ትርጉም ከአንድ ቋንቋ ወደ ሌላ ቋንቋ ቃላትን መለዋወጥ ብቻ ሳይሆን፣ ባህልን፣ አስተሳሰብን እና መልእክትን በትክክል የማስተላለፍ ጥበብ ነው። ከአማርኛ ወደ ኖርዌጂያን የሚደረግ የትርጉም ሥራ ደግሞ የሁለቱን ቋንቋዎች ሰፊ የጂኦግራፊያዊ፣ ታሪካዊ እና ስነ-ልሳናዊ ርቀት ከግምት ውስጥ የሚያስገባ ጥንቃቄ የተሞላበት ዝግጅት ይጠይቃል። አማርኛ በኢትዮጵያ ውስጥ በስፋት የሚነገር የሴማዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል ሲሆን፣ ኖርዌጂያን ደግሞ በሰሜን አውሮፓ የሚነገር የጀርመናዊ ቋንቋዎች ቅርንጫፍ ነው። በእነዚህ ሁለት ፈጽሞ የተለያዩ የቋንቋ ቤተሰቦች መካከል የሚደረግ ትርጉም ውጤታማ እና ጥራቱን የጠበቀ እንዲሆን የቋንቋዎቹን ሰዋሰዋዊ መዋቅር፣ ባህላዊ አውድ እና የትርጉም ስልቶችን ጠንቅቆ ማወቅ ያስፈልጋል። ይህ ጽሑፍ ከአማርኛ ወደ ኖርዌጂያን በሚደረግ ትርጉም ዙሪያ ሰፊ ትንታኔን ያቀርባል።
የዓረፍተ-ነገር መዋቅር እና የስነ-አወቃቀር ተግዳሮቶች
በአማርኛ እና በኖርዌጂያን መካከል ያለው የመጀመሪያው እና ትልቁ ልዩነት የዓረፍተ-ነገር መዋቅር (Word Order) ነው። በአማርኛ ቋንቋ ዋነኛው የዓረፍተ-ነገር ቅደም ተከተል ባለቤት-ተሳቢ-ግሥ (Subject-Object-Verb ወይም SOV) ነው። ይህ ማለት በአማርኛ ውስጥ ግሡ ሁልጊዜም በዓረፍተ-ነገር መጨረሻ ላይ ይቀመጣል። በአንጻሩ የኖርዌጂያን ቋንቋ ባለቤት-ግሥ-ተሳቢ (Subject-Verb-Object ወይም SVO) መዋቅርን የሚከተል ሲሆን፣ በተለይም በዋና ዋና ዓረፍተ-ነገሮች ውስጥ ግሡ በሁለተኛ ደረጃ ላይ እንዲቀመጥ የሚያስገድደውን የ V2 (Verb-Second) ሕግ ይከተላል። ይህ ልዩነት ተርጓሚው እያንዳንዱን ቃል በቀጥታ ከመተርጎም ይልቅ፣ የአማርኛውን ዓረፍተ-ነገር አፍርሶ በኖርዌጂያን ሰዋሰዋዊ መዋቅር መሠረት በድጋሚ እንዲገነባው ያደርገዋል። ይህንን በአግባቡ አለማድረግ ጽሑፉን ግልጽ ያልሆነ እና ለኖርዌጂያን አንባቢ እንግዳ ያደርገዋል።
የግሥ አወቃቀር እና ውስብስብ ሰዋሰዋዊ ቅጥያዎች
የአማርኛ ግሥ እጅግ የበለጸገ እና ውስብስብ ሰዋሰዋዊ መረጃዎችን በአንድ ላይ አቀናጅቶ የሚይዝ (inflected/agglutinative) የቋንቋ ባህሪ አለው። በአማርኛ አንድ ነጠላ ግሥ የባለቤቱን፣ የተሳቢውን፣ የጾታውን፣ የቁጥሩን እና የጊዜውን መረጃ በአንድ ላይ አጣምሮ ሊይዝ ይችላል። ለምሳሌ "ሰጠኋት" የሚለው የአማርኛ ቃል ባለቤቱን (እኔ)፣ ተሳቢውን (እሷን) እና ድርጊቱን (መስጠትን) በአንድ ቃል ውስጥ ይገልጻል። በኖርዌጂያን ግን ይህንን ሃሳብ ለመግለጽ "Jeg ga henne" (እኔ ሰጠኋት) የሚሉ ሦስት የተለያዩ ቃላትን በተገቢው ቅደም ተከተል ማስቀመጥ ግድ ይላል። በተጨማሪም በአማርኛ ውስጥ ያሉ እንደ "ቅድመ-ቅጥያ" (Prefixes) እና "ድህረ-ቅጥያ" (Suffixes) ያሉ መስተዋድዳዊ አካላት በኖርዌጂያን ውስጥ ራሳቸውን የቻሉ ቃላት ሆነው ይዋቀራሉ። ይህንን ልዩነት በሚገባ መረዳት ትክክለኛውን መልእክት ለማስተላለፍ ቁልፍ ነው።
