မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) မှ ပန်ချာပီဘာသာစကား (Punjabi) သို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကားမိသားစုနှစ်ခုကို ပေါင်းကူးရသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သောကြောင့် လွန်စွာစိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသလို စိန်ခေါ်မှုလည်း များပြားလှသည်။ မြန်မာဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး ပန်ချာပီဘာသာသည် အင်ဒို-အာရိယန် (Indo-Aryan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ ပန်ချာပီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သတိပြုရမည့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သဘောသဘာဝနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဖြစ်စေရန် လိုက်နာရမည့် နည်းဗျူဟာများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ (Syntax) နှင့် SOV တူညီမှု
ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ အခြေခံဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံဖြစ်ခြင်းသည် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် ကံကောင်းသော တူညီချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အသေးစိတ်ဝါကျအထားအသိုတွင် ကွာခြားမှုများ ရှိသည်။
- မြန်မာဝါကျပုံစံ- ကျွန်တော် (Subject) စာအုပ် (Object) ဖတ်သည် (Verb)။
- ပန်ချာပီဝါကျပုံစံ- မੈਂ (Subject - ကျွန်တော်) ਕਿਤਾਬ (Object - စာအုပ်) ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ (Verb - ဖတ်သည်)။
ဤကဲ့သို့ SOV ဖွဲ့စည်းပုံ တူညီသော်လည်း ဝိဘတ်များ (Postpositions) နှင့် ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများ (Verb particles) သုံးစွဲပုံတွင် များစွာကွာခြားသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် စကားလုံးများနောက်၌ ကပ်လျက်လိုက်သော ဝိဘတ်များ (ဥပမာ- "ကို"၊ "သို့"၊ "၌") ကို သုံးပြီး၊ ပန်ချာပီဘာသာတွင်လည်း နာမ်နောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များ (Postpositions သို့မဟုတ် 'Karaka' markers) ကို သုံးသော်လည်း ယင်းတို့သည် ကတ္တား၏ ကျား/မ ခွဲခြားမှုအပေါ် မူတည်၍ ပြောင်းလဲလေ့ရှိသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူအနေဖြင့် ဝါကျ၏ အဓိကကြိယာကို ဝါကျအဆုံးတွင် ထားရှိရမည်ဖြစ်သော်လည်း ကြိယာအကူများနှင့် ကာလပြစကားလုံးများကို ပန်ချာပီသဒ္ဒါစနစ်အတိုင်း တိကျစွာ ပေါင်းစပ်ရန် လိုအပ်သည်။
၂။ သဒ္ဒါကျား/မ ခွဲခြားမှု (Grammatical Gender) စိန်ခေါ်မှု
မြန်မာဘာသာစကားသည် သဒ္ဒါကျား/မ (Grammatical Gender) ခွဲခြားမှု မရှိသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ လူ သို့မဟုတ် သက်ရှိများကို ဖော်ပြရန် "ဖို/မ" သတ်မှတ်ချက်ရှိသော်လည်း သက်မဲ့ပစ္စည်းများကို ကျား/မ ခွဲခြားခြင်း မရှိပေ။ သို့သော် ပန်ချာပီဘာသာစကားတွင် နာမ် (Nouns) အားလုံးကို ယောက်ျားလေး (Masculine) သို့မဟုတ် မိန်းကလေး (Feminine) သဒ္ဒါအမျိုးအစားအဖြစ် မဖြစ်မနေ ခွဲခြားရသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပန်ချာပီတွင် "စာအုပ်" (ਕਿਤਾਬ - Kitab) သည် အမျိုးသမီးနာမ် ဖြစ်ပြီး၊ "အခန်း" (ਕਮਰਾ - Kamra) သည် အမျိုးသားနာမ် ဖြစ်သည်။ ဤကျား/မ ခွဲခြားမှုသည် ၎င်းတို့နှင့် တွဲဖက်သုံးစွဲသည့် နာမဝိသေသနများနှင့် ကြိယာများ၏ ပုံစံများကိုပါ ပြောင်းလဲစေသည်။ မြန်မာဘာသာမှ ပန်ချာပီသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းမြန်မာဝါကျ၌ မပါဝင်သော ဤသဒ္ဒါကျား/မ ခွဲခြားမှုကို ပန်ချာပီဝါကျတွင် မှန်ကန်စွာ ထည့်သွင်းဆောက်လုပ်နိုင်ရန် လွန်စွာအရေးကြီးသည်။ ဥပမာ- "စာအုပ်က ကောင်းတယ်" ဟု ပြန်ဆိုရာတွင် ပန်ချာပီ၌ "ကောင်းတယ်" ဟူသော နာမဝိသေသနသည် စာအုပ် (အမျိုးသမီးနာမ်) နှင့်အညီ ပုံစံပြောင်းလဲသွားရမည် ဖြစ်သည်။
