አማርኛ እና ስሎቫክኛ የተለያዩ የታሪክ፣ የባህል እና የጂኦግራፊያዊ ዳራዎች አሏቸው። አማርኛ የኢትዮጵያ ብሔራዊ የሥራ ቋንቋ ሲሆን፥ ከሴማዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ ይመደባል። ስሎቫክኛ ደግሞ በመካከለኛው አውሮፓ የምትገኘው የስሎቫኪያ ሪፐብሊክ ይፋዊ ቋንቋ ሲሆን፥ ከስላቪክ ቋንቋዎች (በተለይም ከምዕራብ ስላቪክ) ቅርንጫፍ ስር ይመደባል። እነዚህ ሁለት ቋንቋዎች ያላቸው መዋቅራዊ እና ባህላዊ ልዩነት በመካከላቸው የሚደረገውን የትርጉም ሥራ እጅግ ውስብስብ እና ትኩረት የሚሻ ያደርገዋል። ይህ ጽሑፍ ከአማርኛ ወደ ስሎቫክኛ በሚደረግ የትርጉም ሂደት ውስጥ የሚገጥሙ ዋና ዋና ተግዳሮቶችን በመተንተን፣ ተርጓሚዎች ሊከተሏቸው የሚገቡ ስልታዊ ምክሮችን እና በድረ-ገጾች ላይ የሚታተሙ ይዘቶችን እንዴት SEO ተስማሚ ማድረግ እንደሚቻል በሰፊው ያብራራል።
የፊደላት እና የጽሕፈት ሥርዓት ልዩነት (Orthographic System)
አማርኛ የራሱ የሆነ የፊደል ሥርዓት (ግዕዝ ፊደል) ያለው ሲሆን፥ ይህ ሥርዓት አቡጊዳ (Abugida) ተብሎ ይጠራል። እያንዳንዱ ፊደል ተነባቢ እና አናባቢ ድምፆችን በአንድነት ይዟል። በአንጻሩ ስሎቫክኛ የላቲን የጽሕፈት ሥርዓትን የሚጠቀም ሲሆን፥ በርካታ ዲያክሪቲክስ (diacritics) ወይም የድምፅ ምልክቶችን (ለምሳሌ፦ á, č, ď, ľ, š, ž) ያካትታል። ይህ ልዩነት በተለይ የስም አጻጻፍ፣ የቦታዎች ስያሜ እና የባዕድ ቃላትን ወደ ስሎቫክኛ በሚገለበጥበት (transliteration) ወቅት ትልቅ ተግዳሮት ይፈጥራል። ስሞችን በትክክል በስሎቫክኛ የድምፅ አወጣጥ ሕግ መሠረት መጻፍ ተርጓሚው የሁለቱን ቋንቋዎች የድምፅ ሥነ-ሥርዓት (phonology) ጠንቅቆ ማወቅ እንዳለበት ያሳያል።
የሞርፎሎጂ እና የሰዋስው መዋቅር ንጽጽር (Morphology and Syntactic Comparison)
በአማርኛ እና በስሎቫክኛ መካከል ያለው የሰዋስው ልዩነት እጅግ ሰፊ ነው። አማርኛ በአብዛኛው የሴማዊ ቋንቋዎች ባህሪ የሆነውን “Root-and-Pattern” (ሥርወ-ቃል እና ቅፅ) የሞርፎሎጂ መዋቅርን ይከተላል። በአማርኛ አንድ ግሥ ብቻውን ሙሉ ዓረፍተ ነገር ሆኖ ሊቆም ይችላል፤ ምክንያቱም ባለቤቱ፣ ተሳቢው፣ ጾታው እና ቁጥሩ በግሡ ላይ በሚለጠቁ ቅጥያዎች ውስጥ ይገለጻሉ። ለምሳሌ “ገደለችው” የሚለው ነጠላ ቃል በስሎቫክኛ “zabila ho” ተብሎ በሁለት ቃላት ይተረጎማል።
