De Structura Utriusque Linguae et Notione Generali
Lingua Latina, sicut fons nobilis ac fundamentum Europaeae litteraturae, et lingua Panjabica, quae in provinciis septentrionalibus Indiae et in Pakistania maxima cum dignitate auditur, quamquam ex eadem stirpe Indoeuropaea ortae sunt, hodie tamen magna morphologica et syntactica differentia inter se disiunguntur. Cum lingua Latina sit synthetica et flexione abundans, ubi casus et coniugationes omnes significationes definitas praebent, sermo Panjabicus analyticus ac postpositionalis evadit, qui ordini verborum rigido et particulis adiutoribus maxime fidit. Hanc ob rem, quicumque ex una lingua in alteram sententias transferre vult, non solum vocabula singula sed omnem structuram mentis mutare debet.
Ad interpretationem recte peragendam, primum observandum est discrimen ordinis sententiarum. Dum in lingua Latina ordo verborum sit liberrimus ac saepissime a stilo vel rhetorica regatur (licet forma Subiectum-Obiectum-Verbum frequentissima videatur), in lingua Panjabica ordo Subiectum-Obiectum-Verbum (SOV) est omnino necessarius et stabilis. Si quis verbum ad finem sententiae non collocat, intellegentia sententiae perit. Hic transitus non est facilis, praesertim cum textus Latinus sit historicus, oratorius vel philosophicus, periodis longis ac complexis constructus.
De Morphologia: A Casibus Latinis ad Postpositiones Panjabicas
In morphologia comparanda, prima et maxima difficultas occurrit in translatione casuum Latinorum. Lingua Latina sex casibus principalibus utitur ad munera syntactica indicanda, dum lingua Panjabica duobus casibus tantum (directo et obliquo) utitur, qui cum variis postpositionibus coniunguntur. Eorum conversio hoc modo describi potest:
- Nominativus: Hic casus subiecti in lingua Panjabica plerumque casu directo sine particula exprimitur. Tamen in temporibus praeteritis perfectis, ubi structura ergativa viget, particula "ne" post subiectum additur.
- Genitivus: Casus possessionis vel necessitudinis transfertur per postpositiones Panjabicas "da" (masculinum singulare), "de" (masculinum plurale), vel "di" (femininum), quae cum genere et numero rei possessae concordant.
- Dativus: Hic casus, qui obiectum indirectum plerumque significat, in lingua Panjabica redditur per postpositionem "nu" (quae designat actionis destinationem vel recipientem).
- Accusativus: Obiectum directum vel casu directo (sine particula) vel cum postpositione "nu" indicatur, praesertim si res sit animata vel definita.
- Ablativus: Hic casus Latine multiplex (instrumenti, loci, originis) requirit varias postpositiones. Instrumentalis transfertur per "nal" (cum/per), ablativus loci vel originis per "ton" (ex/ab) vel "vic" (in).
De Syntaxi Complexa: Ablativus Absolutus et Accusativus cum Infinitivo
Syntax Latine praebet multas structuras syntheticas quae simplici modo in sermonem Panjabicum verti non possunt. Inter eas, ablativus absolutus et accusativus cum infinitivo eminentes sunt. Hi duae constructiones artem translatoris maxime probant.
Ablativus Absolutus: Cum haec structura careat coniunctione ac subiectum proprium habeat a principali sententia seiunctum, in lingua Panjabica participio coniunctivo vel sententia subordinata reddi debet. Exempli gratia, sententia "Caesare duce, milites pugnaverunt" verti potest ut sententia temporalis vel causalis: "Caesar de netritav vic, sainikan ne yudh kita" (sub ductu Caesaris, milites pugnaverunt), vel utendo particula temporali quae significat "cum Caesar dux esset". Sicut saepe accidit, participia latina (ut "his verbis dictis") redduntur per formulas ut "ih gallan kehn ton baad" (his rebus dictis, postquam haec dicta sunt).
Accusativus cum Infinitivo (AcI): Sententiae declarativae vel subiectivae quae in lingua Latina per accusativum cum infinitivo explicantur, in lingua Panjabica structuram omnino analyticam sequuntur. Coniunctio declarativa "ke" (quae respondet coniunctioni latinae "quod" vel "ut") introducit sententiam secundariam, ubi accusativus latinus fit subiectum in casu directo et infinitivus fit verbum finitum. E.g., "Dico te esse sapientem" redditur: "Main kehnda han ke tusin buddhiman ho" (Dico quod tu sapiens es). Haec constructio omnino mutatur a synthetica ad analyticam, conservando tamen ordinem temporum.
De Vocabulario: Commensuratio et Mutuatio Terminorum
Cum sermo Latinus sit refertus terminis iuridicis, philosophicis et historicis ex cultu Romano et Christiano natis, lingua Panjabica magis ad res cotidianas, agriculturam et poesim popularem accommodata est, sed etiam magnam vim terminorum abstracctorum possidet ex Sanscrita et Perso-Arabica origine. Translator igitur debet diligenter eligere fontes vocabulorum:
Ad notiones philosophicas et scientificas transferendas, sapientius est confugere ad vocabula ex Sanscrita radice (quae dicuntur "Tatsama" vel "Tadbhav" in lingua Panjabica), quia hae radices eandem habent originem ac Latinae et saepe eandem subtilitatem semanticam ferunt. Contra, pro verbis ad administrationem, imperium et ius pertinentibus, vocabula Persica vel Arabica (quae saeculis in Panjabo vigebant) saepissime magis naturalia ac magis intellectu facilia audientibus videntur.
Consilia Practica ad Interpretes
Ut interpretatio non solum grammatice recta sed etiam decora et fluens fiat, haec consilia observari oportet:
- Sententiam, non verbum vertere: Noli sequi ordinem verborum Latinorum. Disgrega structuram periodi Latinae in breviores sententias, si opus est, ut legenti Panjabice facilior sit intellectus.
- Concordantia et Respectus: In lingua Panjabica, honor et respectus erga personas per pluralem numerum pronominum et verborum indicantur. Cum Latine dicitur "tu scribis" ad imperatorem vel senatorem, Panjabice verti debet honorifice (utendo "tusin" loco "tu"), ne textus inurbanus videatur.
- Usus Auxiliarium Verborum: Lingua Panjabica utitur multis verbis auxiliaribus ad modum vel actionis aspectum exprimendum (e.g. perfectum, continuum). Haec diligenter adhibenda sunt ut tempora latina (praesertim imperfectum et plusquamperfectum) accurate reddantur.
Denique, ars transferendi ex Latina in Panjabicam non solum est exercitatio grammatica, sed verum colloquium inter duas antiquissimas familias cultus et humanitatis, ubi mens occidentalis classica cum sapientia et colore orientali coniungitur.