ကမ္ဘာပေါ်တွင် မတူကွဲပြားသော ဘာသာစကား မိသားစုကြီးများစွာ ရှိကြသည့်အနက် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားအနွယ်ဝင် ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဩစထရိုနီးရှန်း (Austronesian) ဘာသာစကားအနွယ်ဝင် ဖြစ်သော ဟာဝေယံ (Hawaiian) ဘာသာစကားတို့သည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် သဒ္ဒါစနစ်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ ရှိကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားမှ ဟာဝေယံဘာသာစကားသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် အနက်ဖွင့်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းလှသည်မဟုတ်ဘဲ ဘာသာစကားနှစ်ခုစလုံး၏ နောက်ခံသမိုင်း၊ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နက်နဲမှုများကို အပြည့်အဝ နားလည်သဘောပေါက်ရန် လိုအပ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ ဟာဝေယံဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် တွေ့ကြုံရမည့် အဓိကစိန်ခေါ်မှုများ၊ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ခြားနားချက်များနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဖြစ်မြောက်စေရန် အသုံးချနိုင်မည့် အဖိုးတန်အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် Syntax ကွဲပြားခြားနားမှုများ
ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းတွင် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးအကြီးဆုံးသော စိန်ခေါ်မှုမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ (Sentence Structure) ကွဲပြားခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb: SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး ကြိယာသည် ဝါကျ၏ အဆုံးတွင် အမြဲတစေ တည်ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟု ရေးသားရာတွင် ကတ္တား (ကျွန်တော်)၊ ကံ (ထမင်း) နှင့် ကြိယာ (စားသည်) ဟူ၍ အစဉ်လိုက် လာသည်။
သို့သော်လည်း ဟာဝေယံဘာသာစကား (ʻŌlelo Hawaiʻi) တွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ ကြိယာ-ကတ္တား-ကံ (Verb-Subject-Object: VSO) စနစ်ကို အခြေခံသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဝါကျတစ်ကြောင်း စတင်လိုက်သည်နှင့် လုပ်ဆောင်ချက် သို့မဟုတ် ကြိယာကို ဦးစွာ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "E ʻai ana au i ka laiki" ဟု ရေးသားပါက "စားနေသည်-ကျွန်တော်-ထမင်း" ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဝါကျတစ်ကြောင်းကို ဟာဝေယံသို့ ပြန်ဆိုသည့်အခါ စကားလုံးများကို တစ်လုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို၍ မရနိုင်ဘဲ ဝါကျ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ တစ်ခုလုံးကို ပြောင်းပြန်လှန်၍ စနစ်တကျ ပြန်လည် စီစဉ်ရမည် ဖြစ်သည်။
၂။ နာမ်စားစနစ် (Pronoun System) ၏ နက်နဲရှုပ်ထွေးမှုများ
ဟာဝေယံဘာသာစကားတွင် နာမ်စားစနစ်သည် မြန်မာဘာသာစကားထက် ပိုမိုနက်နဲပြီး တိကျလှသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါတို့" သို့မဟုတ် "ကျွန်တော်တို့" ဟု ပြောဆိုရာတွင် နားထောင်သူ ပါဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် မပါဝင်ခြင်းကို ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံအရ ခွဲခြားရန် မလွယ်ကူသလို၊ လူနှစ်ယောက်အတွက် သီးသန့်သုံးသော နာမ်စားများလည်း မရှိပါ။
ဟာဝေယံဘာသာစကားတွင်မူ နာမ်စားများကို အောက်ပါအတိုင်း အလွန်တိကျစွာ ခွဲခြားထားသည်။
- Dual Pronouns (နှစ်ယောက်သုံး နာမ်စား)- ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ နှစ်ယောက်တည်းကို ရည်ညွှန်းသောအခါ "kāua" (မင်းနဲ့ငါ) ဟု သုံးပြီး၊ နားထောင်သူမပါဘဲ အခြားတစ်ဦးနှင့် ပြောဆိုသူကို ရည်ညွှန်းလျှင် "māua" (သူနဲ့ငါ) ဟု သုံးသည်။