የጾታ ምድቦች እና የአጠቃቀም ልዩነቶች
በሁለቱ ቋንቋዎች ውስጥ የስሞች እና የጾታዎች ምድብ አያያዝም ሌላው ትከረቆ የሚሻ ነጥብ ነው። በአማርኛ ቋንቋ ሁለት ጾታዎች (ተባዕታይ እና አንስታይ) ብቻ ያሉ ሲሆን፣ እነዚህ ጾታዎች በስሞች ላይ ብቻ ሳይሆን በግሶች፣ በተውላጠ-ስሞች እና በአመልካች ቃላት ላይ ጭምር ሰዋሰዋዊ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። በአንጻሩ በኖርዌጂያን ቋንቋ (በተለይም በቦክሞል) ሦስት የጾታ ምድቦች አሉ፤ እነሱም ተባዕታይ (hankjønn)፣ አንስታይ (hunkjønn) እና መካከለኛ/ግዑዝ ጾታ (intetkjønn) ናቸው። በኖርዌጂያን ውስጥ የእያንዳንዱ ስም ጾታ የሚወሰነው በስሙ ሰዋሰዋዊ ባህሪ ላይ በመሆኑ፣ ተርጓሚው እያንዳንዱን የኖርዌጂያን ስም ከነጾታው ማወቅ ይኖርበታል። ይህንን አለማድረግ በአንቀጽ (Articles) እና በቅጽሎች አጠቃቀም ላይ ትልቅ ሰዋሰዋዊ ስህተቶችን ያስከትላል።
የባህል አውድ፣ ፈሊጣዊ አባባሎች እና ማኅበራዊ ተቋማት
የማንኛውም ቋንቋ ትርጉም ያለ ባህል ሙሉ ሊሆን አይችልም። በአማርኛ ቋንቋ ውስጥ የሚገኙ ብዙ ማኅበራዊ እና ባህላዊ እሴቶች በኖርዌጂያን ማኅበረሰብ ውስጥ ቀጥተኛ አቻ የላቸውም። ለምሳሌ በኢትዮጵያ ባህል ውስጥ ትልቅ ቦታ ያላቸው እንደ "ዕድር"፣ "ዕቁብ"፣ "ሰንበቴ" ወይም "ማኅበር" የመሳሰሉ ማኅበራዊ ግንኙነቶች እና ተቋማት በኖርዌጂያን ባህል ውስጥ የማይታወቁ በመሆናቸው፣ እነዚህን ቃላት በቀጥታ መተርጎም ለአንባቢው ትርጉም አይሰጥም። እንደዚህ ባሉ አጋጣሚዎች ተርጓሚው ቃላቱን በኖርዌጂያን ፊደላት ከመጻፍ (Transliteration) በተጨማሪ፣ ትርጉማቸውን የሚያብራራ አጭር የግርጌ ማስታወሻ ወይም በዓረፍተ-ነገሩ ውስጥ ገላጭ ሃሳብ ማካተት ይኖርበታል። በተጨማሪም በኢትዮጵያ ውስጥ በስፋት ጥቅም ላይ የሚውሉ ሃይማኖት እና ምስጋና ነክ አገላለጾች (ለምሳሌ፡ "እግዚአብሔር ያክብርልኝ"፣ "በፈጣሪ ስም") ወደ ኖርዌጂያን ሲተረጎሙ የኖርዌይን ዓለማዊ (Secular) የባህል አውድ ባገናዘበ መልኩ መስተካከል አለባቸው።
የክብር እና የትሕትና አገላለጾች ልዩነት
