ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງພາສາ: ພາສາລາວ ພົບກັບ ພາສາບົດສະນີ
ການແປພາສາຈາກພາສາລາວໄປເປັນພາສາບົດສະນີ (Bosnian) ແມ່ນໜຶ່ງໃນວຽກງານການແປທີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ແລະ ທ້າທາຍສູງ ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສານີ້ມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ໂຄງສ້າງທາງໄວຍາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄຕ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ເຊິ່ງເປັນພາສາຄຳໂດດ (Isolating Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳ, ບໍ່ມີເພດທາງໄວຍາກອນ, ແລະ ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຂອງຄຳສັບເພື່ອສະແດງການເວລາ (Tense). ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາບົດສະນີ ແມ່ນພາສາໃນຕະກູນສະລາຟິກ (Slavic) ເຊິ່ງເປັນພາສາທີ່ມີການຜັນຄຳຢ່າງຊັບຊ້ອນ (Inflected Language) ໂດຍມີທັງການຜັນຄຳນາມຕາມເພດ, ຈຳນວນ, ແລະ ກໍລະນີ (Cases) ລວມທັງການຜັນຄຳກຳມະຕາມບຸກຄົນ ແລະ ກາລະ.
ດັ່ງນັ້ນ, ເພື່ອເຮັດໃຫ້ການແປພາສາລາວເປັນພາສາບົດສະນີມີຄວາມຖືກຕ້ອງ, ສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະ ສື່ຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ, ນັກແປຈຳເປັນຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳຂອງທັງສອງພາສາ. ບົດຄວາມນີ້ຈະນຳສະເໜີຂັ້ນຕອນ, ສິ່ງທ້າທາຍທີ່ສຳຄັນ ແລະ ເຄັດລັບທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປຂອງທ່ານມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ.
ສິ່ງທ້າທາຍທາງດ້ານໄວຍາກອນທີ່ນັກແປຕ້ອງປະເຊີນ
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ ສ້າງຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃຫ້ແກ່ນັກແປໃນຫຼາຍດ້ານ ໂດຍສະເພາະຈຸດສຳຄັນດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
1. ລະບົບເພດ ແລະ ກໍລະນີຂອງຄຳນາມໃນພາສາບົດສະນີ
ໃນພາສາບົດສະນີ, ຄຳນາມທຸກຄຳຈະຖືກກຳນົດເພດທາງໄວຍາກອນອອກເປັນ 3 ເພດ ຄື: ເພດຊາຍ (Masculine), ເພດຍິງ (Feminine), ແລະ ເພດກາງ (Neuter). ນອກຈາກນີ້, ພາສາບົດສະນີຍັງມີລະບົບກໍລະນີ (Cases) ເຖິງ 7 ກໍລະນີ (Nominative, Genitive, Dative, Accusative, Vocative, Locative, Instrumental) ເຊິ່ງຈະເຮັດໃຫ້ຮູບຮ່າງຂອງຄຳນາມ, ຄຳຄຸນນາມ, ແລະ ຄຳແທນນາມປ່ຽນແປງໄປຕາມໜ້າທີ່ຂອງມັນໃນປະໂຫຍກ. ເນື່ອງຈາກພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບເຫຼົ່ານີ້, ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະຄວາມສຳພັນຂອງຄຳສັບໃນປະໂຫຍກພາສາລາວຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອເລືອກຮູບແບບການຜັນຄຳໃນພາສາບົດສະນີໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.
2. การຜັນຄຳກຳມະ ແລະ ລັກສະນະຂອງຄຳກຳມະ (Verb Aspect)
ພາສາລາວບອກການເວລາ (Tense) ໂດຍການໃຊ້ຄຳຊ່ວຍ ຫຼື ຄຳບອກເວລາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ກຳລັງ", "ແລ້ວ". ແຕ່ໃນພາສາບົດສະນີ, ຄຳກຳມະຈະຖືກຜັນຕາມບຸກຄົນ (ບຸລຸດທີ 1, 2, 3), ຈຳນວນ (ເອກະພົດ, ພະຫູພົດ), ແລະ ການເວລາ. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ພາສາບົດສະນີຍັງມີລະບົບ "Aspect" ຂອງຄຳກຳມະ ທີ່ແບ່ງອອກເປັນ ຄຳກຳມະທີ່ສະແດງການກະທຳທີ່ສຳເລັດແລ້ວ (Perfective Aspect) ແລະ ຄຳກຳມະທີ່ສະແດງການກະທຳທີ່ກຳລັງດຳເນີນຢູ່ ຫຼື ເຮັດເປັນປະຈຳ (Imperfective Aspect). ການເລືອກໃຊ້ຄຳກຳມະໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມບໍລິບົດຂອງພາສາລາວຈຶ່ງເປັນເລື່ອງທີ່ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມລະມັດລະວັງສູງ.
