Даяаршлын өнөөгийн эрин үед Азийн орнуудын хоорондын эдийн засаг, аялал жуулчлал, соёлын харилцаа эрчимтэй хөгжиж байна. Үүний дотор Монгол болон Тайланд улсын хоорондын харилцаа жилээс жилд өргөжин тэлж байгаа бөгөөд үүнийг дагаад монгол хэлнээс тайланд хэл рүү хөрвүүлэх мэргэжлийн орчуулгын эрэлт хэрэгцээ нэмэгдсээр байна. Гэсэн хэдий ч эдгээр хоёр хэл нь хэлний өөр өөр бүлэгт хамаардаг төдийгүй өгүүлбэрийн бүтэц, сэтгэлгээний онцлог, соёлын суурь нь эрс ялгаатай тул орчуулагчаас өндөр ур чадвар, нарийн мэдрэмж шаарддаг. Энэхүү өгүүлэлд монгол хэлнээс тайланд хэл рүү орчуулах үйл явц, түүний хүндрэлтэй талууд болон үр дүнтэй орчуулга хийх практик зөвлөмжүүдийг дэлгэрэнгүй авч үзэх болно.
Өгүүлбэрийн бүтцийн дахин төлөвлөлт: SOV-оос SVO руу шилжих нь
Монгол болон тайланд хэлний хамгийн том ялгаа нь өгүүлбэрийн гишүүдийн дараалалд байдаг. Монгол хэл нь Алтай язгуурын хэлний бүлэгт багтдаг бөгөөд өгүүлбэрийн бүтэц нь "Эзэн бие - Тусагдахуун - Өгүүлэхүүн" (Subject-Object-Verb буюу SOV) гэсэн хатуу дараалалтай. Харин тайланд хэл нь Тай-Кадай хэлний бүлэгт хамаарах бөгөөд "Эзэн бие - Өгүүлэхүүн - Тусагдахуун" (Subject-Verb-Object буюу SVO) гэсэн бүтцийг баримталдаг. Энэхүү бүтцийн ялгаа нь орчуулгын явцад өгүүлбэрийг бүхэлд нь шинэчлэн зохион байгуулах шаардлага үүсгэдэг.
Жишээлбэл, Монгол хэлээр "Би ном уншиж байна" гэх өгүүлбэрт үйлийн эзэн (Би), тусагдахуун (ном) болон үйл үг (уншиж байна) гэсэн дарааллаар ордог бол тайланд хэл рүү хөрвүүлэхэд "Би уншиж байна ном" (ฉันกำลังอ่านหนังสือ) гэсэн дараалалтай болно. Богино өгүүлбэрийн хувьд энэ нь хялбар мэт боловч олон хамааралтай, нийлмэл өгүүлбэрүүдийг орчуулахад утга алдагдуулахгүйгээр өгүүлбэрийн бүтцийг бүрэн өөрчлөх нь орчуулагчийн хамгийн эхний бөгөөд чухал даваа болдог. Орчуулагч монгол өгүүлбэрийн төгсгөлд байгаа үйл үгийг тайланд өгүүлбэрийн дунд хэсэг рүү шилжүүлж, дараах дэлгэрэнгүй гишүүдийг зөв дарааллаар байрлуулах шаардлагатай болдог.
Залгамал болон Аналитик хэлний онцлог
Монгол хэл нь залгамал (agglutinative) хэл бөгөөд үгийн язгуур дээр олон төрлийн дагавар, нөхцөл залгаж утгын нарийн ялгаа болон цаг, тийн ялгалыг илэрхийлдэг. Харин тайланд хэл нь аналитик (isolating/analytic) хэл юм. Энэ нь тайланд хэлэнд үг хувирах үзэгдэл бараг байхгүй бөгөөд үгийн утгыг өгүүлбэр дэх байрлал болон туслах үгсийн тусламжтайгаар гаргадаг гэсэн үг юм. Энэхүү ялгаа нь орчуулгын явцад орчуулагчаас хэл тус бүрийн логик сэтгэлгээг маш сайн ойлгосон байхыг шаарддаг.
Орчуулагч монгол хэлний тийн ялгалын нөхцөлүүдийг (заах, өгөх орших, гарах, үйлдэх, хамтрах гэх мэт) тайланд хэлний туслах үгс болон өмнөх үгс (prepositions) рүү хөрвүүлэх аргад суралцсан байх ёстой. Жишээ нь, монгол хэлний өгөх оршихын "-д/т" нөхцөлийг тайланд хэлний "дээр", "дотор", "руу/чиглэлд" гэх мэт тусгай утгатай өмнөх үгсээр дүйцүүлэн буулгах шаардлагатай болдог. Хэрэв тийн ялгалыг буруу буулгавал өгүүлбэрийн утга бүхэлдээ өөрчлөгдөх эрсдэлтэй.
Үйл үгийн цаг болон байцыг илэрхийлэх ялгаа
Монгол хэлэнд үйл үг нь цаг (одоо, өнгөрсөн, ирээдүй) болон байц (үргэлжлэх, төгсөх гэх мэт)-ыг заасан тусгай нөхцөлүүдээр хувирдаг. Жишээ нь: "явжээ", "явлаа", "явав", "явдаг" гэх мэт. Харин тайланд хэлэнд үйл үг өөрөө хувирдаггүй бөгөөд үйл үгийн өмнө эсвэл ард цаг хугацаа заасан туслах үгсийг байрлуулдаг. Жишээлбэл, өнгөрсөн цагийг илэрхийлэхийн тулд үйл үгийн ард "แล้ว" (хэдийнэ / болсон) гэх үгийг залгах, эсвэл одоо үргэлжилж буй цагийг заахын тулд үйл үгийн өмнө "กำลัง" (одоо/үргэлжилж байна) гэх мэт туслах үгсийг нэмдэг. Орчуулагч эдгээр туслах үгсийн байрлал болон хэрэглээний нюансыг бүрэн эзэмшсэн байх ёстой.
