සිංහල සහ සුන්දා භාෂා අතර පවතින ව්යුහාත්මක පදනම
ගෝලීයකරණය සහ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ ලෝකය එකිනෙකට සම්බන්ධ වීමත් සමඟ විවිධ භාෂා අතර පරිවර්තන කටයුතු ශීඝ්රයෙන් වර්ධනය වී ඇත. ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන රාජ්ය භාෂාව වන සිංහල භාෂාවේ සිට ඉන්දුනීසියාවේ ජාවා දූපතේ බටහිර ප්රදේශයේ බහුලව භාවිත වන සුන්දා (Sundanese) භාෂාව දක්වා පරිවර්තනය කිරීම සුවිශේෂී වූත්, සංකීර්ණ වූත් ක්රියාවලියකි. සිංහල භාෂාව ඉන්දු-ආර්ය භාෂා පවුලට අයත් වන අතර, සුන්දා භාෂාව ඔස්ට්රොනීසියානු (Austronesian) භාෂා පවුලට අයත් වේ. මෙම භාෂා පවුල් දෙකෙහි පවතින විවිධත්වය හේතුවෙන් පරිවර්තන ක්රියාවලියේදී ව්යාකරණ, වාක්ය ඛණ්ඩ සහ සංස්කෘතික සන්නිවේදනය පිළිබඳව දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුය.
වාක්ය ව්යුහය සහ පද සම්බන්ධය පිළිබඳ ගැටලු
ඕනෑම පරිවර්තනයකදී මූලිකවම මුහුණ දීමට සිදු වන අභියෝගය වන්නේ වාක්ය සැකැස්මයි. සිංහල භාෂාවේ වාක්ය රටාව සාමාන්යයෙන් කර්තෘ-කර්ම-ක්රියා (Subject-Object-Verb - SOV) ක්රමයට සකස් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, "මම පොතක් කියවමි" යන වාක්යයේ මුලින්ම කර්තෘ (මම), දෙවනුව කර්මය (පොතක්) සහ අවසානයට ක්රියාව (කියවමි) පැමිණේ. නමුත් සුන්දා භාෂාව ප්රධාන වශයෙන් කර්තෘ-ක්රියා-කර්ම (Subject-Verb-Object - SVO) වාක්ය රටාවක් අනුගමනය කරයි. මෙහිදී ඉහත වාක්යය සුන්දා භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී "මම කියවමි පොතක්" (Abdi maca buku) යන රටාවට වෙනස් විය යුතුය.
මෙම ව්යුහාත්මක වෙනස සරල වාක්යවලදී පහසුවෙන් කළමනාකරණය කළ හැකි වුවද, සංකීර්ණ සහ දිගු වාක්ය පරිවර්තනය කිරීමේදී පරිවර්තකයාට දැඩි පරිශ්රමයක් දැරීමට සිදු වේ. වාක්යයක අර්ථය විකෘති නොකර, සුන්දා භාෂාවේ ස්වභාවික ගලායාමට ගැළපෙන පරිදි පද ගැලපීම මෙහිදී අතිශයින්ම වැදගත් වේ. සෘජු පරිවර්තන (Literal translation) සිදු කිරීමෙන් ව්යාකරණමය වශයෙන් දෝෂ සහිත සහ කියවීමට අපහසු අස්වාභාවික වාක්ය බිහි විය හැකිය.
සුන්දා භාෂාවේ සමාජ මට්ටම් (Undak-usuk basa) සහ සිංහල ගෞරවාර්ථ
සුන්දා භාෂාවේ පවතින වඩාත්ම කැපී පෙනෙන සහ සංකීර්ණ ලක්ෂණය වන්නේ එහි පවතින සමාජීය භාෂා මට්ටම් (Speech Registers) හෙවත් "Undak-usuk basa" (නැතහොත් Tata krama basa) ක්රමයයි. සන්නිවේදනයේ යෙදෙන පුද්ගලයන්ගේ වයස, සමාජ තත්ත්වය සහ පවතින සම්බන්ධතාවය මත පදනම්ව සුන්දා භාෂාව ප්රධාන මට්ටම් කිහිපයකට බෙදා දැක්විය හැකිය:
- Basa Loma (රළු/සාමාන්ය භාෂාව): සමාන වයසේ මිතුරන්, සමීපතමයන් සහ තමන්ට වඩා බාල පුද්ගලයන් සමඟ කතා කිරීමේදී භාවිත කරයි.
- Basa Lemes (සුමුදු/ගෞරවනීය භාෂාව): වැඩිහිටියන්, ගුරුවරුන්, නන්නාඳුනන පුද්ගලයන් හෝ උසස් තනතුරු දරන්නන් සමඟ සන්නිවේදනය කිරීමේදී මෙන්ම නිල ලේඛනවලදී භාවිත කරයි.
සිංහල භාෂාව තුළද ගෞරවාර්ථ නාමපද, සර්වනාම (ඔබ, ඔබතුමා, උන්නැහේ, ඔහු, ඇය) සහ ක්රියාපද අවසානයන් (වඩිනවා, වදාරනවා, කරනවා) භාවිතයෙන් ගෞරවය ප්රකාශ කළද, සුන්දා භාෂාවේ මෙන් සම්පූර්ණ වචන මාලාවම වෙනස් වන ව්යුහයක් නොමැත. නිදසුනක් ලෙස, "කනවා" හෝ "අනුභව කරනවා" යන්න සිංහලයෙන් විවිධ අවස්ථාවල භාවිත කරන අතර, සුන්දා භාෂාවෙන් සාමාන්ය මට්ටමේදී "dahar" ලෙසත්, ගෞරවනීය මට්ටමේදී "tuang" ලෙසත් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වචන භාවිත වේ. එබැවින් සිංහල මුල් පිටපතෙහි අන්තර්ගතය සහ එහි අරමුණ මැනවින් වටහාගෙන, සුන්දා භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී නිවැරදි සමාජ මට්ටම තෝරා ගැනීමට පරිවර්තකයා විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් විය යුතුය.
