Fampidirana ny Fifandraisana ara-Piteny eo amin'ny Malagasy sy ny Tswana
Ny fandikan-teny eo amin'ny teny malagasy sy ny teny tswana (na setswana) dia iray amin'ireo sehatra lehibe misandratra eo amin'ny fifanakalozana ara-kolontsaina sy ara-barotra aty Afrika. Ny teny malagasy, izay anisan'ny fianakaviam-piteny aostronezianina, dia manana rafitra sy kolontsaina miavaka tanteraka raha ampitahaina amin'ny teny tswana, izay fiteny banto tenenina indrindra any Botswana, Afrika Atsimo, ary Namibia. Ny fahaizana mampifandray ireo tontolo roa ireo dia mitaky fahalalana lalina tsy amin'ny dikan'ny teny ihany, fa indrindra amin'ny rafi-pitenenana, ny fandaminana ny fehezanteny, ary ny tontolo ara-tsosialy misy ny mpiteny tsirairay.
Mba hahazoana fandikan-teny tsara kalitao sy manaja ny fitsipiky ny SEO (Search Engine Optimization), ny mpandika teny matihanina dia tsy maintsy mahafantatra ny fahasamihafana lehibe eo amin'ny fitsipika sy ny fomba fiteny. Ity torolalana ity dia natao hanampiana anao hahatakatra ireo zava-dehibe sy ny paikady tokony harovana mandritra ny asa fandikan-teny avy amin'ny teny malagasy ho amin'ny teny tswana.
Ny Fahasamihafan'ny Rafitra Fehezanteny: VOS sy SVO
Ny iray amin'ireo sakana lehibe indrindra amin'ny fandikan-teny malagasy-tswana dia ny rafitry ny fehezanteny na ny "syntaxe". Ny teny malagasy dia fantatra amin'ny maha fiteny manaraka ny rafitra VOS (Matoanteny - Fameno - Lazaina) azy. Ohatra, amin'ny teny malagasy, dia miteny isika hoe: "Mihinana vary ny zaza." (Mihinana = Matoanteny, vary = Fameno, ny zaza = Lazaina).
Mifanohitra amin'izany, ny teny tswana kosa dia manaraka ny rafitra SVO (Lazaina - Matoanteny - Fameno), izay rafitra iraisan'ny ankamaroan'ny fiteny banto sy indô-eoropeanina. Ao amin'ny teny tswana, ny fehezanteny dia ho lasa: "Ngwana o ja raese." (Ngwana = Lazaina [ny zaza], o = mpampiankin-dazaina/concord, ja = Matoanteny [mihinana], raese = Fameno [vary]).
Ny mpandika teny dia tsy maintsy mailo mba tsy hanao dika vilana ara-bakiteny. Rehefa mamadika ny fehezanteny avy amin'ny teny malagasy ho amin'ny teny tswana, dia ilaina ny mamindra ny lazaina ho any am-piandohan'ny fehezanteny ary mampiasa ny "concord" mifanaraka amin'izany lazaina izany. Raha tsy voahaja io lamina io, dia ho sarotra ho an'ny teratany tswana ny hahatakatra ny dikan'ny soratrao.
Ny Kilasin'anarana (Noun Classes) ao amin'ny Teny Tswana
Raha ny teny malagasy dia tsy manana kilasin'anarana sarotra (afa-tsy ny fanavahana ny zava-manana aina sy ny tsy manana aina amin'ny alalan'ny mpisolo na ny mpamaritra sasany), ny teny tswana kosa dia manana rafitra kilasin'anarana (dihlopha tsa maina) mihoatra ny folo. Ny kilasy tsirairay dia mamaritra ny fitovian'ny lazaina amin'ny matoanteny, ny mpamaritra, ary ny mpisolo tena ao anatin'ny fehezanteny.
Ohatra, ny olona dia miditra ao amin'ny Kilasy 1 (tokana, miaraka amin'ny tovona "mo-") sy Kilasy 2 (maro, miaraka amin'ny tovona "ba-"). Ny zavatra hafa kosa dia mety hiditra ao amin'ny Kilasy 9 (tovona "n-" na "m-") na Kilasy 7 (tovona "se-").
- Ohatra amin'ny teny tswana (tokana): Modiredi o a bereka (Ny mpiasa dia miasa). Ny tovona "mo-" dia mitaky ny concord "o".
- Ohatra amin'ny teny tswana (maro): Badiredi ba a bereka (Ny mpiasa [maro] dia miasa). Ny tovona "ba-" dia mitaky ny concord "ba".
Mba handikana teny malagasy mankany amin'ny tswana amin'ny fomba marina, ny dingana voalohany dia ny famantarana ny sokajin'ny anarana ampiasaina. Rehefa fantatra ny sokajy na ny kilasy, dia tsy maintsy ampifanarahina ny sombin-teny rehetra mifandray aminy. Ny fahadisoana amin'ny fisafidianana ny concord mifanaraka amin'ny kilasin'anarana dia fahadisoana lehibe amin'ny fitsipika mifehy ny teny tswana.