Соёлын контекст ба Хүндэтгэлийн систем
Хоёр улсын хэлний бас нэгэн чухал ялгаа нь нийгмийн харилцааны хүндэтгэлийн системд оршдог. Монгол хэлэнд "Та" болон "Чи" гэсэн харилцааны үндсэн хоёр төвшин байдаг бол тайланд хэлэнд хүний нийгмийн байр суурь, насны зөрүү, хүйс, дотно харилцаанаас шалтгаалан өөрийгөө болон бусдыг нэрлэх төлөөний үгс маш олон төрөл байдаг. Үүнээс гадна тайланд хэлэнд өгүүлбэрийн төгсгөлд эелдэг байдлыг илэрхийлдэг "khrap" (эрэгтэй хүн хэрэглэнэ) болон "kha" (эмэгтэй хүн хэрэглэнэ) гэх мэт тусгай сул үгсийг заавал ашигладаг.
Монгол хэлнээс тайланд хэл рүү орчуулахдаа эх бичвэрийн өнгө аяс, хэнд зориулагдсан зэргийг зөв тодорхойлж, тохирох хүндэтгэлийн үгсийг сонгохгүй бол бүдүүлэг эсвэл хэт албан ёсны шинжтэй болж, уншигчид буруу ойлголт төрүүлэх аюултай. Жишээлбэл, бизнесийн уулзалт, албан захидал, энгийн ярианы орчуулга бүрд тайланд хэлний төлөөний үгсийг өөр өөрөөр сонгож хэрэглэх шаардлагатай байдаг.
Шашны болон Уламжлалт үг хэллэгийн орчуулга
Монгол болон Тайланд улс хоёулаа Буддын шашны гүн соёлтой орнууд юм. Гэвч Монголд Төвөд болон Махаяна чиглэлийн Буддын шашин дэлгэрсэн бол Тайландад Теравада чиглэлийн Буддын шашин зонхилдог. Энэхүү шашны чиглэлийн ялгаа нь зарим шашны нэр томьёо, соёлын ойлголтуудыг өөр өөрөөр тайлбарлаж, орчуулахад хүргэдэг.
Орчуулагч шашны болон уламжлалт зан үйлтэй холбоотой үгсийг шууд үгчлэн орчуулах бус, Тайландын ард түмний дунд хэдийнэ тогтсон шашны болон соёлын ухагдахуунуудтай дүйцүүлэн буулгах нь чухал. Энэ нь орчуулгыг илүү амьд, ойлгомжтой болгоход тусалдаг.
Үр дүнтэй орчуулга хийх практик зөвлөмжүүд
Монгол хэлнээс тайланд хэл рүү чанартай орчуулга хийхэд дараах практик зөвлөмжүүдийг мөрдөх нь зүйтэй.
- Үгчлэн орчуулахаас татгалзах: Хоёр хэлний өгүүлбэрийн бүтэц тэс өөр тул үг бүрийг шууд орчуулбал утгагүй өгүүлбэр үүснэ. Тиймээс эхлээд өгүүлбэрийн ерөнхий санааг ойлгож, дараа нь тайланд хэлний зүй тогтлын дагуу шинээр найруулан бичих хэрэгтэй.
- Тайланд хэлний туслах үгсийг зөв ашиглах: Үйлийн явц, цаг хугацааг илэрхийлэхдээ тайланд хэлний "กำลัง" (одоо үргэлжилж буй), "буулгах/болсон" гэх мэт цагийн болон байдлын туслах үгсийг байрлалыг нь зөв тохируулан оруулах нь чухал.
- Нэр томьёоны хөрвүүлэлтийг шалгах: Хууль, техник, анагаах ухааны чиглэлийн орчуулга хийж байгаа тохиолдолд Тайландын албан ёсны эх сурвалж, толь бичгүүдэд хэрэглэгддэг стандарт нэр томьёог заавал ашиглах хэрэгтэй.
- Тайланд хэл шинжлэлийн мэргэжилтнээр хянуулах (Proofreading): Хэдийгээр орчуулагч хэлийг сайн эзэмшсэн байсан ч нутгийн уугуул иргэдийн өдөр тутмын хэллэг, найруулын нарийн мэдрэмжийг бүрэн тусгахад хүндрэлтэй байдаг тул эцсийн хувилбарыг тайланд хэлтэй мэргэжилтнээр хянуулах нь чанарыг баталгаажуулдаг.
Эцэст нь тэмдэглэхэд, монгол хэлнээс тайланд хэл рүү орчуулах нь зөвхөн нэг хэлнээс нөгөө хэл рүү үг шилжүүлэх үйл явц биш, харин хоёр өөр соёл, сэтгэлгээний ертөнцийг холбох гүүр юм. Хэл шинжлэлийн ялгаатай талуудыг гүн гүнзгий судалж, соёлын нарийн нюансуудыг мэдэрснээр орчуулагч хүн уншигчдад ойлгомжтой, сонирхолтой бөгөөд оновчтой эх бичвэрийг бүтээж чадна.