Tiro ya go toloka e feta fela go tsaya mafoko go tswa mo puong e nngwe go a tsenya mo go e nngwe. Ke tiro e e raraaneng e e tlhokang gore motoloki a nne le kutlwisiso e e tseneletseng ya dintlha tse di kgethegileng tsa dipuo ka bobedi, mmogo le dintlha tsa setso tse di amanang le tsona. Fa re bua ka go toloka go tswa ka Setswana go ya ka isiZulu, re bua ka go kopanya dipuo tse pedi tse di buiwang thata mo Aforika Borwa, tse di amanang thata mme gape di na le dipharologanyo tse dikgolo tsa thutapuo (grammar), medumo (phonology), le mokwalo (orthography). Le fa dipuo tseno ka bobedi e le tsa lelapa le le lengwe la dipuo tsa se-Bantu (Bantu family of languages), Setswana se wela mo tlhopheng ya dipuo tsa Sotho-Tswana (e e akaretsang Sesotho le Sesotho sa Leboa), fa isiZulu sone se wela mo tlhopheng ya dipuo tsa se-Nguni (e e akaretsang isiXhosa, isiNdebele, le siSwati). Dipharologanyo tseno tsa ditlhopha di tlisa dintlha tse di farologaneng tse motoloki mongwe le mongwe o tshwanetseng go di ela tlhoko ka dinako tsotlhe gore a neele mokwalo o o nepagetseng e bile o utlwala sentle.
Kago ya Thutapuo le Pharologanyo ya Dihlopha tsa Maina (Noun Classes)
Sengwe sa dintlha tsa ntlha tse motoloki a kopanang le tsona ke kago ya dihlopha tsa maina (noun class system). Mo dipuong tsa se-Bantu, maina a kgaoganngwa ka dihlopha, mme se se ama mafoko a mangwe otlhe a a tsamaelanang le lentswe leo mo polelong ka ditsela tsa ditumalanomele (concords). Fa o toloka go tswa ka Setswana go ya ka isiZulu, pharologanyo e kgolo e fitlhelwa mo tirisong ya ditlhogo-ntle (prefixes) tsa maina.
Mo puong ya isiZulu, bontsi jwa maina bo na le tlhogo-ntle e e nang le ditlhaka tse pedi kgotsa go feta, e e akaretsang se se bidiwang "pre-prefix" kgotsa tlhogo-ntle ya ntlha (initial vowel). Setswana ga se na pre-prefix eno gotlhelele. A re lebeleng sekai se se latelang se se bontshang dipharologanyo tseno ka botlalo:
- Lekala la batho: Ka Setswana re a re "motho" (Class 1) le "batho" (Class 2). Ka isiZulu, maina a a fetoga go nna "umuntu" le "abantu". Lentswe la se-Zulu le na le ditlhaka tsa ntlha tse di jaaka u- le a- pele ga prefix ya nnete ya mu- le ba-.
- Lekala la dilo tsa motse: Ka Setswana re na le "sefofu" (Class 7) le "dijana" (Class 8). Ka isiZulu tseno di fetoga go nna "isiphofu" le "izitsha".
- Lekala la diphologolo le dilo tse dingwe: Ka Setswana re bua ka "ntlo" kgotsa "ntša" (Class 9). Ka isiZulu di fetoga go nna "indlu" le "inja".
Pharologanyo eno e ama ditsela tse ditumalanomele (subject concords, object concords, le adjectival concords) di bopiwang ka tsona. Ka sekai, sefela sa polelo ka Setswana se ka tlhoka tumalano e e jaaka "se-" (e.g., "Sefofu se a bona"), mme ka isiZulu e fetoga go nna "isi-" (e.g., "Isiphofu sibona..."). Motoloki o tshwanetse go ela tlhoko mekgwa eno ka gonne go dirisa tumalano e e phoso go ka senya thutapuo ya isiZulu mme ga dira gore mokwalo o balege o sa tlwaelega kgotsa o sa tlhamalala mo babuing ba tlhago.
Medumo, Mokwalo le Melao ya go Bitsang (Phonology and Orthography)
Ntlha e nngwe e e farologanang thata ke ya medumo le mokwalo wa yona. isiZulu se itsege ka go nna le medumo ya go dula (click sounds) e le meraro e e emelang ditlhaka tsa c (dental click), q (alveolar click), le x (lateral click). Setswana sone ga se na medumo eno gotlhelele mo thutapuong ya sone ya tlhago. Seno se raya gore mafoko a mantsi a isiZulu a a dirisang medumo eno ga a na mafoko a a tshwanang ka tsela ya go bitsa mo Setswaneng.
Gape go na le dipharologanyo tse di rileng mo go fetogeng ga medumo (sound shifts) fa re bapisa dipuo tseno tse pedi. Ka sekai, ditlhaka tse di jaaka "r" mo Setswaneng di gantsi di fetogela go "l" mo go isiZulu. Sekai sa lentswe la Setswana la "go rapela", ka isiZulu le ka fetoga go nna "ukukhuleka" kgotsa "ukuthandaza". Lentswe la Setswana la "lorato" le tsamaelana le la isiZulu la "uthando". Dipharologanyo tseno di dira gore go nne le tlhokego ya gore motoloki a se ke a leka go fetolela lentswe a dirisa tsela e le utlwalang ka yona fela, mme a netefatse mokwalo wa nnete wa isiZulu o o se nang ditlhotlheletso tsa Setswana.
Tlotlofoko le "Mafoko a a Tsietsang" (False Friends)
Ka gonne Setswana le isiZulu di tswa mo lelapeng le le lengwe la dipuo, go na le mafoko a le mantsi a a lebegang a tshwana kgotsa a na le metso e e tshwanang (cognates). Le fa go ntse jalo, go na le mafoko a a bidiwang "false friends" kgotsa "mafoko a a tsietsang" — e leng mafoko a a lebegang a tshwana ka mokwalo kgotsa tsela e a bitswang ka yona mme bokao ba one bo le farologana fela thata mo dipuong tseno tse pedi.