Ny Fampitahana ny Matoanteny sy ny Sombin-teny Mpanova
Na ny teny malagasy na ny teny tswana dia samy manana rafitra matoanteny manankarena dia manankarena. Amin'ny teny malagasy, mampiasa tovona sy tovana maro isika mba hanovana ny hevitry ny matoanteny (ohatra: mampianatra, mianatra, ampianarina, ifampianarana). Ny teny tswana kosa dia mampiasa "verbal extensions" na sombin-teny atsofoka ao amin'ny fototry ny matoanteny.
Ireto misy ohatra amin'ny fampitahana ny rafitra roa tonta:
- Ny Matoanteny Lazaina (Passive): Ny teny malagasy dia mampiasa ny tovana "-ina" na "-ana" (ohatra: hantsoina). Ny teny tswana kosa dia mampiditra ny feo "-w-" na "-iw-" (ohatra: go bitsa = miantso, ho lasa go bidiwa = antsoina).
- Ny Matoanteny Mampanao (Causative): Ny teny malagasy dia mampiasa ny tovona "mamp-". Ny teny tswana dia mampiasa the tovana "-isa" (ohatra: go dira = manao, ho lasa go dirisa = mampanao na mampiasa).
- Ny Matoanteny Mifamaly (Reciprocal): Ny teny malagasy dia mampiasa ny rafitra "mifamp-". Ny teny tswana kosa dia mampiasa ny tovana "-ana" (ohatra: go rata = tia, ho lasa go ratana = mifankatia).
Ny fahatakarana ireo fifandraisana ara-drafitra ireo dia manamora ny famindrana ny hevitra avy amin'ny teny malagasy tsy misy fahaverezan'ny antsipiriany ara-pitenenana. Tokony hotadidina fa ny matoanteny amin'ny teny tswana dia matetika miaraka amin'ny "aspect markers" sy "tense markers" izay tsy mitovy rafitra amin'ny fitarihan'ny hoavy, lasa, ary ankehitriny amin'ny teny malagasy.
Ny Fampifanarahana ny Kolontsaina sy ny Ohabolana
Ny teny malagasy sy ny teny tswana dia mitondra ny vakoka sy ny kolontsain'ny firenena niaviany. Ny ohabolana malagasy (ohatra: "Ny lakana no avela hitari-dàlana, fa ny olona manana ny hitsiny" na ny hoe "Izay mitambatra vatobe, izay misaraka fasika") dia tsy azo adika ara-bakiteny. Ny dikanteny ara-bakiteny dia mety tsy hisy dikany na hampihomehy ny mpamaky amin'ny teny tswana.
Ao amin'ny fiarahamonina tswana, ny biby (indrindra ny omby sy ny ondry) dia manana toerana lehibe eo amin'ny fiainana andavanandro sy ny fiteny, toy ny ao amin'ny kolontsaina malagasy ihany koa. Ohatra, misy ohabolana tswana malaza manao hoe: "Mabogo dinku a thebana" (Izay midika ara-bakiteny hoe: mifampiotra ny tanan'ny ondry, saingy ny heviny dia ny fifanampiana, mitovy amin'ny malagasy hoe "Ny tana-kavia sy havanana: ny havanana manasa ny kavia, ary ny kavia manasa ny havanana").
Rehefa mandika teny ara-kolontsaina, ny paikady tsara indrindra dia ny fitadiavana ohabolana na fomba fiteny tswana izay manana ny hafatra ara-moraly na ara-tsosialy mitovy amin'ny ohabolana malagasy tiana nadika. Izany dia antsoina hoe "transcreation" na fandikan-teny ara-kolontsaina.
Torohevitra sy Paikady ho an'ny Fandikan-teny Mahomby
Mba hahazoana vokatra tsara indrindra amin'ny fandikan-teny avy amin'ny teny malagasy ho amin'ny teny tswana, ireto misy torohevitra manan-danja tokony harahina:
- Ampiasao ny Rakibolana sy ny Fitaovana Nomerika: Na dia tsy mbola misy aza ny rakibolana malagasy-tswana mivantana sy feno, dia azonao atao ny mampiasa ny teny anglisy ho tetezana (Malagasy -> Anglisy -> Tswana). Manampy betsaka amin'ny fanamarinana ny dikan'ny teny izany.
- Jereo tsara ny "Concord Agreement": Aza adinoina na oviana na oviana ny mampifanaraka ny matoanteny amin'ny kilasin'anarana misy ny lazaina. Iray amin'ireo fahadisoana matetika ataon'ny mpandika teny vaovao izany.
- Mametraha Lalam-pitenenana Voajanahary: Vakio mafy ny fehezanteny efa voadika amin'ny teny tswana mba handrenesana raha mirindra sy mikoriana tsara izany. Ny rafitra banto dia mila feo milamina sy mora tononina.
- Hamarino miaraka amin'ny Teratany: Raha azo atao, dia asaivo vakian'ny olona manana ny teny tswana ho teny nibeazana ny asa soratrao mba hahazoana antoka fa voatazona ny nuance sy ny fomba fiteny eo an-toerana.
Ny fanarahana ireo paikady ireo dia tsy vitan'ny manatsara ny kalitaon'ny fandikan-teny, fa manampy koa amin'ny fanatsarana ny SEO amin'ny alalan'ny fampiasana teny fanalahidy voajanahary sy manan-danja izay karohin'ny mpampiasa aterineto amin'ny teny tswana sy malagasy.