ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາເປີເຊຍ (ຫຼື ພາສາຟາຊີ) ຖືເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ແລະ ຕ້ອງອາໄສຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງລະບົບພາສາ ແລະ ບໍລິບົດທາງດ້ານວັດທະນະທໍາຂອງທັງສອງປະເທດ. ພາສາລາວ ເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ ທີ່ມີລັກສະນະເປັນພາສາຄໍາໂດດ (Analytic Language) ແລະ ມີວັນນະຍຸດ, ໃນຂະນະທີ່ພາສາເປີເຊຍ ເປັນພາສາໃນຕະກູນອິນໂດ-ຢູໂຣບ (Indo-European) ທີ່ມີລະບົບໄວຍາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ເພື່ອໃຫ້ການແປມີຄວາມຖືກຕ້ອງ, ສະຫຼະສະລວຍ ແລະ ຮັກສາຄວາມໝາຍຕົ້ນສະບັບໄວ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ, ນັກແປຈໍາເປັນຕ້ອງເຂົ້າໃຈຈຸດສໍາຄັນ ແລະ ນໍາໃຊ້ເຕັກນິກທີ່ເໝາະສົມ.
1. ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Sentence Structure)
ຈຸດແຕກຕ່າງທີ່ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນທີ່ສຸດລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ແມ່ນ ໂຄງສ້າງຂອງປະໂຫຍກພື້ນຖານ. ພາສາລາວນໍາໃຊ້ໂຄງສ້າງແບບ "ປະທານ + ກິລິຍາ + ກໍາ" (Subject-Verb-Object ຫຼື SVO) ຄ້າຍຄືກັບພາສາອັງກິດ. ຕົວຢ່າງ: "ຂ້ອຍຮັກເຈົ້າ" (ຂ້ອຍ = ປະທານ, ຮັກ = ກິລິຍາ, ເຈົ້າ = ກໍາ). ແຕ່ສໍາລັບພາສາເປີເຊຍ, ໂຄງສ້າງພື້ນຖານແມ່ນ "ປະທານ + ກໍາ + ກິລິຍາ" (Subject-Object-Verb ຫຼື SOV). ໃນພາສາເປີເຊຍ ຈະເວົ້າວ່າ "من تو را دوست دارم" (Man to râ dust dâram) ເຊິ່ງແປຕາມຕົວອັກສອນແມ່ນ "ข້ອຍ ເຈົ້າ-ກໍາ ຮັກ-ມີ" ໂດຍຄໍາກິລິຍາ "dust dâram" ຈະຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກສະເໝີ. ນີ້ໝາຍຄວາມວ່ານັກແປຈະຕ້ອງຈັດລຽງຕໍາແໜ່ງຂອງຄໍາກິລິຍາໄປໄວ້ທ້າຍປະໂຫຍກສະເໝີເມື່ອແປເປັນພາສາເປີເຊຍ.
ນອກຈາກນີ້, ພາສາເປີເຊຍຍັງມີລະບົບການເຊື່ອມຄໍານາມກັບຄໍາຄຸນນາມ ຫຼື ຄໍານາມອື່ນທີ່ເອີ້ນວ່າ "Ezâfe" (ເອຊາເຟ). ໃນພາສາລາວ, ຄໍາຄຸນນາມຈະວາງໄວ້ຫຼັງຄໍານາມໂດຍກົງ ເຊັ່ນ "ເຮືອນໃຫຍ່". ແຕ່ໃນພາສາເປີເຊຍ, ຈະຕ້ອງມີການອອກສຽງເຊື່ອມ (ປົກກະຕິແມ່ນສຽງ -e ຫຼື -ye) ລະຫວ່າງຄໍານາມ ແລະ ຄໍາຄຸນນາມນັ້ນ. ຕົວຢ່າງ "Ketâb-e man" (ປຶ້ມ ຂອງ ຂ້ອຍ) ຫຼື "Ketâb-e khub" (ປຶ້ມ ທີ່ ດີ). ການເຂົ້າໃຈວິທີການນໍາໃຊ້ Ezâfe ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດສ້າງປະໂຫຍກຄໍານາມໃນພາສາເປີເຊຍໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທໍາມະຊາດ.
