Ny fandikan-teny eo amin'ny teny Malagasy sy ny teny Lao dia dingana iray mitaky fahaizana lalina, fahamatorana ara-tsiansa, ary fahatsapana ara-kolontsaina. Satria samy avy amin'ny fianakaviam-piteny tsy mitovy ireo fiteny roa ireo—ny teny Malagasy dia ao anatin'ny fianakaviana Aostro-nezia (Austronesian), raha ny teny Lao kosa dia ao anatin'ny fianakaviana Kra-Dai—misy fahasamihafana goavana eo amin'ny lafiny rafitra, fitsipi-pitenenana, ary ny fomba firesahana. Ity torolalana ity dia natao hanampiana ireo mpandika teny matihanina hahatakatra ny nuance, ny fahasarotana, ary ireo paikady tsara ho fantatra mba hahazoana dika teny tonga lafatra sy mifanaraka amin'ny kolontsaina kendrena.
1. Ny Rafitry ny Fehezanteny: Ny fifindrana avy amin'ny VOS ho amin'ny SVO
Ny iray amin'ireo fahasamihafana lehibe indrindra eo amin'ny fiteny Malagasy sy ny fiteny Lao dia ny filaharan'ny teny ao anatin'ny fehezanteny. Ny teny Malagasy dia mampiasa ny rafitra VOS (Verb-Object-Subject) ho rafitra fototra amin'ny fanehoan-kevitra. Ohatra, amin'ny fehezanteny hoe "Mihinana vary ny zaza", ny matoanteny ("mihinana") no aloha, arahin'ny fameno ("vary"), ary ny lohahevitra ("ny zaza") no any aoriana indrindra.
Raha mifindra ho amin'ny teny Lao kosa, ny rafitra dia SVO (Subject-Verb-Object), izay mitovy amin'ny teny Frantsay na teny Anglisy. Ny lohahevitra no tsy maintsy apetraka aloha, arahin'ny matoanteny ary avy eo ny fameno. Raha adika mivantana ny fehezanteny Malagasy nefa tsy ovaina ny rafitra, dia tsy ho azo an-tsaina mihitsy izany amin'ny teny Lao. Ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay mamantatra haingana ny lohahevitra ao amin'ny fehezanteny Malagasy ary mamindra izany ho eny aloha rehefa mandika amin'ny teny Lao mba ho azon'ny mpamaky teratany tsara ny tiana holazaina.
2. Ny Fahasamihafan'ny Rafitry ny Matoanteny sy ny Fotoana
Ny teny Malagasy dia manana mpampiankin-teny sy tondro fotoana mazava tsara izay miraikitra amin'ny matoanteny (ohatra: ny prefiksa "n-", "m-", "h-" ho an'ny lasa, ankehitriny, sy hoavy). Ny rafi-pitenenana Malagasy dia miankina betsaka amin'ny fiovan'ny matoanteny mba hanehoana ny fitodika samihafa toy ny fitodika mpanao, fitodika atao, na fitodika mpandray.
Ny teny Lao kosa dia fiteny mitoka-monina (isolating language). Tsy miova endrika mihitsy ny matoanteny ao amin'ny teny Lao na inona na inona fotoana hitrangan'ny hetsika. Mba hanehoana ny fotoana (lasa, ankehitriny, hoavy), ny teny Lao dia mampiasa teny fanampiny (particles) na mpamaritra fotoana (adverbs of time) izay apetraka eo aloha na eo aorian'ny matoanteny. Ohatra, ny teny hoe "dai" (ໄດ້) dia matetika ampiasaina eo alohan'ny matoanteny mba hanehoana fa efa tontosa na tamin'ny lasa ilay hetsika. Ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay misafidy ny teny fanampiny mety indrindra mba hampitana ny fotoana tiana holazaina avy amin'ny lahatsoratra Malagasy fototra.
3. Ny Mpanasokajy Anarana (Classifiers na Measure Words) ao amin'ny Teny Lao
Ny fiteny Lao, tahaka ny maro amin'ireo fiteny any Azia Atsimo-Atsinanana, dia mampiasa rafitra mpanasokajy anarana na "classifiers". Rehefa manisa zavatra na manondro zavatra manokana amin'ny teny Lao, dia tsy ampy ny milaza ny isa sy ny anaran'ilay zavatra fotsiny. Tsy maintsy ampidirina ny teny mpanasokajy mifanaraka amin'ny endrika, ny habeny, na ny karazan'ilay zavatra.
Ohatra amin'ireo mpanasokajy ampiasaina matetika:
- Khon (ຄົນ): Ampiasaina rehefa manisa na manondro olona.
- To (ໂຕ): Ampiasaina ho an'ny biby, ny fanaka sasany, ary ny akanjo.
- Buan (ຫົວ): Ampiasaina ho an'ny boky, ny taratasy voadidika, na ny lohan'ny zavatra sasany.