- Plural Pronouns (အများသုံး နာမ်စား)- ပြောဆိုသူ၊ နားထောင်သူနှင့် အခြားသူများအားလုံး ပါဝင်သောအခါ "kākou" (ငါတို့အားလုံး) ဟု သုံးပြီး၊ နားထောင်သူမပါဘဲ ပြောဆိုသူနှင့် အခြားသူများကိုသာ ရည်ညွှန်းလိုလျှင် "mākou" (ကျွန်တော်တို့ - မင်းတို့မပါဘူး) ဟု သုံးရသည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာစကားမှ ဟာဝေယံသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ပြောဆိုနေသည့် စကားစပ် (Context) ၌ မည်သူမည်ဝါ ပါဝင်နေသည်ကို သေသေချာချာ စိစစ်ပြီးမှ မှန်ကန်သော ဟာဝေယံနာမ်စားကို ရွေးချယ်ရမည် ဖြစ်သည်။ မှားယွင်းစွာ ရွေးချယ်မိပါက အဓိပ္ပာယ် လွဲမှားသွားနိုင်သည်။
၃။ သဒ္ဒါပစ္စည်းများနှင့် ဝိဘတ်များ (Particles and Markers)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကတ္တား၊ ကံ နှင့် အခြားသဒ္ဒါအခန်းကဏ္ဍများကို ဖော်ပြရန် နောက်ဆက်တွဲ သဒ္ဒါပစ္စည်းများ (ဥပမာ- သည်၊ က၊ ကို၊ သို့၊ ၌) ကို နာမ်များ၏ နောက်တွင် ကပ်၍ အသုံးပြုသည်။ ဟာဝေယံဘာသာစကားတွင်မူ ယင်းသို့သော သဒ္ဒါအခန်းကဏ္ဍများကို ပြသရန် ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များနှင့် ကိရိယာအညွှန်းများ (Prepositions and Markers) ကို အသုံးပြုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် "ကျောင်းသို့" ဟု ရေးသားရာတွင် မြန်မာဘာသာ၌ "ကျောင်း" ၏ နောက်တွင် "သို့" ကို သုံးသော်လည်း၊ ဟာဝေယံဘာသာတွင် "i ke kula" (i = သို့၊ ke = နာမ်ရှေ့ပစ္စည်း၊ kula = ကျောင်း) ဟု ရေးသားကာ ဝိဘတ် "i" ကို နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထားရသည်။ ထို့ပြင် ဟာဝေယံဘာသာစကားတွင် "ka" နှင့် "ke" ဟူသော နာမ်ရှေ့ပစ္စည်း (Definite Articles) များရှိပြီး ယင်းတို့ကို နာမ်၏ ပထမဆုံး အက္ခရာပေါ် မူတည်၍ ခွဲခြားသုံးစွဲရသဖြင့် မြန်မာဘာသာပြန်သူများအဖို့ သတိထားရမည့် သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
၄။ အက္ခရာနှင့် အသံထွက်စနစ် ကွဲပြားမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဗျည်း ၃၃ လုံးနှင့် သရများစွာရှိပြီး အသံနေအသံထား (Tones) သုံးမျိုးရှိသည်။ ထို့အပြင် ဗျည်းဆင့်များ၊ ပင့်ရစ်ဆွဲသံများဖြင့် ရှုပ်ထွေးလှသော အသံထွက်စနစ် ရှိသည်။ သို့သော် ဟာဝေယံဘာသာစကားတွင်မူ ဗျည်း ၈ လုံး (h, k, l, m, n, p, w နှင့် အသံရပ်သင်္ကေတ ʻOkina) နှင့် သရ ၅ လုံး (a, e, i, o, u) သာ ပါဝင်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသံထွက်အနည်းဆုံး ဘာသာစကားများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဤကွဲပြားခြားနားချက်ကြောင့် မြန်မာအမည်များ၊ နေရာဒေသအမည်များနှင့် အထူးဝေါဟာရများကို ဟာဝေယံဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် အသံဖလှယ်ခြင်း (Transliteration) စိန်ခေါ်မှု အကြီးအကျယ် တွေ့ရသည်။ ဟာဝေယံဘာသာစကားတွင် ဗျည်းဆင့်များ သို့မဟုတ် ဗျည်းနှစ်လုံး ပူးတွဲထွက်သောအသံများ မရှိသဖြင့် ဥပမာအားဖြင့် "ရန်ကုန်" သို့မဟုတ် "မန္တလေး" ကဲ့သို့သော အမည်များကို ဟာဝေယံအသံထွက်စနစ်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည်။
၅။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများနှင့် ဒေသအလိုက် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်များ