የአማርኛ ቋንቋ ለክብር እና ለትሕትና ትልቅ ቦታ የሚሰጥ ሲሆን፣ ሰዎችን በክብር ለመጥራት "እርስዎ" እና "እሳቸው" የመሳሰሉ የክብር ተውላጠ-ስሞችን እንጠቀማለን። ይህ የአጠቃቀም ሥርዓት በግሶች አወቃቀር ላይም ለውጥ ያመጣል። በአንጻሩ የኖርዌይ ማኅበረሰብ እጅግ እኩልነትን (Egalitarianism) የሚያራምድ በመሆኑ፣ በኖርዌጂያን ቋንቋ ውስጥ የክብር አገላለጾች በጥቅም ላይ አይውሉም። በኖርዌይ ውስጥ ለማንኛውም ሰው (ለመንግሥት ባለሥልጣናት፣ ለአስተማሪዎች ወይም ለትላልቅ ሰዎች) "du" (አንተ/አንቺ) የሚለውን ቀጥተኛ ተውላጠ-ስም መጠቀም የተለመደ እና ጨዋነት የጎደለው ተደርጎ አይወሰድም። ስለዚህ ከአማርኛ የክብር ጽሑፍ ወደ ኖርዌጂያን በሚተረጎምበት ጊዜ፣ የጽሑፉን ዋና መልእክት እና ጨዋነት ሳይቀንሱ ነገር ግን የኖርዌይ ቋንቋን ተፈጥሯዊ የንግግር ዘይቤ በጠበቀ መልኩ ማዘጋጀት እጅግ አስፈላጊ ነው።
ውጤታማ ከአማርኛ ወደ ኖርዌጂያን የትርጉም ምክሮች
- የሃሳብ ትርጉም ላይ ትኩረት ማድረግ፡ ቃላትን አንድ በአንድ በቀጥታ ከመተርጎም ይልቅ፣ የዓረፍተ-ነገሩን ሙሉ ሃሳብ በመረዳት በኖርዌጂያን የቋንቋ ዘይቤ መልሶ መጻፍ ቅድሚያ የሚሰጠው ተግባር ነው።
- አጫጭር ዓረፍተ-ነገሮችን መጠቀም፡ የአማርኛ ጽሑፎች ረዣዥም እና ውስብስብ ዓረፍተ-ነገሮችን የመጠቀም ዝንባሌ አላቸው። ወደ ኖርዌጂያን ሲተረጎም ግን ሃሳቡ ግልጽ እንዲሆን ረዣዥም ዓረፍተ-ነገሮችን ወደ አጫጭር እና ቀጥተኛ ዓረፍተ-ነገሮች መከፋፈል ይመረጣል።
- የኖርዌጂያን ቀበሌኛዎችን ማወቅ፡ ኖርዌጂያን ሁለት ይፋዊ የጽሑፍ ቋንቋዎች አሉት፤ እነሱም ቦክሞል (Bokmål) እና ኒኖሽክ (Nynorsk) ናቸው። የትርጉም ሥራውን ከመጀመርዎ በፊት ደንበኛው የሚፈልገውን የጽሑፍ ዓይነት መለየት ያስፈልጋል። በአብዛኛው ቦክሞል በስፋት ጥቅም ላይ ይውላል።
- ድልድይ ቋንቋን መጠቀም፡ ከአማርኛ ወደ ኖርዌጂያን ቀጥታ የሚተረጉሙ ጥራት ያላቸው መዝገበ-ቃላት እጥረት ስላለ፣ እንግሊዝኛን እንደ ድልድይ ቋንቋ በመጠቀም የቃላትን ፍቺ እና አጠቃቀም ማረጋገጥ ጠቃሚ ነው።
- የአፍ መፍቻ ተናጋሪ ግምገማ (Proofreading)፡ ትርጉሙ ከተጠናቀቀ በኋላ፣ ጽሑፉ ተፈጥሯዊ የኖርዌጂያን ይዘት እንዲኖረው የኖርዌጂያን ቋንቋ የአፍ መፍቻ በሆነ ባለሙያ እንዲገመገም ማድረግ በጥራት ላይ ትልቅ ለውጥ ያመጣል።
በአጠቃላይ ከአማርኛ ወደ ኖርዌጂያን መተርጎም ሰፊ ስነ-ልሳናዊ እና ባህላዊ ድልድዮችን መገንባትን ይጠይቃል። ተርጓሚው በሁለቱ ቋንቋዎች ሰዋሰዋዊ ህጎች ላይ ካለው ጥልቅ እውቀት በተጨማሪ፣ የሁለቱን ማኅበረሰቦች የአኗኗር ዘይቤ እና ባህል ጠንቅቆ መረዳት ይኖርበታል። ከላይ የተዘረዘሩትን ስልቶች እና መርሆዎች በተግባር ላይ በማዋል፣ ተደራሽነቱ ሰፊ እና ጥራቱ የተጠበቀ የትርጉም ሥራ ማቅረብ ይቻላል።