ترجمه آمهری به تسوانا - مترجم آنلاین رایگان و گرامر صحیح | فرانکو ترنسلیت

ከአማርኛ ወደ ሲትስዋና (Setswana) መተርጎም በምስራቅ አፍሪካ እና በደቡባዊ አፍሪካ ቋንቋዎች መካከል ያለውን ግንኙነት ለመፍጠር የሚያስችል ሰፊ የቋንቋ እና የባህል እውቀትን የሚጠይቅ ውስብስብ ተግባር ነው። አማርኛ በሴማዊ የቋንቋ ቤተሰብ ውስጥ የሚመደብ፣ የራሱ የሆነ የፊደል ሥርዓት (ግዕዝ) ያለው እና በሚሊዮኖች የሚነገር ቋንቋ ነው። በሌላ በኩል ሲትስዋና በባንቱ የቋንቋ ቤተሰብ ውስጥ የሚካተት፣ በደቡብ አፍሪካ፣ በቦትስዋና፣ በናሚቢያ እና በዚምባብዌ በስፋት የሚነገር የላቲን ፊደላትን የሚጠቀም ቋንቋ ነው። እነዚህን ሁለት ፈጽሞ የተለያዩ የቋንቋ ቤተሰቦችንና ባህላዊ ዳራዎችን ተረድቶ ትክክለኛና ጥራት ያለው ትርጉም ማቅረብ ከፍተኛ ጥንቃቄን የሚሻ የትርጉም ሳይንስ ክፍል ነው።

የሰዋሰዋዊ መዋቅር ልዩነቶች እና ተግዳሮቶቻቸው

በአማርኛ እና በሲትስዋና መካከል ያለው ዋነኛው ልዩነት በአረፍተ ነገር ግንባታ መዋቅር ላይ ነው። አማርኛ ባለቤት-ተሳቢ-ግሥ (SOV - Subject-Object-Verb) የሚከተል ቋንቋ ነው። ይህም ማለት በአማርኛ አረፍተ ነገር ውስጥ ግሡ ሁልጊዜም የሚቀመጠው በአረፍተ ነገሩ መጨረሻ ላይ ነው። በአንጻሩ ሲትስዋና ባለቤት-ግሥ-ተሳቢ (SVO - Subject-Verb-Object) የሚለውን ዓለም አቀፋዊ የአረፍተ ነገር መዋቅር ይከተላል። ይህ መዋቅራዊ ልዩነት ተርጓሚዎች የቃላትን ቅደም ተከተል ሙሉ በሙሉ እንዲቀይሩ ያስገድዳቸዋል።

በተጨማሪም አማርኛ ሰው ሰራሽ በሆነ መልኩ ቅጥያዎችን ወደ ግሡ በማስገባት ሰፊ መረጃን በአንድ ቃል የመግለጽ ባህሪ አለው (Synthetic language)። ለምሳሌ "አልመጣሁም" የሚለው የአማርኛ ቃል ባለቤቱን፣ ድርጊቱን እና አሉታዊነቱን በአንድ ላይ ይዟል። በሲትስዋና ግን እያንዳንዱ የሰዋስው ክፍል ተለይቶ ይጻፋል (Disjunctive writing)። ለምሳሌ "Ga ke a tla" (አልመጣሁም) የሚለው ቃል በሶስት የተለያዩ ቃላት ይከፈላል። ተርጓሚው ይህንን የአወቃቀር ልዩነት በሚገባ ካልተረዳ የትርጉሙ ፍሰት ሊስተጓጎል እና መልዕክቱ ሊዛባ ይችላል።

የስም ምድቦች (Noun Classes) እና ስምምነቶች በሲትስዋና

የሲትስዋና ቋንቋ እንደማንኛውም የባንቱ ቋንቋ የስም ምድቦችን (Noun Classes) በስፋት ይጠቀማል። በሲትስዋና ውስጥ ከ15 በላይ የስም ምድቦች ያሉ ሲሆን፣ እያንዳንዱ ስም በምድቡ መሠረት የራሱ የሆነ ቅጥያ (Prefix) አለው። እነዚህ ቅጥያዎች በአረፍተ ነገሩ ውስጥ ያሉትን ግሦች፣ ቅጽሎችን እና ተውላጠ ስሞችን በሙሉ ይወስናሉ። ይህ በአማርኛ ውስጥ ከምናገኘው የፆታ (ወንድ እና ሴት) እና የቁጥር (ነጠላ እና ብዙ) ልዩነቶች እጅግ የላቀና የተወሳሰበ ነው።

አማርኛን ወደ ሲትስዋና በሚተረጎምበት ጊዜ ተርጓሚው እያንዳንዱን የአማርኛ ስም በሲትስዋናው ትክክለኛ የስም ምድብ ውስጥ ማስገባት አለበት። ለምሳሌ፣ ሰውን የሚያመለክቱ ስሞች (እንደ "ሰው" - Motho፣ "ሰዎች" - Batho) የሚመደቡበት ምድብ እና ግዑዝ ነገሮችን የሚያመለክቱ ስሞች የሚመደቡበት ምድብ ሙሉ በሙሉ የተለያየ በመሆኑ የሰዋሰዋዊ ስምምነቱን (Concord) በጥንቃቄ መከተል ያስፈልጋል። ይህንን ህግ አለማክበር በሲትስዋና ተናጋሪዎች ዘንድ ሙሉ በሙሉ ተቀባይነት የሌለው እና የማይነበብ ጽሑፍ እንዲፈጠር ያደርጋል።

