Ntụgharị asụsụ bụ otu n'ime ụzọ kachasị mkpa isi jikọọ mba, omenala, na echiche dị iche iche n'ụwa taa. N'agbanyeghị na ala Igbo dị n'Ebe Ndịda Sahara n'Africa na ala Mongolia dị n'Ebe Ugwu Eshia dị anya n'ebe ibe ha nọ site na kilomita puku kwuru puku, ntụgharị asụsụ n'etiti asụsụ abụọ a bụ ihe na-emepụta mmekọrịta ọhụrụ na nke pụrụ iche. Ntụgharị asụsụ a abụghị naanị maka ịgbanwe okwu site n'otu asụsụ gaa na nke ọzọ; ọ bụ maka ibuga omenala, akụkọ ihe mere eme, na ụzọ ndụ nke ndị mmadụ n'ụzọ doro anya ma dị mfe nghọta. N'ime edemede a, anyị ga-enyocha nke ọma usoro, ihe ịma aka, na ndụmọdụ kachasị mma maka ịtụgharị asụsụ Igbo gaa na asụsụ Mongolian nke ọma.
Ọdịdị na Akụkọ Ndị Dị n'Azụ Asụsụ Igbo na Mongolian
Asụsụ Igbo bụ asụsụ nke ndị nna nna anyị tọrọ ntọala ya n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Nigeria. Ọ bụ asụsụ nwere ụda olu dị iche iche, nke pụtara na otu mkpụrụ okwu nwere ike inwe nkọwa dị iche iche dabere n'otú e si kpọọ ya ma ọ bụ akara ụda e tinyere na ya. Dị ka ọmụmaatụ, okwu ahụ bụ "àkụ" (wealth), "akụ́" (arrow), na "àkú" (kernel) yiri na mkpoputa mana ha nwere nkọwa dị iche kpamkpam. Nke a chọrọ ka onye ntụgharị mara asụsụ Igbo nke ọma ka ọ ghara ịghọtahie ihe ederede na-ekwu.
N'aka nke ọzọ, asụsụ Mongolian bụ asụsụ gọọmentị nke mba Mongolia, nke a na-asụkwa na mpaghara Inner Mongolia na China. Ọ bụ asụsụ na-eji usoro agglutination, nke pụtara na a na-agbakwunye nsonazụ (suffixes) dị iche iche n'azụ mkpọrọgwụ aha ma ọ bụ ngwaa iji mepụta nkọwa ọhụrụ ma ọ bụ gosi mmekọrịta dị n'etiti okwu na ahịrịokwu. Ọdịdị abụọ a dị iche na-eme ka ntụgharị asụsụ n'etiti ha abụọ bụrụ njem na-achọ nlebara anya pụrụ iche.
Ihe Isi Ike Dị na Nhazi Ụtọ Asụsụ (Grammatical Structures)
Ihe ịma aka kachasị pụta ìhè mgbe a na-asụgharị Igbo gaa na Mongolian dị na nhazi ahịrịokwu. Dị ka asụsụ Bekee na asụsụ ndị ọzọ nke West Africa, asụsụ Igbo na-eji usoro SVO (Subject-Verb-Object). Usoro a doro anya: onye na-eme ihe na-amalite ahịrịokwu, ngwaa na-esote ya, tupu ihe a na-eme ihe na ya abịa na njedebe. Dị ka ọmụmaatụ:
- Ahịrịokwu Igbo: "Nne m zụrụ anụ." (Nne m [Subject] + zụrụ [Verb] + anụ [Object]).
Mana na asụsụ Mongolian, usoro a na-agbanwe kpamkpam gaa na SOV (Subject-Object-Verb). Ngwaa na-anọchi anya omume mgbe niile na-abịa na njedebe nke ahịrịokwu ahụ. Ọ bụrụ na anyị sụgharịa ahịrịokwu ahụ dị n'elu na Mongolian, ọdịdị ya ga-adị ka nke a:
- Ahịrịokwu Mongolian (nhazi): "Nne m anụ zụrụ." (Subject + Object + Verb).
Nke a pụtara na onye ntụgharị asụsụ ga-emebirịrị usoro ahịrịokwu Igbo ma degharịa ya kpamkpam ka ọ daba na Mongolian. Ọ bụrụ na emeghị nke a, ndị na-agụ Mongolian ga-ahụ ederede gị dị ka ihe na-enweghị isi ma ọ bụ nke siri ike nghọta.
Usoro Edemede na Mkpụrụ Akwụkwọ Abụọ ahụ
Mkpụrụ akwụkwọ a na-eji ede asụsụ abụọ a dị iche kpamkpam. Asụsụ Igbo na-eji mkpụrụ akwụkwọ Latin nke a gbanwere agbanwe (Abịdịị Ọnwụ), nke nwere mkpụrụ akwụkwọ iri atọ na isi. Akara chụm (dots under vowels) na-ekpebi otú e si akpọ ụfọdụ mkpụrụ akwụkwọ ume (vowel harmony).