በሌላ በኩል ስሎቫክኛ በሰዋስዋዊ ውህደት (fusion/inflection) ላይ የተመሠረተ ቋንቋ ነው። ስሎቫክኛ ስሞች፣ ቅጽሎች፣ ቁጥሮች እና ተውላጠ ስሞች እንደ ዓረፍተ ነገሩ ሰዋስዋዊ አገልግሎት (ማለትም ባለቤት፣ ቀጥተኛ ተሳቢ፣ ተዘዋዋሪ ተሳቢ ወዘተ) ቅርጻቸውን የሚቀይሩባቸው ሰባት የሰዋስው ሙያዎች (nominative, genitive, dative, accusative, locative, instrumental, vocative) አሉት። አማርኛ እነዚህን ግንኙነቶች ለመግለጽ በአብዛኛው ቅድመ-መስተዋድዶችን (ለምሳሌ፦ በ፣ ከ፣ ወደ፣ ለ) እና ድህረ-መስተዋድዶችን ይጠቀማል። ተርጓሚው ከአማርኛ ጽሑፍ ወደ ስሎቫክኛ በሚተረጎምበት ጊዜ የአማርኛውን መስተዋድድ ትክክለኛ ፍቺ በመረዳት፣ በስሎቫክኛ ተገቢውን የሙያ መጨረሻ (case ending) መምረጥ ይኖርበታል። ይህ ካልሆነ ግን ዓረፍተ ነገሩ ሙሉ በሙሉ ትርጉሙን ሊያጣ ይችላል።
የዓረፍተ ነገር ቅደም ተከተል እና የሐሳብ ፍሰት (Word Order and Cohesion)
የአማርኛ ተፈጥሯዊ የዓረፍተ ነገር ቅደም ተከተል ባለቤት-ተሳቢ-ግሥ (SOV) ሲሆን፥ የስሎቫክኛ ደግሞ ባለቤት-ግሥ-ተሳቢ (SVO) ነው። ነገር ግን ስሎቫክኛ “Flexible Word Order” በመባል የሚታወቅ የቃላት ቅደም ተከተል ነፃነት አለው። ይህ ማለት አጽንዖት ለመስጠት በሚፈለገው ሐሳብ ላይ በመመሥረት የቃላቱ ቦታ ሊቀያየር ይችላል። ከአማርኛ ወደ ስሎቫክኛ በሚተረጎምበት ወቅት የቀጥታ ትርጉምን መከተል የዓረፍተ ነገሩን ተፈጥሯዊ ፍሰት ያበላሸዋል። ስለዚህ ተርጓሚው የአማርኛውን ሰፊ ዓረፍተ ነገር በመበጣጠስ ወይም ይዘቱን በማስተካከል በስሎቫክኛ አንባቢ ዘንድ ግልጽ እና የሚስብ ሆኖ እንዲቀርጽ ማድረግ አለበት።
በባህል ደረጃ አካባቢያዊ የማድረግ (Localization) ስልቶች
የትርጉም ሥራ ቃላትን ከአንድ ቋንቋ ወደ ሌላ ማዛወር ብቻ ሳይሆን ባህልን የመተርጎም ሥራ ነው። በኢትዮጵያ ባህል ውስጥ ሃይማኖት፣ ግብርና፣ ቤተሰባዊ ትስስር እና ማኅበራዊ እሴቶች ትልቅ ቦታ አላቸው። ይህንን የሚያንጸባርቁ በርካታ የአማርኛ ፈሊጣዊ አነጋገሮች አሉ። ለምሳሌ “ሆድ ያባባውን በአንጀት ይበላዋል” ወይም “አባይን ያላየ ምንጭ ያመሰግናል” የሚሉትን ምሳሌያዊ አነጋገሮች በቀጥታ ወደ ስሎቫክኛ መተርጎም ስህተት ነው።
በእንዲህ ዓይነት ጊዜ ተርጓሚው የሚከተሉትን ስልቶች መጠቀም አለበት፦
- ባህላዊ አቻን መፈለግ (Cultural Equivalence)፦ በአማርኛ የተገለጸውን ምሳሌያዊ አነጋገር ትርጉምና መልዕክት የሚገልጽ ተመሳሳይ የስሎቫክኛ ምሳሌያዊ አነጋገር መፈለግ እና መጠቀም።
- ፍቺን ማብራራት (Paraphrase)፦ ትክክለኛ የባህል አቻ በሌለበት ጊዜ፣ የተፈለገውን ሐሳብ በግልጽ ቃላት አስረድቶ መጻፍ።
- የግርጌ ማስታወሻ ማከል (Footnotes)፦ በታሪክ ወይም በባህል ላይ የተመሠረቱ ቃላት (ለምሳሌ፦ እቁብ፣ እድር፣ ተፈራ፣ ቆሎ) ለአንባቢው ግልጽ እንዲሆኑ አጭር ማብራሪያ ማከል ይቻላል።
በተለያዩ ዘርፎች የሚደረግ ትርጉም ተግዳሮቶች
የትርጉም ይዘቱ በሚለያይበት ጊዜ የሚስተዋሉ ተግዳሮቶችም እንዲሁ ይለያያሉ።