ባህላዊ ይዘቶች እና ምስሊያዊ አገላለጾች (Cultural Localization)

ትርጉም የቃላት ልውውጥ ብቻ ሳይሆን የባህል ሽግግርም ነው። በአማርኛ ቋንቋ ውስጥ የሚገኙ በርካታ ምሳሌያዊ አባባሎች፣ ዘይቤያዊ አነጋገሮች እና የሃይማኖት ጽንሰ-ሐሳቦች ከኢትዮጵያ ታሪክና ማህበራዊ እሴቶች ጋር በጥብቅ የተሳሰሩ ናቸው። እነዚህን ይዘቶች በቀጥታ ወደ ሲትስዋና መተርጎም ትርጉም አልባ ያደርጋቸዋል።

ለምሳሌ፣ በአማርኛ "እሳት በትርን ካልገረፉት እህልን ካልከረከሙት" የሚለውን ዓይነት ምሳሌያዊ አባባሎች በቀጥታ ወደ ሲትስዋና መተርጎም አይቻልም። ይልቁንም፣ በሲትስዋና ባህል ውስጥ ተመሳሳይ መልዕክት ወይም ምክር የሚያስተላልፍ ሌላ ምሳሌያዊ አባባል (Diana) መፈለግ ያስፈልጋል። ሲትስዋና ከከብት እርባታና ከእርሻ ማህበረሰብ ጋር የተያያዙ ሰፊ ምሳሌያዊ አባባሎች አሉት። በመሆኑም ተርጓሚው በሁለቱ ማህበረሰቦች መካከል ያለውን የባህል ተዛማጅነት በመረዳት "ተለዋዋጭ ተመጣጣኝነትን" (Dynamic Equivalence) መጠቀም አለበት።

የሙያ ቃላት እና የጽንሰ-ሐሳብ እጥረት

በዘመናዊ የቴክኖሎጂ፣ የሕግ፣ የሕክምና እና የፋይናንስ ዘርፎች ውስጥ ያሉ ቃላትን ከአማርኛ ወደ ሲትስዋና መተርጎም ሌላው ትልቅ ፈተና ነው። ሁለቱም ቋንቋዎች ለዘመናዊ ሳይንሳዊ ቃላት አዳዲስ አቻ ቃላትን በመፍጠር ላይ ይገኛሉ። በዚህ ጊዜ ተርጓሚዎች የሚከተሉትን ስልቶች መጠቀም አለባቸው፦

• ገላጭ ትርጉም (Descriptive Translation)፦ ለቃሉ ቀጥተኛ አቻ በሌለበት ጊዜ የቃሉን ፍቺ በአረፍተ ነገር መልክ ገልጾ መጻፍ።
• ውሰት ቃላት (Borrowing)፦ በዓለም አቀፍ ደረጃ በስፋት ጥቅም ላይ የዋሉ ቃላትን ወደ ሲትስዋና የፊደል አወቃቀር በመቀየር መውሰድ (ለምሳሌ ከእንግሊዝኛ ቃላትን መውሰድ)።
• አዲስ ቃል መፍጠር (Neologism)፦ የቋንቋውን መሠረታዊ ህጎች ተከትሎ አዳዲስ ቃላትን ማመንጨት።

ለተሳካ የትርጉም ሥራ ጠቃሚ ምክሮች

ከአማርኛ ወደ ሲትስዋና የሚደረገውን የትርጉም ሥራ ጥራት ለማረጋገጥ ተርጓሚዎች የሚከተሉትን ሙያዊ ምክሮች መተግበር ይኖርባቸዋል፦

• የአውድ ትንተና ማድረግ፦ ትርጉም ከመጀመርዎ በፊት የጽሑፉን ዘውግ፣ የታለመውን አንባቢ፣ እና የጽሑፉን ድምፅ በጥንቃቄ መተንተን ያስፈልጋል።
• የቃላት ዝርዝር ማዘጋጀት (Glossary)፦ በጽሑፉ ውስጥ በተደጋጋሚ ጥቅም ላይ የሚውሉ ቁልፍ ቃላትን አስቀድሞ መተርጎም እና ወጥነትን ለመጠበቅ መጠቀም።
• ከተወላጅ ተናጋሪዎች ጋር መተባበር፦ የተተረጎመውን ጽሑፍ በሲትስዋና ተወላጅ የቋንቋ ባለሙያዎች (Native Speakers) ማስገምገም እና ማረም።
• የትርጉም ማህደረ ትውስታን መጠቀም፦ ትላልቅ የትርጉም ፕሮጀክቶችን ወጥነት ባለው መልኩ ለማከናወን ዘመናዊ የኮምፒውተር ረዳት የትርጉም መሣሪያዎችን (CAT Tools) መጠቀም።

ባጠቃላይ፣ ከአማርኛ ወደ ሲትስዋና መተርጎም የቋንቋዎቹን ሰዋሰዋዊ ጥልቀት፣ የስም ምድቦችን አጠቃቀም እና የባህል እሴቶችን በአግባቡ መረዳትን ይጠይቃል። ተርጓሚው በሁለቱ ቋንቋዎች መካከል ያለውን ልዩነት በጥንቃቄ በማስተናገድ መልዕክቱ ያለምንም መስተጓጎል ለታለመው ማህበረሰብ እንዲደርስ ማድረግ ይችላል። ይህ ደግሞ በምስራቅ እና ደቡባዊ አፍሪካ ህዝቦች መካከል ያለውን ግንኙነት ይበልጥ ለማሳደግ ይረዳል።