၃။ အသံအနိမ့်အမြင့်နှင့် တုန်သံစနစ် (Tones and Pitch Accents)
မြန်မာဘာသာသည် တုန်သံ (Tonal language) ပါဝင်သော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အသံ၏ အနိမ့်အမြင့် အတက်အကျပေါ် မူတည်၍ စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ (ဥပမာ- က၊ ကာ၊ ကား၊ က့)။ အလားတူပင် ပန်ချာပီဘာသာစကားသည်လည်း အင်ဒို-အာရိယန် ဘာသာစကားများထဲတွင် ထူးခြားစွာ တုန်သံစနစ် (Pitch Accent/Tonal system) ရှိသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပန်ချာပီဘာသာတွင် အသံအနိမ့်အမြင့် သုံးမျိုး (Low tone, Mid tone, High tone) ရှိပြီး အက္ခရာ၏ သံပြင်းသံပျော့နှင့် သံညှင်းများပေါ် မူတည်၍ စကားလုံးအဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားသည်။ စာပေဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဤအသံစနစ်များသည် စာရေးသားမှုပုံစံထက် အသံထွက်ဖတ်ရွတ်မှုနှင့် သီချင်း၊ ကဗျာများ ပြန်ဆိုရာတွင် ပိုမိုသက်ရောက်မှုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် စကားပြန်ဆိုခြင်း (Interpretation) လုပ်ငန်းများတွင် ဤအသံထွက် ကွာခြားချက်များကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်သည်။ မူရင်းမြန်မာစကား၏ အသံနေအသံထား (Intonation) ကို ပန်ချာပီ၏ အသံအနိမ့်အမြင့်စနစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြန်ဆိုနိုင်မှသာ နားထောင်သူအတွက် သဘာဝကျမည်ဖြစ်သည်။
၄။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုသေမှုပြ စကားလုံးများ (Honorifics and Politeness Levels)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် အသက်အရွယ်၊ ရာထူးဌာနန္တရနှင့် ဆက်ဆံရေးအလိုက် သုံးစွဲရသည့် ရိုသေမှုပြစကားလုံးများ (ဥပမာ- "ပါ"၊ "ရှင်"၊ "ခင်ဗျာ") နှင့် နာမ်စားများ (ဥပမာ- "ကျွန်တော်"၊ "မမ"၊ "ဦးလေး") အလွန်ကြွယ်ဝသည်။ ပန်ချာပီဘာသာစကားတွင်လည်း လူမှုရေးအရ ရိုသေလေးစားမှုကို ဖော်ပြရန် သီးခြားစကားလုံးများနှင့် နာမ်စားများ ရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပန်ချာပီတွင် ရိုသေစွာ ပြောဆိုလိုပါက နာမ်စား "ਤੂੰ" (Tu - မင်း/နင်) အစား "ਤੁਸੀਂ" (Tusi - ခင်ဗျား/ရှင်) ကို သုံးစွဲရပြီး ကြိယာနောက်တွင်လည်း ရိုသေမှုကို ဖော်ပြသော အသုံးအနှုန်းများ ထည့်ရသည်။ ထို့ပြင် စကားလုံးများ၏ အဆုံးတွင် "ਜੀ" (Ji) ကို ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ရိုသေမှုကို ပြသသည်။ မြန်မာဘာသာမှ "ပါသည်" ဟူသော ကြိယာအဆုံးသတ်ကို ပန်ချာပီသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သင့်လျော်သော ရိုသေမှုအဆင့်အတန်း (Politeness level) ကို မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်နိုင်ရန် ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် လူမှုဆက်ဆံရေးနောက်ခံကို နားလည်ထားရမည်။ စာရေးသူနှင့် စာဖတ်သူ၏ ဆက်ဆံရေးကို သေချာစွာ မသုံးသပ်ပါက ပန်ချာပီဘာသာပြန်သည် ရိုင်းပျသော စကားလုံးများ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။