3. ລະບົບຄຳແທນນາມ ແລະ ລະດັບຄວາມສຸພາບ
ພາສາລາວມີລະບົບຄຳແທນນາມທີ່ຊັບຊ້ອນ ແລະ ຂຶ້ນກັບຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຜູ້ເວົ້າ ເຊັ່ນ ທ່ານ, ເພິ່ນ, ເຈົ້າ, ຂ້ອຍ, ອ້າຍ, ເອື້ອຍ, ນ້ອງ. ສ່ວນພາສາບົດສະນີມີລະບົບการແບ່ງຄວາມສຸພາບໃນລະດັບທີ່ງ່າຍກວ່າ ຄືການໃຊ້ "ti" (ເຈົ້າ - ແບບເປັນກັນເອງ) ແລະ "Vi" (ທ່ານ - ແບບສຸພາບ/ເປັນທາງການ). ນັກແປຕ້ອງກຳນົດລະດັບຄວາມເປັນທາງການຂອງຕົ້ນສະບັບລາວໃຫ້ຈະແຈ້ງ ເພື່ອເລືອກໃຊ້ຄຳແທນນາມ ແລະ ຮູບແບບປະໂຫຍກໃນພາສາບົດສະນີໃຫ້ເໝາະສົມ.
4. ການຖ່າຍທອດຊື່ສະເພາະ ແລະ ຄຳທັບສັບ
ພາສາລາວຂຽນດ້ວຍອັກສອນລາວ ເຊິ່ງເປັນອັກສອນປະເພດສະຫຼະປະກອບ (Abugida), ຂະນະທີ່ພາສາບົດສະນີສາມາດຂຽນໄດ້ທັງອັກສອນລາຕິນ (Latin) ແລະ ອັກສອນຊີຣິລິກ (Cyrillic) (ເຖິງວ່າອັກສອນລາຕິນຈະໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໃຊ້ຫຼາຍກວ່າໃນປັດຈຸບັນ). ເມື່ອຕ້ອງແປຊື່ສະເພາະ ເຊັ່ນ ຊື່ຄົນ, ຊື່ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວໃນລາວ ຫຼື ບົດສະນີ, ນັກແປຕ້ອງເຂົ້າໃຈຫຼັກການຖ່າຍທອດສຽງ (Transliteration) ທີ່ຖືກຕ້ອງ. ຕົວຢ່າງ, ການແປຊື່ແຂວງ ຫຼື ເມືອງໃນລາວໃຫ້ເປັນພາສາບົດສະນີ ຕ້ອງອີງຕາມການອອກສຽງ ແລະ ປ່ຽນຮູບແບບຕົວອັກສອນໃຫ້ເຂົ້າກັບລະບົບສຽງຂອງພາສາບົດສະນີ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນໃນການສື່ສານ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ການປັບໃຊ້ໃຫ້ເຂົ້າກັບທ້ອງຖິ່ນ (Localization)
การແປພາສາບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປເປັນອີກພາສາໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ແມ່ນການຖ່າຍທອດວັດທະນະທຳ. ປະເທດລາວ ແລະ ປະເທດບົດສະນີ ແລະ ເຮີເຊໂກວິນາ ມີພື້ນຖານທາງດ້ານປະຫວັດສາດ, ສາສະໜາ, ແລະ ວິຖີຊີວິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ວັດທະນະທຳລາວໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງເລິກເຊິ່ງຈາກສາສະໜາພຸດ, ຄວາມເຊື່ອເລື່ອງການນັບຖືອາວຸໂສ, ແລະ ການຮັກສາຄວາມກົມກຽວໃນສັງຄົມ. ໃນຂະນະທີ່ວັດທະນະທຳບົດສະນີມີການປະສົມປະສານລະຫວ່າງອິດທິພົນຂອງອິດສະລາມ, ຄຣິສຕຽນ (ອໍໂທດອກ ແລະ ຄາທໍລິກ), ແລະ ປະຫວັດສາດຂອງເອີຣົບຕາເວັນອອກ. ດັ່ງນັ້ນ, ສຳນວນ, ຄຳອຸປະມາອຸປະໄມ, ແລະ ຄຳສັບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບອາຫານການກິນ, ປະເພນີ, ຫຼື ຄວາມເຊື່ອ ຈະບໍ່ສາມາດແປແບບກົງຕົວໄດ້. ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການປ່ຽນແທນດ້ວຍສິ່ງທີ່ມີຄວາມໝາຍໃກ້ຄຽງກັນໃນວັດທະນະທຳປາຍທາງ (Cultural Equivalence) ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວບົດສະນີເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງເປັນທຳມະຊາດ.
