Ao anatin'ny tontolon'ny dikan-teny maneran-tany, ny fifandraisana eo amin'ny fiteny afrikanina samy hafa dia mihamaro hatrany. Ny fandikana teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Shona (teny ofisialy sy be mpiteny indrindra any Zimbaboe) dia dingana iray lehibe izay mitaky fahaiza-manao manokana. Na dia samy ao anatin'ny kontinanta iray aza i Madagasikara sy i Zimbaboe, ny fiteny Malagasy (izay ao amin'ny fianakaviam-piteny Aostrônezianina) sy ny teny Shona (izay ao amin'ny fianakaviam-piteny Banto) dia manana fahasamihafana goavana eo amin'ny lafiny rafitra, fitsipika, ary fomba fiteny. Ity lahatsoratra ity dia manolotra famakafakana lalina momba ireo zava-tsarotra sy torolalana hanampiana ireo mpandika teny matihanina hahatratra dikan-teny tsara sy manaja ny kolontsaina roa tonta.
Fampitahana ny Rafitry ny Fehezanteny: VOS sy SVO
Ny iray amin'ireo fahasamihafana lehibe indrindra eo amin'ny teny Malagasy sy ny teny Shona dia ny filaharan'ny teny ao anatin'ny fehezanteny. Ny teny Malagasy dia mampiasa ny rafitra VOS (Verb-Object-Subject) na Matoanteny-Fameno-Enti-milaza amin'ny fehezanteny tsotra. Ohatra, raha hiteny isika hoe: "Mihinana vary ny ankizy", ny matoanteny ("mihinana") no loha-fehezanteny, arahin'ny fameno ("vary"), ary ny mpanao na lohahevitra ("ny ankizy") no farany.
Mifanohitra amin'izany, ny teny Shona dia manaraka ny rafitra SVO (Subject-Verb-Object) na Mpanao-Matoanteny-Fameno, mitovy amin'ny fiteny Banto maro sy ny teny anglisy. Ny ohatra teo aloha dia adika amin'ny teny Shona hoe: "Vana vanodya mupunga" (Ankizy - mihinana - vary). Ho an'ny mpandika teny, ny famindrana ny rafitra VOS ho amin'ny SVO dia tsy asa mekanika fotsiny fa mitaky fanovana tanteraka ny fomba fisainana mba tsy ho tsapa ho hafahafa na ho sarotra vakina ny dikan-teny ho an'ny teratany Shona.
Ny Kilasin'ny Anarana (Noun Classes) amin'ny teny Shona
Ny teny Shona dia fiteny Banto manana rafitra kilasin'ny anarana (noun classes na Zvigaba zvemazita) miisa 21. Ny anarana tsotsotra rehetra dia sokajiana ao anatin'ireo kilasy ireo mifototra amin'ny tovona (prefixes). Ity rafitra ity dia misy fiantraikany mivantana amin'ny mpamari-toetra, ny mpisolo, ary ny matoanteny mifandray amin'ilay anarana, amin'in'ny alalan'ny fifanarahana ara-pitenenana (concordial agreement).
Ny teny Malagasy kosa dia tsy manana kilasin'ny anarana toy izany. Mampiasa ny mpanoritra "ny" na "i/ra" isika ho an'ny anarana, ary ny mpamari-toetra dia tsy miova endrika na inona na inona maha-tokana na maha-maro, na maha-lahy na maha-vavy ny anarana faritana. Rehefa mandika teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Shona, ny mpandika teny dia tsy maintsy:
- Mamaritra tsara ny kilasin'ny anarana mifandraika amin'ilay teny adika ao amin'ny teny Shona.
- Miantoka fa ny tovona rehetra amin'ny mpamari-toetra sy ny matoanteny dia mifanaraka tanteraka amin'ny kilasin'ilay anarana (ohatra, ny kilasy faha-1 ho an'ny olona: mu- ho an'ny tokana, ary va- ho an'ny maro).
- Mitandrina amin'ireo fiovana kely mety hitranga amin'ny fanononana sy ny tsipelina rehefa mitambatra ny tovona sy ny fototeny.