၅။ စာရေးစနစ်နှင့် အက္ခရာပုံစံ ကွာခြားချက် (Writing Systems)
မြန်မာစာရေးစနစ်သည် ဗြာဟ္မီမူလ (Brahmi script) မှ ဆင်းသက်လာသော အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် မြန်မာအက္ခရာကို သုံးသည်။ ပန်ချာပီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် စာရေးစနစ်နှစ်မျိုးရှိသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ပန်ချာပီလူမျိုးများသည် "ဂုရုမုခိ" (Gurmukhi) အက္ခရာကို သုံးပြီး၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ ပန်ချာပီလူမျိုးများသည် အာရဗီအခြေခံ "ရှားမုခိ" (Shahmukhi) အက္ခရာကို သုံးကြသည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ ပန်ချာပီသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် အဓိကဖတ်ရှုမည့် စာဖတ်ပရိသတ်သည် မည်သည့်ဒေသမှ ဖြစ်သည်ကို ကြိုတင်သိရှိရန် လိုအပ်သည်။ အိန္ဒိယပန်ချာပီ (Gurmukhi) သို့ ပြန်ဆိုမည်လော သို့မဟုတ် ပါကစ္စတန်ပန်ချာပီ (Shahmukhi) သို့ ပြန်ဆိုမည်လောဟူသော အချက်သည် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် အသုံးအနှုန်း ရွေးချယ်မှုကို များစွာပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ ရှားမုခိသည် ညာမှဘယ်သို့ ရေးရသော စနစ်ဖြစ်ပြီး၊ ဂုရုမုခိသည် ဘယ်မှညာသို့ ရေးရသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ဤကွာခြားချက်သည် စာမျက်နှာပုံစံဖွဲ့စည်းမှု (Layout formatting) တွင်ပါ သက်ရောက်မှု ရှိသည်။
၆။ ပါဠိ၊ သက္ကတနှင့် မွေးစားစကားလုံးများ၏ အခန်းကဏ္ဍ
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနောက်ခံကြောင့် ပါဠိ (Pali) နှင့် သက္ကတ (Sanskrit) မွေးစားစကားလုံးများစွာ တည်ရှိနေသည်။ ပန်ချာပီဘာသာစကားသည်လည်း အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုအရ သက္ကတနှင့် ပါဠိမြစ်ဖျားခံ စကားလုံးများကို သုံးစွဲသကဲ့သို့ မွတ်စလင်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ပါရှန်း (Persian) နှင့် အာရဗီ (Arabic) စကားလုံးများကိုလည်း အမြောက်အမြား သုံးစွဲကြသည်။
ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် ဘာသာရေး၊ စိတ်ကူးယဉ်နှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ စာပေများကို ပြန်ဆိုရာတွင် ဤကဲ့သို့သော မျှဝေသုံးစွဲထားသော သက္ကတ/ပါဠိ အခြေခံစကားလုံးများကို နှိုင်းယှဉ်ရှာဖွေပြီး အသုံးချနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကံ (Karma) သို့မဟုတ် ဓမ္မ (Dharma) ကဲ့သို့သော အယူအဆများသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် နီးစပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်များနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ရှိကြသဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုသည်။