- የሕግ እና የአስተዳደር ትርጉም፦ የኢትዮጵያ እና የስሎቫኪያ የሕግ ሥርዓቶች ሙሉ በሙሉ የተለያዩ ናቸው። የኢትዮጵያ የፍትሐ ብሔር ሕግ እና ሕገ-መንግሥታዊ ቃላት በስሎቫክኛ ውስጥ ትክክለኛ አቻ ላያገኙ ይችላሉ። ተርጓሚው የሕግ ቃላቱን ጽንሰ-ሐሳብ በሚገባ ተረድቶ፣ በስሎቫክኛ የሕግ ማዕቀፍ ውስጥ ተቀባይነት ያላቸውን ቃላት በጥንቃቄ መምረጥ አለበት።
- የሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ትርጉም፦ ስሎቫክኛ ለሳይንስ እና ቴክኖሎጂ የዳበረ የራሱ ቃላት ያሉት ሲሆን፥ በርካታ ቃላትንም ከላቲን እና ከእንግሊዝኛ ወስዷል። አማርኛ ግን በአሁኑ ወቅት የቴክኖሎጂ ቃላትን ወደ ራሱ ቋንቋ ለመተርጎም ወይም ቀጥታ ለመጠቀም በመሞከር ላይ ነው። በዚህ ረገድ የሚደረጉ ትርጉሞች የቴክኒካዊ ጽንሰ-ሐሳቡን ሳያዛቡ ትክክለኛውን መረጃ ለተጠቃሚው ማድረስ አለባቸው።
- የሥነ-ጽሑፍ ትርጉም፦ የአማርኛ ግጥሞች እና ልቦለዶች በስንኝ ማጣጣም፣ በሰም እና ወርቅ (Double meaning) ቅኔያዊ ስልቶች የተሞሉ ናቸው። ይህንን ወደ ስሎቫክኛ መተርጎም ከፍተኛ የፈጠራ ብቃትን እና የስሎቫክኛ ቋንቋን የሥነ-ጽሑፍ ውበት የመጠቀም ችሎታን ይጠይቃል።
ትርጉሙን SEO ተስማሚ የማድረግ ስልቶች (SEO Strategies for Translation)
ተርጓሚዎች ድር-ገጾችን በሚተረጉሙበት ጊዜ ይዘቱ በበይነመረብ ላይ በቀላሉ የሚገኝ እንዲሆን (SEO-friendly) ማድረግ ይኖርባቸዋል።
- ቁልፍ ቃላትን ማመቻቸት (Keywords Optimization)፦ በስሎቫክኛ ድረ-ገጾች ላይ ሰዎች ስለ ኢትዮጵያ፣ ስለ አማርኛ ወይም ስለ ትርጉም አገልግሎቶች የሚፈልጉባቸውን ቃላት መለየት ያስፈልጋል። ለምሳሌ “prekladateľ z amharčiny” (የአማርኛ ተርጓሚ)፣ “slovník amharčina slovenčina” (የአማርኛ ስሎቫክኛ መዝገበ-ቃላት) የሚሉትን ቁልፍ ቃላት በጽሑፉ ውስጥ ማካተት ጠቃሚ ነው።
- ሜታ መግለጫዎች እና የንዑስ አርዕስት አወቃቀር (Meta Descriptions & Headings)፦ እያንዳንዱ ገጽ በስሎቫክኛ ተስማሚ Title እና Meta Description ሊኖረው ይገባል። እንዲሁም H1፣ H2 እና H3 የርዕስ ደረጃዎችን በመጠቀም ጽሑፉን በስልት መከፋፈል በፍለጋ ፕሮግራሞች ዘንድ ከፍተኛ ግምት እንዲኖረው ያደርጋል።
- የአገር ውስጥ ፍለጋ አዝማሚያዎችን መከተል፦ ስሎቫኪያ ውስጥ በብዛት ጥቅም ላይ የሚውለውን የፍለጋ ሞተር (ለምሳሌ፦ Google.sk) በመጠቀም የአካባቢውን የፍለጋ ባህሪ መገንዘብ ተገቢ ነው።
ለማጠቃለል ያህል፥ ከአማርኛ ወደ ስሎቫክኛ መተርጎም የሁለቱን ቋንቋዎች ሰዋስዋዊ መዋቅር በሚገባ ከመረዳት ባለፈ የባህል ድልድይ መሆንን የሚጠይቅ የጥበብ ሥራ ነው። በእነዚህ ሁለት ልዩ ልዩ ቋንቋዎች መካከል የሚደረግ የትርጉም ጥራት የሚለካው መልእክቱ በተቀባዩ ቋንቋ ውስጥ ባለው ተፈጥሯዊ የሐሳብ ፍሰት እና ባህላዊ ትክክለኛነት ላይ ነው።