He hana paʻakikī akā he mea waiwai loa ka unuhi ʻana i nā manaʻo mai ka ʻōlelo Hawaiʻi, he ʻōlelo Polenekia mai ka ʻohana ʻōlelo ʻAukonekia, a i ka ʻōlelo Buma (a i ʻole ʻōlelo Mianama), he ʻōlelo mai ka ʻohana Kina-Tibeta. Ke kū nei kēia mau ʻōlelo ʻelua ma luna o nā kumu wetela ʻokoʻa loa, a ke halihali nei lāua i nā moʻaukala a me nā moʻomeheu kūʻokoʻa e pono ai ka mea unuhi e hoʻomaopopo leʻa. Ma kēia ʻatikala, e nānā kākou i nā ʻanuʻu koʻikoʻi, nā ʻokoʻa o ka wetela, nā pilikia maʻamau, a me nā manaʻo kōkua e kōkua ai i ka poʻe unuhi e hoʻopuka i nā unuhi kūpono e mālama ana i ke kani a me ke kaona o ka ʻōlelo kumu.
Nā ʻOnaehana Wetela a me ka Hoʻonohonoho ʻAna i nā Huaʻōlelo
ʻO ka ʻokoʻa nui loa e ʻike ʻia ma waena o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Buma, ʻo ia ka hoʻonohonoho ʻana o nā māhele ʻōlelo i loko o ka hopunaʻōlelo (word order). Ke hoʻohana nei ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka ʻōnaehana Haʻina-Piko-Hopena (Verb-Subject-Object a i ʻole VSO). No laila, hoʻomaka ka hopunaʻōlelo me ka haʻina (verb) a me nā hōʻailona manawa. Eia naʻe, ke hoʻohana nei ka ʻōlelo Buma i ka ʻōnaehana Piko-Hopena-Haʻina (Subject-Object-Verb a i ʻole SOV). ʻO ia hoʻi, waiho mau ʻia ka haʻina ma ka hopena loa o ka hopunaʻōlelo.
No ka laʻana, inā e unuhi ʻia ana ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi maʻamau e like me "E inu ana ka ʻīlio i ka wai," pono e hoʻololi loa ʻia ke kūkulu ʻana ma ka ʻōlelo Buma. Ma ka ʻōlelo Buma, e lilo ana ia i: "ʻĪlio [Piko] + Wai [Hopena] + Inu [Haʻina] + [Nā huneʻōlelo hōʻike manawa a me ka pilina]." Inā ʻaʻole hoʻolohe pono ka mea unuhi i kēia hoʻololi ʻana, e lilo ana ka unuhi i mea huikau a maopopo ʻole hoʻi i ka poʻe heluhelu o Myanmar. Pono e wāwahi mua ʻia ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi, e ʻike i ke kumu hana a me ka mea i hana ʻia, a laila kūkulu hou ia ma ke kumu SOV o ka ʻōlelo Buma.
Manaʻo Kōkua Wetela: I ka wā e hana ai i ka hoʻololi ʻana mai ka VSO a i ka SOV, pono e makaʻala i nā ʻāpana ʻōlelo lōʻihi i kūkulu ʻia me nā poke manaʻo kōkua (relative clauses). E ʻimi mua i ka piko nui o ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi ma mua o kou hoʻomaka ʻana e huli i ka haʻina kūpono ma ka ʻōlelo Buma.
Nā Huneʻōlelo a me nā Hōʻailona Pilinaʻōlelo
Pili kokoke kēia mau ʻōlelo ʻelua i ka hilinaʻi ʻana ma luna o nā huneʻōlelo (particles) no ka hoʻomaopopo ʻana i nā pilina o nā huaʻōlelo. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana kākou i nā hōʻailona like me "i/iā", "ma", "e", a me "o/a" e hōʻike ai i ke kuleana, ka manawa, ka piko, a me ka mea i hana ʻia. Pēlā nō hoʻi ma ka ʻōlelo Buma, ʻaʻole lākou e hoʻohana i nā panina i hoʻololi ʻia ka huelo (inflectional endings), akā hilinaʻi lākou i nā huneʻōlelo i kapa ʻia he "postpositions" (nā huneʻōlelo e kau ʻia ma hope o ka inoa).
I loko o ka ʻōlelo Buma, aia kekahi mau huneʻōlelo koʻikoʻi e like me "ka" (hōʻailona piko), "ko" (hōʻailona mea i hana ʻia), a me "hma" (hōʻailona wahi). Ma ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi, pono ka mea unuhi e hoʻohālikelike pololei i ka hana a ka huneʻōlelo Hawaiʻi me ka postposition kūpono ma ka ʻōlelo Buma. Eia kekahi laʻana:
- Ka hōʻailona wahi: Ke unuhi ʻoe i ka huneʻōlelo Hawaiʻi "ma" (e like me "ma ka hale"), pono ia e lilo i "hale + hma" (အိမ်မှာ) ma ka ʻōlelo Buma.
- Ka mea i hana ʻia: ʻO ka hōʻailona "i ka" ma ka hopena (e like me "i ka iʻa"), e lilo ia i "iʻa + ko" (ငါးကို) ma ka ʻōlelo Buma.
- Ke kuleana (Possession): ʻO nā hōʻailona kuleana Hawaiʻi "a" a me "o" e pili ana i ka ʻona, pono e unuhi ʻia me ka huneʻōlelo Buma "ye" (ရဲ့) e hōʻike ana i ke kuleana.