ဘာသာပြန်ခြင်းသည် စကားလုံးချင်း လဲလှယ်ခြင်း သက်သက်မဟုတ်ဘဲ ယဉ်ကျေးမှုကို ကူးပြောင်းခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဟာဝေယံယဉ်ကျေးမှုတွင် အလွန်အရေးကြီးသော ဒေသခံဝေါဟာရများ ရှိပြီး ယင်းတို့ကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရန် သို့မဟုတ် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု ဝေါဟာရများကို ဟာဝေယံသို့ ပြောင်းလဲရန် စဉ်းစားရခက်ခဲတတ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဟာဝေယံစကားလုံး "Aloha" သည် ချစ်ခြင်း၊ ကရုဏာ၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်းနှင့် နှုတ်ခွန်းဆက်ခြင်း စသည့် နက်ရှိုင်းသော သဘောတရားများစွာ ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျှင် စကားစပ်အလိုက် "မေတ္တာ" သို့မဟုတ် "မင်္ဂလာပါ" ဟု ပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ "Ohana" (မိသားစု/အသိုက်အဝန်း) သည် သွေးသားတော်စပ်သူများသာမက ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများကိုပါ လွှမ်းခြုံထားသဖြင့် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ "မိတ်ဆွေသင်္ဂဟများ" သို့မဟုတ် "ဆွေမျိုးသားချင်း" ဆိုသည့် သဘောတရားနှင့် နှိုင်းယှဉ် ဘာသာပြန်နိုင်သည်။
မြန်မာတို့၏ "အားနာခြင်း" (Anade) သို့မဟုတ် "ကုသိုလ်/ကံ" (Kamma) ကဲ့သို့သော ဝိညာဉ်ရေးရာနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေး ဝေါဟာရများကို ဟာဝေယံသို့ ပြန်ဆိုရာတွင်လည်း ဟာဝေယံတို့ နားလည်နိုင်မည့် ဝိညာဉ်ရေးရာ စွမ်းအားပြ စကားလုံး "Mana" သို့မဟုတ် လူမှုကျင့်ဝတ်ပြ စကားလုံး "Pono" တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ကာ အနက်ဖွင့်ဆို ရှင်းလင်းပေးရန် လိုအပ်သည်။
၆။ မြန်မာမှ ဟာဝေယံသို့ ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းတွင် အမှားအယွင်း ကင်းစင်ပြီး ဖတ်ရှုရ လွယ်ကူစေရန်အတွက် အောက်ပါ အချက်များကို အထူးဂရုပြုရန် အကြံပြုလိုပါသည်။
- ကြိယာ၏ အချိန်ကာလပြ အမှတ်အသားများကို သေချာစွာ စိစစ်ပါ- ဟာဝေယံဘာသာတွင် ကြိယာ၏ အချိန်ကာလ (Tense/Aspect) ကို ပြသရန် ကြိယာ၏ ရှေ့နှင့် နောက်တွင် ကပ်တွဲသုံးသော ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- "ua [verb]" သည် ပြီးစီးခြင်းကို ပြပြီး၊ "ke [verb] nei" သည် လက်ရှိဖြစ်ပျက်နေခြင်းကို ပြသည်) ရှိသဖြင့် မြန်မာဝါကျရှိ "ခဲ့သည်"၊ "နေသည်"၊ "လိမ့်မည်" စသည့် စကားလုံးများကို သေချာစွာ ကြည့်၍ ပြန်ဆိုပါ။
- နာမ်စားများ၏ ပါဝင်မှုကို စုံစမ်းပါ- စာသားထဲတွင် ပါဝင်နေသော သူများသည် အများကိန်းလား၊ နှစ်ယောက်တည်းလား၊ ပြောဆိုသူ ပါဝင်သလား ဆိုသည်ကို သိရှိရန် ရှေ့နောက် စာသားများကို သေချာစွာ ဖတ်ရှု ဆန်းစစ်ပါ။
- ဟာဝေယံ အသံထွက် သင်္ကေတများကို မပျက်မကွက် အသုံးပြုပါ- ဟာဝေယံဘာသာစကားတွင် အသံရပ်သင်္ကေတ (ʻOkina) နှင့် အသံရှည်သင်္ကေတ (Kahakō) တို့သည် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို လုံးဝ ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ ဥပမာ- "kāua" (ငါတို့နှစ်ယောက်) နှင့် "kaua" (စစ်ပွဲ) သည် ရေးသားပုံချင်း ဆင်တူသော်လည်း သင်္ကေတ ကွဲပြားသဖြင့် အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားသည်။ ထို့ကြောင့် စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံများကို စနစ်တကျ စစ်ဆေးရပါမည်။
- ယဉ်ကျေးမှုအရ ဒေသအလိုက် ဆီလျော်အောင် ပြုပြင်ပါ (Localization)- စကားလုံးများကို တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ခြင်းထက် စာဖတ်သူ ဟာဝေယံလူမျိုးများ စာသား၏ ဆိုလိုရင်းနှင့် ခံစားချက်ကို လွယ်ကူစွာ နားလည်နိုင်စေရန် ဆီလျော်အောင် ညှိနှိုင်းရေးသားပါ။
ခြုံငုံသုံးသပ်ရလျှင် မြန်မာဘာသာစကားမှ ဟာဝေယံဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကား နှစ်ရပ်လုံး၏ တမူထူးခြားသော သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို နက်နဲစွာ နားလည်သဘောပေါက်မှသာ အောင်မြင်နိုင်မည့် အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ခြားနားချက်များနှင့် အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် ပိုမိုတိကျပြီး အရည်အသွေးမြင့်မားသော ဘာသာပြန် စာပေများကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။