A re lebeleng sekai se se kgethegileng sa lentswe "go bua". Ka Setswana, lentswe leno le raya go bua (to speak). Le fa go ntse jalo, ka isiZulu go na le lentswe la "ukubuka" le le bitswang ka tsela e e batlang e tshwana ke batho ba ba sa tlwaelang isiZulu, mme lona le raya go lebelela kgotsa go bona (to watch/look). isiZulu se dirisa lentswe la "ukukhuluma" go raya go bua. Mo godimo ga moo, lentswe la Setswana "go lwala" (to be sick) le tshwana le la isiZulu "ukulimala" le le rayang go gobala (to get injured). Fa motoloki a sa nne kelotlhoko, o ka feleletsa a tlhakantse bokao jo bo farologaneng jwa mafoko ano a a itirelang e kete a a tshwana.
Transcreation: Dipharologanyo tsa Setso le Dika tsa Puo
Go toloka ga se fela go fetolela dipolelo tse di bonolo tsa kago ya thutapuo; go akaretsa le go tsamaisa molaetsa o o humileng ka setso. Ma-Zulu le Batswana ba na le metso e e tshwanang ya se-Afrika, fela go na le dipharologanyo tse di bonolo mo mekgweng ya bone ya setso, ditumelo, le ditsela tsa go tlotlana. Sekai, ditsela tsa go bua le baeteledipele kgotsa bagolo di farologana go latela mokgwa wa tlhompho ya se-Nguni le ya se-Sotho.
Fa motoloki a kopana le diane (proverbs) le maele (idioms) tsa Setswana, go a tlhokega gore a se ke a di toloka lentswe ka lentswe (word-for-word). Diane gantsi di na le bokao jo bo tswang mo ditiragalong tsa setso tsa batho ba ba di buang. Sekai, seane sa Setswana se se reng "Lentswe la kgosi le agelwa mosako" (se se rayang gore mafoko a moeteledipele a tshwanetse go tlotliwa le go tshegetswa) se ka se tolokwe fela ka go fetolela lentswe la "kgosi" le "mosako" ka isiZulu. Motoloki o tshwanetse go batla seane se se tsamaelanang le seo ka bokao mo setšhabeng sa isiZulu, se se jaaka "Izwi lenkosi liyaphonseka" kgotsa se sengwe se se bontshang boineelo le tlotlo mo go baeteledipele ba setso. Mokgwa ono o bidiwa "transcreation" kgotsa go bopa molaetsa o mosha ka puo ya target o ntse o boloka boleng, maikutlo, le boleng jwa setso sa nnete sa puo ya source.
Ditlhagiso tse di Practical go Batoloki ba Setswana le isiZulu
Gore motoloki a kgone go tsamaisa tiro ya gagwe ka matsetseleko le go tlhagisa mekwalo ya boleng jo bo kwa godimo, go na le dintlha tse di latelang tse a tshwanetseng go di tsenya mo tirisong:
- Tsenya kitso ya gago ya thutapuo ya isiZulu mo tlhwatlhweng: O se ke wa ikanya fela go bua go o go tlwaetseng mo mekgwatheng. Ithute mekgwa e e nepagetseng ya mokwalo (standard orthography) le thutapuo e e rutiwang kwa dikolong le diyunibesithing tsa isiZulu.
- Netefatsa melao ya tiriso ya ditlhogo-ntle (prefixes): Nna kelotlhoko mo tirisong ya ditlhogo-ntle tsa maina a isiZulu, segolo bogolo fa o bopa ditumalanomele (concords) tsa dipolelo tsa gago tsa se-Zulu.
- Leba dika tsa puo (idioms) le diane (proverbs) ka kelotlhoko: O se ke wa potlakela go fetolela diane lentswe ka lentswe. Batlisisa ditsela tse babuing ba tlhago ba isiZulu ba bayang ditlhaloso tseo ka tsela e e tlhago.
- Dirisa metswedi ya dikishinare e e ikanyegang: Dictionaries tse di jaaka tsa Setswana-isiZulu kgotsa dipuo tseno tsoopedi di ya ka Sekgowa di ka go thusa go tlhamalatsa mafoko le go netefatsa bokao jwa tsona jo bo nepagetseng.
- Kopa tshekatsheko go tswa mo go babuing ba tlhago (native speakers): Mekwalo yotlhe e e tolokilweng e tshwanetse go sekasekiwa ke motho yo o buang isiZulu e le puo ya gagwe ya nnete gore go netefatswe gore mokwalo o roroma sentle e bile o latela mekgwa ya tlhago ya puo (natural flow and register).
Tshoboko le Bokhutlo
Go toloka go tswa ka Setswana go ya ka isiZulu ke tiro ya boleng jo bo kwa godimo e e tlhokang boineelo, nako, le kitso e e tseneletseng. Le fa dipuo tseno di na le dilo di le dintsi tse di tshwanang ka ntlha ya lelapa la dipuo tsa se-Bantu, pharologanyo ya ditlhopha (Sotho-Tswana vs Nguni) e tlisa mathata a le mantsi a thutapuo, medumo, le setso a a tlhokang batoloki ba ba nang le matsetseleko a magolo. Ka go tshegetsa melao ya kago ya puo, go ela tlhoko mafoko a a tsietsang, le go netefatsa dintlha tsa setso ka transcreation, batoloki ba kgona go bopa marogo a a nonofileng a a kopanyang ditšhaba tseno tse pedi ka tsela e e atlegileng.