Nā Hua Helu (Classifiers) a me nā Mea Kūikawā o nā ʻŌlelo ʻElua
ʻO kekahi mea paʻakikī ma ka ʻōlelo Buma ʻo ia ka hoʻohana ʻana i nā "classifiers" (nā hua helu a i ʻole nā huaʻōlelo hoʻohui helu) ke helu ʻia nā mea kikoʻī. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻōlelo wale kākou "ʻelua kanaka" a i ʻole "ʻekolu hale". Akā ma ka ʻōlelo Buma, ʻaʻole hiki ke helu pololei pēlā. Pono e ʻōlelo ʻia: "kanaka + ʻelua + [hua helu no ke kanaka]" a i ʻole "hale + ʻekolu + [hua helu no nā mea paʻa a hale paha]".
No laila, inā e unuhi ana ka mea unuhi i ka kikokikona Hawaiʻi i loko o ka ʻōlelo Buma, pono ia e loaʻa ka ʻike hohonu no kēia mau classifiers. ʻO nā classifiers maʻamau i ka ʻōlelo Buma ʻo ia nō:
- Yauk (ယောက်): Hoʻohana ʻia no nā kānaka maʻamau.
- Kaung (ကောင်): Hoʻohana ʻia no nā holoholona āpau.
- Lone (လုံး): Hoʻohana ʻia no nā mea pōʻai, nā hale, a me nā lako paʻa.
- Saung (ဆောင်): Hoʻohana ʻia no nā palapala a i ʻole nā hale kūikawā.
Inā e poina ka mea unuhi i kēia mau classifiers, e wāwahi ʻia ka holo maikaʻi ʻana o ka heluhelu ʻana o kekahi mea ʻōlelo makuahine Buma, a e ʻike ʻia ka hemahema o ke kūkulu ʻana.
Ka Moʻomeheu, ke Kāne a me ka Wahine, a me nā Papa Kaiāulu
ʻO ka mea e hoʻokaʻawale maoli ai i kahi unuhi mīkini mai kahi unuhi kanaka loea, ʻo ia ka mālama ʻana i nā loina moʻomeheu a me nā kālele papa kaiāulu. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, loaʻa ke aloha, ke kaona (nā manaʻo hūnā ma hope o nā huaʻōlelo), a me ka pilina ʻohana hohonu (like me ka hoʻohana ʻana i ka "ʻanakala" a me ka "ʻaneke" no ka poʻe kahiko). Ma ka ʻōlelo Buma, he koʻikoʻi loa nā "registers" a me nā hōʻailona mahalo (politeness particles and honorifics) ma muli o ke kūlana o ka mea e ʻōlelo ʻia nei.
Eia kekahi mau mea koʻikoʻi e pili ana i ka mahalo ma ka ʻōlelo Buma:
- Nā panina hopunaʻōlelo mahalo: Hoʻohana mau ka poʻe Buma i ka huneʻōlelo "ba" (ပါ) ma hope o ka haʻina e hōʻike i ka mahalo a me ka haʻahaʻa. Inā e unuhi ʻoe i kekahi kauoha mai ka ʻōlelo Hawaiʻi, e like me "E hele mai," pono ke unuhi ʻia he "La ba" (လာပါ) ma kahi o ka "La" wale nō.
- Nā paniinoa pilikino: Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ka "au" ka paniinoa no ka piko mua. Akā ma ka ʻōlelo Buma, hoʻohana ke kāne i ka "kya-naw" (ကျွန်တော်) a hoʻohana ka wahine i ka "kya-ma" (ကျွန်မ) e hōʻike ai i ke kino mua me ka hanohano. Pono ka mea unuhi e hoʻomaopopo i ka mea e ʻōlelo nei i hiki ke koho i ka huaʻōlelo kūpono.
- Nā kūlana haipule a mōʻī: Inā pili ka kikokikona Hawaiʻi i ke akua, i nā aliʻi paha, pono ke hoʻohana ʻia nā huaʻōlelo kūikawā o ka ʻōlelo Buma i kapa ʻia he "ra-za-wut" (no nā aliʻi) a i ʻole nā huaʻōlelo pili i ke alakaʻi haipule (Buda).
Nā Manaʻo Kōkua a me nā Hāʻina no ka Poʻe Unuhi Hawaiʻi-Buma
I mea e loaʻa ai kahi unuhi kūpono a maoli, eia kekahi mau hāʻina hana no ka mea unuhi:
- Mai unuhi huaʻōlelo-kahi-huaʻōlelo: Ma muli o ka ʻokoʻa o ke kūkulu ʻana mai ka VSO a i ka SOV, e hahai mau i ka manaʻo holoʻokoʻa o ka hopunaʻōlelo. E ʻimi i ke kumu (piko) a me ka hana (haʻina), a laila e kūkulu i ka hale o ka hopunaʻōlelo Buma ma luna o kā lākou iho kumu wetela.
- Mālama i ka Manaʻo o ke Kaona: Nui nā huaʻōlelo Hawaiʻi me nā manaʻo hoʻohālikelike he nui. E hoʻāʻo e ʻimi i nā huaʻōlelo Buma e halihali ana i kēlā ʻano naʻau a i ʻole e hoʻohana i nā huaʻōlelo wehewehe hou inā ʻaʻohe huaʻōlelo kūpono ma ke ʻano he hoʻokahi a hoʻokahi.
- Hana pū me nā Leo Makuahine: I ka pau ʻana o ka unuhi mua, e hōʻoia mau ia me kekahi mea ʻōlelo makuahine Buma (Burmese native speaker) e ʻike inā he kūlohelohe ke kani a me ka holo ʻana o ke kamaʻilio. ʻO ke kani kūlohelohe ka hōʻailona nui o kahi unuhi maikaʻi.
Ma o kēia mau ʻano hana, hiki iā kākou ke hoʻopili i kēia mau moʻomeheu nani ʻelua, e pale ana i nā kuhihewa a e kūkulu ana i ke alahaka paʻa o ka ʻike ma waena o ko Hawaiʻi a me ko Myanmar poʻe.