2. ລະບົບການຜັນຄໍາກິລິຍາ ແລະ ການບອກເວລາ (Verb Conjugation and Tense)
ພາສາລາວບໍ່ມີການຜັນຄໍາກິລິຍາຕາມປະທານ, ເພດ, ຫຼື ຈໍານວນ. ຄໍາກິລິຍາຈະຄົງຮູບເດີມສະເໝີ ແລະ ໃຊ້ມາລະຍາດ ຫຼື ຄໍາຊ່ວຍກິລິຍາ ເຊັ່ນ "ກໍາລັງ", "ຈະ", "ໄດ້" ເພື່ອບອກການເວລາ (Tense) ແລະ ລັກສະນະອາການ (Aspect). ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາເປີເຊຍມີລະບົບການຜັນຄໍາກິລິຍາ (Verb Conjugation) ທີ່ຊັບຊ້ອນ ໂດຍຄໍາກິລິຍາຈະຕ້ອງປ່ຽນແປງໄປຕາມບຸກຄົນ (ບຸລຸດທີ 1, 2, 3) ແລະ ຈໍານວນ (ເອກະພົດ, ພະຫູພົດ). ຕົວຢ່າງ, ຄໍາກິລິຍາ "ຂຽນ" (neveshtan) ຈະມີຮູບຮ່າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມວ່າໃຜເປັນຜູ້ຂຽນ ແລະ ຂຽນໃນເວລາໃດ ເຊັ່ນ "man minevisam" (ຂ້ອຍຂຽນ) ຫຼື "anhâ minevisand" (ພວກເຂົາຂຽນ).
ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ພາສາເປີເຊຍມີລະບົບການເວລາ (Tense) ທີ່ລະອຽດຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະການບອກອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດ ທີ່ມີການແບ່ງແຍກລະຫວ່າງເຫດການທີ່ສໍາເລັດແລ້ວ, ເຫດການທີ່ກໍາລັງດໍາເນີນໃນອະດີດ, ຫຼື ເຫດການທີ່ສົ່ງຜົນເຖິງປັດຈຸບັນ. ນັກແປຈໍາເປັນຕ້ອງວິເຄາະບໍລິບົດຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວຢ່າງຖີ່ຖ້ວນ ເພື່ອເລືອກຮູບແບບການຜັນຄໍາກິລິຍາ ແລະ ການເວລາໃນພາສາເປີເຊຍໃຫ້ຖືກຕ້ອງກັບຄວາມໝາຍທີ່ຜູ້ຂຽນຕ້ອງການສື່ສານ.
3. ຄໍາຢືມ ແລະ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງຄໍາສັບ (Loanwords and Vocabulary)
ແຫຼ່ງທີ່ມາຂອງຄໍາສັບໃນທັງສອງພາສາກໍມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ພາສາລາວໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກພາສາບາລີ ແລະ ພາສາສັນສະກິດ ໂດຍສະເພາະໃນຄໍາສັບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສາສະໜາ, ປັດຊະຍາ, ແລະ ຄໍາສັບທາງການ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີຄໍາຢືມຈາກພາສາຝຣັ່ງ ແລະ ພາສາອັງກິດໃນຍຸກປັດຈຸບັນ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາເປີເຊຍ ແມ້ວ່າຈະເປັນພາສາຕະກູນອິນໂດ-ຢູໂຣບ ແຕ່ກໍມີຄໍາຢືມຈາກພາສາອາຣັບເປັນຈໍານວນຫຼວງຫຼາຍ ເນື່ອງຈາກອິດທິພົນທາງສາສະໜາອິດສະລາມ ແລະ ປະຫວັດສາດຮ່ວມກັນ, ພ້ອມທັງມີຄໍາຢືມຈາກພາສາຝຣັ່ງ ແລະ ພາສາອັງກິດໃນດ້ານເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ວິທະຍາສາດ.