Mongolian nwere akụkọ ihe mere eme dị mgbagwoju anya gbasara edemede ya. Na mba Mongolia, a na-eji mkpụrụ akwụkwọ Cyrillic ede asụsụ ahụ kemgbe oge ochie nke Soviet Union. Mkpụrụ akwụkwọ Cyrillic a nwere mkpụrụ akwụkwọ iri atọ na ise. Agbanyeghị, enwerekwa edemede Mongolian ọdịnala (nke a na-akpọ Hudum Mongol bichig) nke a na-ede site n'elu gaa n'ala. Onye ntụgharị asụsụ ga-emerịrị nyocha iji mara ma ọ bụ mkpụrụ akwụkwọ Cyrillic ka ọ bụ edemede ọdịnala ka a chọrọ maka ọrụ ahụ, dabere na mpaghara ndị ga-agụ ederede ahụ bi.
Omenala na Transcreation (Ntụgharị Ndabere Omenala)
Ntụgharị asụsụ nke ọma anaghị adabere naanị na mkpụrụ okwu; ọ na-adabere na mmekọrịta omenala. Igbo bụ asụsụ nwere nnukwu omenala metụtara ugbo, nkwanye ùgwù maka ndị okenye, na usoro ezinụlọ mepere emepe. Okwu ndị dị ka "ịchi echichi", "Lọlọ", "Ozo", ma ọ bụ "ịgba akwụkwọ" nwere nkọwa omenala miri emi nke na-adịghị na Mongolian.
Mongolian nwere omenala nke sitere na ndụ n'ala ahịhịa steppe, ebe ịnyịnya na anụ ụlọ bụ isi iyi nke ndụ na akụnụba. Ndị Mongol nwere okwu dị iche iche pụrụ iche maka ụdị ịnyịnya dị iche iche, ụdị ihu igwe, na ndụ n'ime ụlọ ntu ha pụrụ iche (ger). Mgbe ị na-asụgharị ederede Igbo nwere okwu omenala gaa na Mongolian, onye ntụgharị ga-eji usoro a na-akpọ transcreation. Nke a pụtara ịkọwa echiche ahụ site n'iji okwu Mongolian kachasị nso na ya ma ọ bụ ịgbakwunye obere nkọwa n'akụkụ ya iji nyere onye na-agụ akwụkwọ aka ịghọta ihe a na-ekwu.
Ndụmọdụ Ndị Kachasị Mkpa Maka Ndị Ntụgharị Asụsụ
Iji hụ na ntụgharị asụsụ gị sitere na Igbo gaa na Mongolian bụ nke kachasị mma, soro usoro ndị a:
- Ịghọta Vowel Harmony na Mongolian: Dịkwa ka asụsụ Igbo nwere usoro nkwekọrịta ụdaume (vowel harmony), Mongolian nwekwara usoro yiri nke ahụ ebe ụdaume ndị dị na nsonazụ (suffixes) ga-ekwekọrịta na ụdaume dị na mkpọrọgwụ okwu. Nke a dị mkpa iji zere mmegheri na mkpoputa.
- Nyochaa Okwu Ndị Pụrụ Iche: Tupu ịmalite ịtụgharị ederede gbasara sayensị, iwu, ma ọ bụ teknụzụ, mepụta ndepụta okwu (glossary) nke ga-enyere gị aka ijide n'aka na ị na-eji otu okwu Mongolian eme ihe n'ebe niile.
- Zere Ntụgharị Okwu n'Okwu (Literal Translation): Mgbe niile, gbalịa ịtụgharị echiche ahụ ọ bụ gbasara ya, ọ bụghị naanị mkpụrụ okwu ọ bụla. Nke a na-enye aka idebe ịma mma na usoro asụsụ Mongolian dị mma.
- Mee Nyocha na Ndị Na-asụ Asụsụ ahụ: Ndị ntụgharị asụsụ kachasị mma na-arụkọ ọrụ ọnụ na ndị nwe asụsụ (native speakers) nke asụsụ ha na-asụgharị gaa na ya. Mgbe ị sụgharịrị ederede gị, nye onye Mongol ka o lee ya anya ka ọ hụ na ọ na-agụ ka ederede a dere na Mongolian n'ezie.
Mmechi na Ọdịnihu nke Ntụgharị Asụsụ a
Ọ bụ ezie na ntụgharị asụsụ sitere na Igbo gaa na Mongolian nwere ike iyi ihe siri ike n'ihi ọdịiche dị n'ụtọ asụsụ na omenala, ọ bụkwa ohere dị ukwuu iji weta nghọta ọhụrụ n'etiti Africa na Eshia. Site n'ịgbaso usoro ziri ezi, nyocha miri emi, na nkwanye ùgwù maka omenala asụsụ abụọ ahụ, ndị ntụgharị asụsụ nwere ike imeghe ụzọ ọhụrụ maka akwụkwọ, azụmahịa, na nkwurịta okwu zuru ụwa ọnụ.