Ny Fampiasana ny Matoanteny sy ny Tovona
Samy manana ny hareny eo amin'ny lafiny firafitry ny matoanteny ny fiteny roa tonta, saingy amin'ny fomba samy hafa tanteraka. Ny matoanteny Malagasy dia malaza amin'ny fampiasana tovana (suffixes) sy tovona (prefixes) hanovana ny feon'ny matoanteny (active, passive, circumstantial). Ny teny Shona kosa dia fiteny mitambatra tanteraka (agglutinative language), izay ahafahan'ny matoanteny iray mitondra vaovao maro dia maro toy ny mpanao, ny fotoana (tense), ny fameno, ary ny fomba (mood) ao anatin'ny teny iray monja.
Ohatra, ny teny Shona hoe "ndinokuda" dia midika hoe "tia anao aho" (ndi- = izaho, -no- = fotoana ankehitriny, -ku- = anao, -da = tia). Ny mpandika teny dia tokony hahay handrafitra ireto singa ireto mba hanehoana amin'ny fomba mazava ny hevitra avy amin'ny fehezanteny Malagasy, izay matetika lava kokoa sy mampiasa teny miisa maromaro kokoa.
Fandikana ny Ohabolana sy ny Teny An-tsary
Ny ohabolana sy ny teny an-tsary dia fitaratry ny kolontsaina sy ny tantaran'ny vahoaka iray. Ny ohabolana Malagasy dia mifamatotra mafy amin'ny fiainana ambanivohitra, ny fihavanana, ny razana, ary ny biby fiompy ko ny omby. Torak'izany koa, ny ohabolana Shona (Tsumo) dia feno fahendrena momba ny fianakaviana, ny fiarahamonina, ary ny natiora.
Ny fandikana teny ara-bakiteny (literal translation) amin'ity lafiny ity dia fahadisoana lehibe. Ny mpandika teny dia tokony hitady ny "mitovy hevitra ara-kolontsaina" (cultural equivalent). Ohatra, ny ohabolana Malagasy milaza ny firaisankina dia tsy adika ara-bakiteny fa tadiavina izay ohabolana Shona mifanitsy amin'izany, toy ny fampiasana ny teny hoe "Chara chimwe hachitswanyi inda" (Ny ankihibe iray tsy mahavita manorotoro hao), izay mifanitsy amin'ny hoe "Ny rantsan-tànana iray tsy mahazo koba".
Torohevitra Azo Ampiharina ho an'ny Mpandika Teny
Mba hahazoana vokatra tsara indrindra amin'ny dikan-teny Malagasy ho amin'ny teny Shona, ireto misy torohevitra vitsivitsy azo ampiasaina:
- Fandalinana ny teny manodidina (Context): Fantaro tsara ny tanjon'ny lahatsoratra sy ny mpamaky kendrena. Ny teny Shona dia manana fitenim-paritra samihafa (toy ny Karanga, Zezuru, Manyika), koa mifidiana ny teny Shona fenitra (Standard Shona) mba ho azon'ny rehetra.
- Aza miankina amin'ny dikan-teny mandeha ho azy: Ny fitaovana dizitaly ankehitriny dia mbola tsy mahay mandika teny tsara eo amin'ny fiteny roa tonta noho ny tsy fahampian'ny angon-drakitra (data corpus). Ny dikan-teny ataon'ny olombelona ihany no afaka miantoka ny fahamarinan'ny rafitra sy ny kolontsaina.
- Tandremo ny feo sy ny tsindrim-peo (Tone): Ny teny Shona dia fiteny mampiasa feo (tonal language), izay midika fa ny fiovan'ny feo amin'ny vaninteny iray dia mety hanova tanteraka ny dikan'ny teny. Na dia tsy soratana aza ny mari-peo amin'ny lahatsoratra tsotra, ny fisafidianana ny teny mifono hevitra mazava tsara dia misoroka ny fahadisoan-kevitra.
- Fiaraha-miasa amin'ny teratany Shona: Aorian'ny fandikana ny lahatsoratra, dia ilaina foana ny mampandinika izany amin'ny olona teratany Shona manana fahalalana momba ny teny Malagasy na amin'ny mpitsikera dikan-teny matihanina mba hanitsiana ny fomba fiteny hahatonga azy ho voajanahary.
Raha fintinina, ny dikan-teny Malagasy ho amin'ny teny Shona dia mitaky fampifangaroana ny fahaizana ara-tsiansa momba ny fiteny sy ny fahatsapana ara-kolontsaina lalina. Ny fahatakarana ny rafitra VOS sy SVO, ny fifehezana ny kilasin'ny anarana, ary ny fahaizana mampifanaraka ny ohabolana dia antoka lehibe ho an'ny fahombiazan'ny asa fandikan-teny.