ການແປຄໍາສັບສະເພາະ ຫຼື ຄໍາສັບທີ່ບໍ່ມີຄໍາແປໂດຍກົງໃນພາສາປາຍທາງ ຕ້ອງອາໄສຄວາມຮູ້ຮອບຕົວຂອງນັກແປ. ນັກແປຕ້ອງເຂົ້າໃຈວ່າຄໍາສັບບາງຄໍາທີ່ມີຄວາມໝາຍກ່ຽວຂ້ອງກັບສາສະໜາພຸດໃນພາສາລາວ ອາດຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການອະທິບາຍ ຫຼື ປ່ຽນແທນດ້ວຍຄໍາສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍໃກ້ຄຽງໃນວັດທະນະທໍາເປີເຊຍ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຜິດພ້ຽນ.
4. ລະບົບຄວາມສຸພາບ ແລະ ລະດັບຂອງພາສາ (Politeness and Honorifics)
ທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາເປີເຊຍ ຕ່າງກັນກໍມີວັດທະນະທໍາການໃຊ້ພາສາທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຄວາມສຸພາບ. ໃນພາສາລາວ, ພວກເຮົາໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍລົງທ້າຍ ເຊັ່ນ "ໂດຍ", "ເຈົ້າ", "ຄັບ", "ຄະ" ແລະ ການເລືອກໃຊ້ສັບສະເພາະ ເຊັ່ນ ລາຊາສັບ ຫຼື ສັບທີ່ໃຊ້ກັບພະສົງ. ສ່ວນໃນພາສາເປີເຊຍ, ມີລະບົບຄວາມສຸພາບທີ່ເອີ້ນວ່າ "Ta'arof" (ຕາອາຣົຟ) ເຊິ່ງເປັນທັງວັດທະນະທໍາ ແລະ ວິທີການສື່ສານທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມຖອມຕົວ ແລະ ການໃຫ້ກຽດຜູ້ອື່ນ.
ໃນການແປ, ນັກແປຕ້ອງເລືອກລະດັບຂອງສັບ ແລະ ສັບພະນາມໃຫ້ເໝາະສົມ. ຕົວຢ່າງ, ການເລືອກໃຊ້ຄໍາວ່າ "ເຈົ້າ" ໃນພາສາລາວ ອາດຈະຕ້ອງແປເປັນ "Shomâ" (ທ່ານ/ພວກເຈົ້າ) ໃນພາສາເປີເຊຍເພື່ອສະແດງຄວາມສຸພາບ ແທນທີ່ຈະໃຊ້ "To" (ເຈົ້າ - ແບບເປັນກັນເອງ). ການແປໂດຍບໍ່ຄໍານຶງເຖິງລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ວັດທະນະທໍາ Ta'arof ອາດເຮັດໃຫ້ຂໍ້ຄວາມທີ່ແປອອກມານັ້ນເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ມີມາລະຍາດ ຫຼື ແຂງກະດ້າງເກີນໄປໃນສາຍຕາຂອງຜູ້ອ່ານຊາວເປີເຊຍ.
5. ທິດທາງການຂຽນ ແລະ ການຈັດການດ້ານເຕັກນິກ (Writing Direction and Formatting)
ຄວາມທ້າທາຍອີກປະການໜຶ່ງທີ່ບໍ່ສາມາດເບິ່ງຂ້າມໄດ້ຄື ລະບົບການຂຽນ. ພາສາລາວຂຽນຈາກຊ້າຍໄປຂວາ (Left-to-Right ຫຼື LTR) ແລະ ບໍ່ມີການເວັ້ນວັກລະຫວ່າງຄໍາ (ເວັ້ນວັກສະເພາະຈົບປະໂຫຍກ ຫຼື ວະລີ). ຂະນະທີ່ພາສາເປີເຊຍ ໃຊ້ອັກສອນອາຣັບ-ເປີເຊຍ ແລະ ຂຽນຈາກຂວາໄປຊ້າຍ (Right-to-Left ຫຼື RTL). ສິ່ງນີ້ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນສິ່ງທ້າທາຍສໍາລັບນັກແປໃນການອ່ານ ແລະ ຂຽນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງລວມເຖິງການຈັດໜ້າເອກະສານ ຫຼື ລະບົບການສະແດງຜົນໃນເວັບໄຊ (Web Localization).