Ao amin'ny teny Malagasy, tsy mampiasa io rafitra io isika (miteny fotsiny hoe "zaza telo" na "boky roa"). Rehefa mandika ho amin'ny teny Lao, ny mpandika teny dia tsy maintsy mahafantatra sy mampiasa ny mpanasokajy mety mba tsy hisian'ny fahadisoana ara-pitsipi-pitenenana izay mety hampihomehy na tsy hampazava ny lahatsoratra ho an'ny teratany Lao.
4. Ny Lantom-peo (Tones) sy ny Fomba Soratra Lao
Ny teny Lao dia fiteny misy lantom-peo (tonal language) misy feo enina samihafa. Ny dikan'ny teny iray dia mety hiova tanteraka arakaraka ny haavon'ny feo na ny fiakarana sy fidinan'ny feo ampiasaina rehefa manambara azy. Na dia eo amin'ny fandikan-teny an-tsoratra aza dia manan-danja lehibe izany satria ny soratra Lao dia ahitana mari-peo manokana (tone marks) izay mamaritra ny fanononana sy ny dikan'ny teny.
Ankoatra izany, ny fomba fanoratana ny teny Lao dia tsy mampiasa habaka (spaces) eo anelanelan'ny teny tsirairay. Ny habaka dia ampiasaina ihany rehefa faran'ny fehezanteny na rehefa misy fiatoana lehibe amin'ny hevitra tenenina. Izany dia fahasamihafana lehibe amin'ny teny Malagasy izay mampiasa habaka hanasarahana ny teny rehetra. Ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay mamaky sy mamakafaka ny fehezanteny Lao tsy misy habaka mba hahafahany manamarina ny dikan'ny lahatsoratra nadika sy miantoka fa milamina tsara ny fizotry ny fehezanteny.
5. Ny Fahalalam-pomba sy ny Ambaratongam-pitenenana (Levels of Politeness)
Ny kolontsaina Lao dia manome lanja lehibe ny fanajana sy ny ambaratonga eo amin'ny fiaraha-monina. Taratra ao amin'ny fiteniny izany amin'ny alalan'ny fampiasana mpisolo tena samihafa sy teny fanampiny arakaraka ny taona, ny lahy sy ny vavy, ary ny toerana misy ny olona iresahana. Ny teny Malagasy koa dia manana ny fomba fitenenana am-panajana (toy ny fampiasana ny "ianareo" ho solon'ny "anao", na ny fampiasana ny teny manaja toy ny "aza fady", "tompoko"), saingy ny rafitra Lao dia mbola sarotra kokoa ary ahitana voambolana manokana mihitsy ampiasaina rehefa miresaka amin'ny moanina bodista na ny olona manana andraikitra ambony eo amin'ny fitondrana.
Ny mpandika teny dia tsy maintsy mamakafaka tsara ny tontolon'ny lahatsoratra Malagasy (context) mba hamaritana ny ambaratongam-panajana tokony hampiasaina amin'ny teny Lao. Ny fahadisoana amin'ny fisafidianana ny teny manaja dia mety ho raisina ho toy ny tsy fahampian'ny fanajana eo amin'ny kolontsaina Lao.
6. Torohevitra sy Paikady ho an'ny Mpandika Teny Matihanina
Mba hahazoana fandikan-teny tsara kalitao avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Lao, ireto misy paikady vitsivitsy azo ampiharina:
- Famakafakana ny Lohahevitra (Analyze the Subject): Tadiavo aloha ny lohahevitra ao amin'ny fehezanteny Malagasy mba hahafahana mandamina azy araka ny rafitra SVO an'ny teny Lao.
- Fandikana ny Hevitra fa tsy ny Teny (Translate Meaning, Not Words): Fadio ny mandika teny isan-teny (literal translation). Ny rafitra sy ny fomba fiteny Malagasy (ohatra ny ohabolana sy ny fitenenana ara-kolontsaina) dia mila adika amin'ny alalan'ny fitoviam-pitenenana ara-kolontsaina (cultural equivalents) amin'ny teny Lao.
- Fampiasana Fiteny Tetezana (Bridge Language): Satria tsy fahita firy ny rakibolana mivantana eo amin'ny teny Malagasy sy ny teny Lao, matetika ny mpandika teny dia mampiasa fiteny fahatelo toy ny teny Anglisy na Frantsay ho tetezana. Ilaina ny mitandrina tsara mba tsy ho very ny hevitra tany am-boalohany mandritra izany dingana izany.
- Fanamarinana ataon'ny Teratany (Native Review): Ny famakiana farany ny lahatsoratra voadika dia tokony hataon'ny olona manana ny teny Lao ho teny nibeazana mba hiantohana fa voajanahary sy mikoriana tsara ny lahatsoratra.
Raha fintinina, ny fandikan-teny eo amin'ny teny Malagasy sy ny teny Lao dia asa kanto sy ara-tsiansa izay mitaky fitandremana ambony indrindra. Ny fahatakarana ny fahasamihafan'ny fitsipi-pitenenana, ny rafi-pehezanteny, ary ny fitsipiky ny fiaraha-monina no fanalahidin'ny fahombiazana ho an'ny mpandika teny matihanina rehetra mikatsaka ny hatsarana.