ເຕັກນິກການແປພາສາລາວເປັນພາສາບົດສະນີໃຫ້ມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອເອົາຊະນະອຸປະສັກທາງພາສາ ແລະ ສ້າງຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມຫຼັກການ ແລະ ເຕັກນິກດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ການວິເຄາະບໍລິບົດ ແລະ ເຈດຕະນາຂອງຕົ້ນສະບັບ: ກ່ອນທີ່ຈະເລີ່ມແປ, ຕ້ອງອ່ານ ແລະ ເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາທັງໝົດຂອງເອກະສານຕົ້ນສະບັບຢ່າງຖີ່ຖ້ວນ. ວິເຄາະວ່ານ້ຳສຽງຂອງຜູ້ຂຽນເປັນແນວໃດ (ເປັນທາງການ, ເປັນກັນເອງ, ຫຼື ເນັ້ນການໂນ້ມນ້າວໃຈ) ເພື່ອຮັກສາຄວາມຮູ້ສຶກນັ້ນໄວ້ໃນພາສາປາຍທາງ.
- ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Word-for-Word Translation): ເນື່ອງຈາກໂຄງສ້າງປະໂຫຍກຂອງພາສາລາວ ແລະ ພາສາບົດສະນີມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ການແປແບບກົງຕົວຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກໃນພາສາບົດສະນີອ່ານແລ້ວບໍ່ເຂົ້າໃຈ ຫຼື ຜິດໄວຍາກອນຢ່າງຮ້າຍແຮງ.
- ການນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ ແລະ ຄຳສັບສະເພາະ: ການໃຊ້ຖານຂໍ້ມູນຄຳສັບ (Glossary) ແລະ ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ (CAT Tools) ຈະຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄຳສັບສະເພາະຕະຫຼອດທັງເອກະສານ ໂດຍສະເພາະໃນວຽກງານການແປເອກະສານທາງການແພດ, ກົດໝາຍ, ຫຼື ເຕັກນິກຕ່າງໆ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ນີ້ແມ່ນຂັ້ນຕອນທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້. ຫຼັງຈາກການແປສຳເລັດແລ້ວ, ເອກະສານຄວນໄດ້ຮັບການກວດກາ ແລະ ປັບປຸງໂດຍນັກກວດທານທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາບົດສະນີ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດທີ່ສຸດ.
ຄວາມສຳຄັນຂອງການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ ແລະ ການທົດສອບຄຸນນະພາບ
ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາບົດສະນີແມ່ນການກວດທານຄຸນນະພາບ (Quality Assurance). ເນື່ອງຈາກພາສາບົດສະນີມີຂໍ້ກຳນົດທາງດ້ານໄວຍາກອນທີ່ເຂັ້ມງວດ ໂດຍສະເພາະເລື່ອງການຕົກລົງກັນລະຫວ່າງເພດ ແລະ ຈຳນວນຂອງຄຳນາມກັບຄຳຄຸນນາມ, ຄວາມຜິດພາດເລັກນ້ອຍອາດເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍປ່ຽນແປງໄປ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ເອກະສານຂາດຄວາມໜ້າເຊື່ອຖື. ດັ່ງນັ້ນ, ການໃຫ້ນັກແປ ຫຼື ນັກກວດທານທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາບົດສະນີໂດຍກົງເຂົ້າມາກວດແກ້ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງຈຳເປັນເພື່ອຮັບປະກັນຄຸນນະພາບສູງສຸດຂອງວຽກງານ.
ສະຫຼຸບຄວາມສຳຄັນຂອງການແປແບບມືອາຊີບ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາບົດສະນີ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການແປພາສາທົ່ວໄປ ແຕ່ແມ່ນການສ້າງຂົວຕໍ່ລະຫວ່າງສອງໂລກວັດທະນະທຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ການຮຽນຮູ້ ແລະ ເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ, ແລະ ການນຳໃຊ້ເຕັກນິກການແປທີ່ເໝາະສົມ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜົນງານການແປຂອງທ່ານໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນລະດັບສາກົນ ແລະ ສາມາດສື່ສານກັບກຸ່ມເປົ້າໝາຍໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ. ບໍ່ວ່າທ່ານຈະເປັນນັກແປມືໃໝ່ ຫຼື ມືອາຊີບ, ການຝຶກຝົນ ແລະ ໃສ່ໃຈໃນລາຍລະອຽດເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນກຸນແຈສຳຄັນສູ່ຄວາມສຳເລັດ.