ເມື່ອທໍາການແປ, ນັກແປ ຫຼື ຜູ້ຈັດການໂຄງການແປຕ້ອງຮັບປະກັນວ່າລະບົບຊອບແວ ແລະ ຟອນທີ່ໃຊ້ຮອງຮັບການສະແດງຜົນແບບ RTL ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ຕົວເລກ, ເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນ, ແລະ ການຈັດຍໍ້ໜ້າ ຈະຕ້ອງຖືກປ່ຽນທິດທາງໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບມາດຕະຖານຂອງພາສາເປີເຊຍ. ຕົວຢ່າງ, ເຄື່ອງໝາຍຖາມໃນພາສາເປີເຊຍຈະໃຊ້ "؟" ແທນທີ່ຈະໃຊ້ "?" ແລະ ເຄື່ອງໝາຍຈຸດຈະໃຊ້ "،" ແທນທີ່ຈະໃຊ້ "," ເຊິ່ງນັກແປຕ້ອງໃສ່ໃຈໃນລາຍລະອຽດເຫຼົ່ານີ້ເພື່ອຄວາມເປັນມືອາຊີບ.
6. ເຄັດລັບ ແລະ ກົນລະຍຸດສໍາລັບການແປທີ່ມີປະສິດທິພາບ
- ສຶກສາບໍລິບົດ ແລະ ຈຸດປະສົງຂອງເອກະສານ: ກ່ອນເລີ່ມການແປ, ຕ້ອງກໍານົດໃຫ້ຊັດເຈນວ່າເອກະສານນັ້ນແມ່ນຫຍັງ (ເອກະສານທາງການແພດ, ກົດໝາຍ, ການຕະຫຼາດ ຫຼື ວັນນະຄະດີ) ເພື່ອເລືອກໃຊ້ລະດັບພາສາ ແລະ ຄໍາສັບສະເພາະໃຫ້ເໝາະສົມ.
- ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາ (Word-for-Word Translation): ເນື່ອງຈາກໂຄງສ້າງໄວຍາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ, ການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກພາສາເປີເຊຍບໍ່ເຂົ້າໃຈໄດ້. ນັກແປຕ້ອງຈັບໃຈຄວາມສໍາຄັນແລ້ວຮຽບຮຽງໃຫມ່ຕາມໂຄງສ້າງ SOV ຂອງພາສາເປີເຊຍ.
- ລະມັດລະວັງເລື່ອງສໍານວນ ແລະ ສຸພາສິດ: ສໍານວນລາວຫຼາຍຢ່າງມີຮາກຖານມາຈາກພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ວິຖີຊີວິດກະສິກໍາ, ໃນຂະນະທີ່ສໍານວນເປີເຊຍມີປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທໍາທີ່ຜູກພັນກັບບົດກວີ ແລະ ປະຫວັດສາດຕາເວັນອອກກາງ. ການແປສໍານວນເຫຼົ່ານີ້ຕ້ອງໃຊ້ການປຽບທຽບກັບສໍານວນທີ່ມີຄວາມໝາຍດຽວກັນໃນພາສາປາຍທາງ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ສໍາຄັນທີ່ສຸດແມ່ນການໃຫ້ຜູ້ຊ່ຽວຊານທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາເປີເຊຍກວດກາຄືນ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມເປັນທໍາມະຊາດ, ສະຫຼະສະລວຍ ແລະ ບໍ່ມີຂໍ້ຜິດພາດທາງໄວຍາກອນ.
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາເປີເຊຍບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄໍາສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປຫາອີກພາສາໜຶ່ງ, ແຕ່ມັນແມ່ນການຖ່າຍທອດຄວາມຄິດ, ອາລົມ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທໍາ. ການພັດທະນາທັກສະໃນການວິເຄາະໄວຍາກອນ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານການຂຽນ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດສ້າງຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ແລະ ປະສົບຜົນສໍາເລັດໃນລະດັບສາກົນ.