සංස්කෘතික ප්රාදේශීයකරණය සහ අර්ථ නිරූපණය
සාර්ථක පරිවර්තනයක් යනු හුදෙක් වචන වෙනත් භාෂාවකට හැරවීම පමණක් නොවේ; එය සංස්කෘතීන් දෙකක් අතර පාලමක් තැනීමකි. ශ්රී ලාංකේය සංස්කෘතිය බෞද්ධ සහ හින්දු මූලධර්ම මත බෙහෙවින් හැඩගැසී ඇති අතර, සිංහල භාෂාව තුළ ඊට ආවේණික වූ රූපක, ප්රස්ථාව පිරුළු සහ උපමා බහුලව පවතී. අනෙක් අතට, සුන්දා සංස්කෘතිය ඉස්ලාම් දහම සහ බටහිර ජාවා ප්රදේශයේ සාම්ප්රදායික සිරිත් විරිත් සමඟ තදින් බද්ධ වී ඇත.
නිදසුනක් වශයෙන්, සිංහල භාෂාවේ එන "කලුවැලි සොයන්නා සේ" හෝ "අතේ පැලවෙන බොරු" වැනි උපමා සුන්දා භාෂාවට සෘජුව පරිවර්තනය කළහොත් සුන්දා පාඨකයාට එහි අර්ථය කිසිසේත් වටහා ගත නොහැක. එවැනි අවස්ථාවලදී, එම අර්ථයම ලබා දෙන සුන්දා භාෂාවේ පවතින සාම්ප්රදායික රූපක හෝ ප්රස්ථාව පිරුළු (Babasan / Paribasa Sunda) හඳුනාගෙන භාවිත කළ යුතුය. මෙය "සංස්කෘතික ප්රාදේශීයකරණය" (Cultural Localization) ලෙස හඳුන්වන අතර, එමඟින් පරිවර්තනය කරන ලද පෙළ ස්වභාවික මෙන්ම වඩාත් ආකර්ෂණීය වේ.
සිංහල සිට සුන්දා දක්වා සාර්ථක පරිවර්තනයක් සඳහා ප්රායෝගික උපදෙස්
දෝෂ රහිත සහ උසස් තත්ත්වයේ පරිවර්තනයක් ලබා ගැනීම සඳහා පහත සඳහන් උපදෙස් අනුගමනය කිරීම අතිශයින් වැදගත් වේ:
- සන්දර්භය මැනවින් අවබෝධ කර ගැනීම: පරිවර්තනය ආරම්භ කිරීමට පෙර මුළු ලේඛනයම කියවා එහි මූලික අරමුණ, ඉලක්කගත පාඨක පිරිස සහ ස්වරය (Formal or Informal) නිවැරදිව තක්සේරු කරන්න.
- සුදුසු ශබ්දකෝෂ සහ මෙවලම් භාවිතය: සිංහල සහ සුන්දා භාෂා අතර සෘජු ශබ්දකෝෂ හිඟ බැවින්, සිංහල සිට ඉංග්රීසි භාෂාවටත්, ඉන් අනතුරුව ඉංග්රීසි සිට සුන්දා භාෂාවටත් පරිවර්තනය කරමින් අර්ථය තහවුරු කර ගැනීම ප්රයෝජනවත් වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්වයංක්රීය පරිවර්තන මෙවලම් (Machine Translation) මත පමණක් විශ්වාසය නොතැබිය යුතුය.
- දේශීය කථිකයෙකු ලවා සමාලෝචනය කිරීම (Native Review): පරිවර්තනය අවසන් වූ පසු, සුන්දා භාෂාව මව්භාෂාව ලෙස භාවිත කරන අයෙකු ලවා ලේඛනය කියවා බැලීම ඉතා වැදගත් වේ. එමඟින් භාෂාවේ ස්වභාවික ගලායාම සහ ව්යාකරණ නිරවද්යතාවය උපරිම මට්ටමින් සහතික කර ගත හැක.
- නිවැරදි සර්වනාම තෝරා ගැනීම: සන්නිවේදනයේ යෙදෙන පුද්ගලයන්ගේ සමාජීය සබඳතාව මත සුන්දා භාෂාවේ සර්වනාම (උදාහරණයක් ලෙස "මම" යන්න සඳහා Abdi, Kula, Aing වැනි වචනද, "ඔබ" යන්න සඳහා Anjeun, Didinya, Maneh වැනි වචනද) වෙනස් වන බැවින් නිවැරදි වචනය යෙදීමට වගබලා ගන්න.
නිගමනය: ද්විභාෂා සන්නිවේදනයේ අනාගතය
සිංහල සහ සුන්දා භාෂා අතර පරිවර්තනය යනු ඉවසීම, නිර්මාණශීලිත්වය සහ ගැඹුරු වාග්විද්යාත්මක දැනුම අවශ්ය වන කාර්යයකි. භාෂා ද්විත්වයෙහි පවතින ව්යාකරණමය නීති සහ සංස්කෘතිකමය පසුබිම පිළිබඳව පුළුල් අධ්යයනයක යෙදීමෙන් සාර්ථක සන්නිවේදනයක් ගොඩනැඟිය හැකිය. මෙමඟින් ශ්රී ලංකාව සහ ඉන්දුනීසියාව අතර පවතින සංස්කෘතික සබඳතා සහ තොරතුරු හුවමාරුව තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමට මඟ පෑදෙනු ඇත.