາມສ່ວນໃຫຍ່ກໍຈະວາງໄວ້ທາງຫຼັງຄຳນາມເຊັ່ນກັນ ແຕ່ກໍມີຄຳຄຸນນາມບາງປະເພດທີ່ສາມາດວາງໄວ້ທາງໜ້າຄຳນາມໄດ້ເພື່ອເນັ້ນໜັກ ຫຼື ປ່ຽນແປງຄວາມໝາຍທາງດ້ານຄວາມຮູ້ສຶກ (ເຊັ່ນ: un mare om - ຄົນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ປຽບທຽບກັບ un om mare - ຄົນທີ່ຮ່າງກາຍໃຫຍ່). ນອກຈາກນີ້, ຄຳຄຸນນາມໃນພາສາໂຣມານີຍັງຕ້ອງຜັນຕາມເພດ ແລະ ພົດຂອງຄຳນາມທີ່ມັນຂະຫຍາຍອີກດ້ວຍ.
ຄວາມທ້າທາຍທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ສຳນວນ
ພາສາລາວໃຫ້ຄວາມສຳຄັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍກັບລະດັບຄວາມອາວຸໂສ ແລະ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງບຸກຄົນ ເຊິ່ງສະທ້ອນອອກມາໃນການເລືອກໃຊ້ຄຳແທນນາມ ແລະ ຄຳລົງທ້າຍ ເຊັ່ນ "ໂດຍ", "ເຈົ້າ", "ຂ້າພະເຈົ້າ", "ອ້າຍ", "ເອື້ອຍ". ສ່ວນພາສາໂຣມານີມີການແບ່ງແຍກລະດັບຄວາມສຸພາບຜ່ານການໃຊ້ຄຳແທນນາມບຸລຸດທີສອງ ເຊັ່ນ "tu" (ເປັນກັນເອງ) ແລະ "dumneavoastră" (ສຸພາບ/ເປັນທາງການ). ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະສະຖານະພາບຂອງຕົວລະຄອນ ຫຼື ບໍລິບົດຂອງເອກະສານຢ່າງຮອບຄອບ ເພື່ອເລືອກໃຊ້ຄຳແທນນາມໃນພາສາໂຣມານີໃຫ້ເໝາະສົມກັບຕົ້ນສະບັບ.
ໃນຂະນະດຽວກັນ, ສຳນວນລາວຫຼາຍຄຳມີທີ່ມາຈາກພຸດທະສາສະໜາ, ວິຖີຊີວິດກະສິກຳ ແລະ ຄວາມເຊື່ອທ້ອງຖິ່ນ ເຊິ່ງບໍ່ມີໃນວັດທະນະທຳໂຣມານີ. ການແປແບບກົງຕົວ (Literal Translation) ອາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວໂຣມານີເກີດຄວາມສັບສົນ ແລະ ບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງໄດ້. ວິທີການທີ່ດີທີ່ສຸດແມ່ນການຊອກຫາສຳນວນໂຣມານີທີ່ມີຄວາມໝາຍ ແລະ ຈຸດປະສົງທຽບເທົ່າ ຫຼື ການແປໂດຍການອະທິບາຍຄວາມໝາຍໂດຍກົງເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດທີ່ສຸດ.
ເຄັດລັບ ແລະ ເຕັກນິກການແປເພື່ອຄວາມເປັນມືອາຊີບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມຫຼັກການ ແລະ ເຕັກນິກດັ່ງນີ້:
- ທຳຄວາມເຂົ້າໃຈບໍລິບົດຢ່າງເລິກເຊິ່ງ: ບໍ່ຄວນແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Word-for-Word), ແຕ່ໃຫ້ເນັ້ນໃສ່ການແປຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ແລະ ຫຍໍ້ໜ້າທັງໝົດ ເພື່ອຮັກສາເນື້ອຫາ, ນ້ຳສຽງ ແລະ ອາລົມຂອງຕົ້ນສະບັບໄວ້ໃຫ້ດີທີ່ສຸດ.
- ການປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Sentence Restructuring): ເນື່ອງຈາກພາສາໂຣມານີມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກທີ່ມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນກວ່າ ແຕ່ກໍມີຂໍ້ກຳນົດດ້ານໄວຍາກອນທີ່ເຄັ່ງຄັດ, ນັກແປອາດຈະຕ້ອງແບ່ງປະໂຫຍກລາວທີ່ຍາວ ແລະ ຊັບຊ້ອນໃຫ້ເປັນປະໂຫຍກໂຣມານີທີ່ສັ້ນ ແລະ ເຂົ້າໃຈງ່າຍຂຶ້ນ.
- ການໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ ແລະ ຄັງຄຳສັບ (CAT Tools and Glossaries): ການໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປຈະຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄຳສັບ ແລະ ຮູບແບບການແປ, ໂດຍສະເພາະໃນເອກະສານທາງການແພດ, ກົດໝາຍ ຫຼື ເຕັກນິກ ທີ່ມີຄຳສັບສະເພາະທາງຫຼາຍ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Review): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ແມ່ນການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາໂຣມານີທີ່ມີຄວາມຮູ້ດ້ານພາສາລາວກວດກາຄືນ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າສຳນວນ ແລະ ພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ບໍ່ມີຂໍ້ຜິດພາດທາງດ້ານໄວຍາກອນ ແລະ ວັດທະນະທຳ.
ສະຫຼຸບ ແລະ ທິດທາງໃນອະນາຄົດ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາໂຣມານີ ແມ່ນວຽກງານທີ່ທ້າທາຍແຕ່ກໍມີຄວາມສ້າງສັນ ແລະ ມີຄຸນຄ່າຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ມັນບໍ່ພຽງແຕ່ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມຮູ້ດ້ານຄຳສັບ ແລະ ໄວຍາກອນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງຕ້ອງມີຄວາມອ່ອນໄຫວທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການຖ່າຍທອດຈິດວິນຍານຂອງພາສາໜຶ່ງໄປສູ່ອີກພາສາໜຶ່ງ. ການຮຽນຮູ້ ແລະ ພັດທະນາຕົນເອງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຂອງນັກແປ ຈະເປັນກຸນແຈສຳຄັນໃນການເຊື່ອມໂຍງສອງວັດທະນະທຳນີ້ໃຫ້ໃກ້ຊິດກັນຍິ່ງຂຶ້ນ ແລະ ເປີດໂອກາດໃໝ່ໆ ໃນການຮ່ວມມືລະຫວ່າງສອງປະເທດໃນອະນາຄົດ.