၇။ ပန်ချာပီ ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် မြန်မာကြိယာနောက်ဆက်တွဲများ (Verb Morphology and Particles)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ပုံစံပြောင်းလဲခြင်း (conjugation) မရှိဘဲ ကြိယာ၏ နောက်၌ ကာလပြ၊ အလားအလာပြ သို့မဟုတ် စိတ်နေသဘောထားပြ နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများ (ဥပမာ- "ခဲ့သည်"၊ "လိမ့်မည်"၊ "နေသည်") ကို တွဲဖက်သုံးစွဲခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြသည်။ ပန်ချာပီဘာသာစကားတွင်မူ ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ ကိန်း (Singular/Plural)၊ ကျား/မ (Gender) နှင့် ကာလ (Tense) အပေါ် မူတည်၍ ပုံသဏ္ဌာန်များစွာ ပြောင်းလဲသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာတွင် "သွားသည်" ဟူသော ကြိယာသည် ယောက်ျားလေး သွားသည်ဖြစ်စေ၊ မိန်းကလေး သွားသည်ဖြစ်စေ၊ တစ်ယောက်တည်း သွားသည်ဖြစ်စေ၊ အများသွားသည်ဖြစ်စေ "သွားသည်" ဟုသာ ရေးရသည်။ သို့သော် ပန်ချာပီတွင်မူ-
- ယောက်ျားလေးတစ်ယောက် သွားလျှင်- ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (Oh janda hai)
- မိန်းကလေးတစ်ယောက် သွားလျှင်- ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (Oh jandi hai)
- လူအများ သွားလျှင်- ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (Oh jande han)
ဤကဲ့သို့ ကတ္တားနှင့် ကြိယာ သဘောတူညီမှု (Subject-Verb Agreement) သည် ပန်ချာပီဘာသာတွင် အလွန်တင်းကျပ်သဖြင့် မြန်မာဘာသာမှ ပြန်ဆိုရာတွင် ကတ္တား၏ တကယ့်အနေအထားကို သေချာစွာ သုံးသပ်ပြီးမှသာ မှန်ကန်သော ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်ကို ရွေးချယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
၈။ အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဖြစ်စေရန် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာ-ပန်ချာပီ ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းတွင် အမှားအယွင်းကင်းပြီး သဘာဝကျသော ပြန်ဆိုမှုဖြစ်စေရန် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာသင့်သည်-
- တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ- စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းသည် သဒ္ဒါကျား/မ ကွဲပြားမှုနှင့် နာမ်စနစ်များကြောင့် ဝါကျကို ထောက်ကန့်စေသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကိုသာ အခြေခံ၍ ပြန်ဆိုပါ။
- ဒေသအလိုက် အသုံးအနှုန်းများကို လေ့လာပါ- ပန်ချာပီဘာသာတွင် ဒေသန္တရစကား (Dialects) များစွာရှိသဖြင့် မိမိပြန်ဆိုမည့်စာသည် မည်သည့်လုပ်ငန်း သို့မဟုတ် မည်သည့်ပရိသတ်အတွက်ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ပြီး သင့်လျော်သော အနှုန်းအဖွဲ့ကို သုံးပါ။
- နာမ်စားသုံးစွဲမှုကို ဂရုပြုပါ- မြန်မာဘာသာတွင် နာမ်စားများကို မြှုပ်ကွယ်ထားလေ့ရှိသော်လည်း ပန်ချာပီတွင် ဝါကျရှင်းလင်းစေရန် နာမ်စားများကို သေချာစွာ ဖော်ပြရန် လိုအပ်သည်။
- စစ်ဆေးတည်းဖြတ်ခြင်းကို ပန်ချာပီမိခင်ဘာသာစကားပြောသူနှင့် ပြုလုပ်ပါ- ဘာသာပြန်ဆိုပြီးနောက် စာသား၏ သဘာဝကျမှုနှင့် သဒ္ဒါမှန်ကန်မှုကို ပန်ချာပီမိခင်ဘာသာစကားပြောသူတစ်ဦးအား စစ်ဆေးခိုင်းခြင်းသည် အရည်အသွေးမြင့်မားသော ရလဒ်ကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သည်။
မြန်မာဘာသာမှ ပန်ချာပီသို့ ဘာသာပြန်ခြင်းသည် စိန်ခေါ်မှုများပြားသော်လည်း ဘာသာစကားနှစ်ခုစလုံး၏ အနုစိတ် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နောက်ခံများကို စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်ခြင်းဖြင့် အဆင့်မြင့်မားပြီး ဖတ်ရှုရလွယ်ကူသော ဘာသာပြန်စာပေများကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဗျူဟာများကို အသုံးချခြင်းဖြင့် ဘာသာစကားနှစ်ခုကြားရှိ ဆက်သွယ်ရေးကို ပိုမိုခိုင်မာချောမွေ့စေမည် ဖြစ်သည်။