ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາທີ່ມີຈຸດກຳເນີດ ແລະ ໂຄງສ້າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ເຊັ່ນ ພາສາລາວ (ເຊິ່ງຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ) ແລະ ພາສາສະໂລວີເນຍ (ເຊິ່ງຢູ່ໃນຕະກູນພາສາສະລາວິກໃຕ້) ແມ່ນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ແລະ ຕ້ອງການຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງ. ໃນຂະນະທີ່ການຄ້າ, ການທ່ອງທ່ຽວ, ແລະ ການພົວພັນລະຫວ່າງປະເທດມີການຂະຫຍາຍຕົວ, ຄວາມຕ້ອງການໃນການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາສະໂລວີເນຍ ຈຶ່ງມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍຂຶ້ນເລື້ອຍໆ. ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານໄປເຈາະເລິກເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງພາສາ, ໄວຍາກອນ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ເຄັດລັບທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປຂອງທ່ານມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດທີ່ສຸດ.
1. ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ລະບົບໄວຍາກອນ: ຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ຕ້ອງລະວັງ
ຈຸດທຳອິດທີ່ນັກແປຕ້ອງເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສຸດຂົ້ວຂອງລະບົບໄວຍາກອນຂອງທັງສອງພາສາ. ພາສາລາວເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳສັບຕາມເພດ, ພົດ ຫຼື ກາລະ (Tense). ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາສະໂລວີເນຍເປັນພາສາທີ່ມີການຜັນຄຳສູງ (Highly Inflected Language) ເຊິ່ງຄຳນາມ, ຄຳແທນນາມ, ຄຳຄຸນນາມ ແລະ ຄຳກຳມະ ຈະຕ້ອງມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຕາມປັດໄຈຕ່າງໆ.
- ລະບົບກາລະ (Tenses) ແລະ ເວລາ: ພາສາລາວບອກເວລາໂດຍການໃຊ້ຄຳບອກເວລາ ເຊັ່ນ "ມື້ວານນີ້", "ມື້ອື່ນ" ຫຼື ຄຳຊ່ວຍກຳມະ ເຊັ່ນ "ຈະ", "ໄດ້", "ກຳລັງ". ແຕ່ພາສາສະໂລວີເນຍມີການຜັນທ້າຍຄຳກຳມະ (Conjugation) ເພື່ອບອກທັງກາລະ, ບຸກຄົນ (ຕົວບຸກຄົນທີ 1, 2, 3) ແລະ ພົດ (ຈຳນວນ). ນັກແປຕ້ອງກຳນົດເວລາໃນພາສາລາວໃຫ້ຊັດເຈນ ກ່ອນທີ່ຈະເລືອກຮູບແບບການຜັນຄຳກຳມະທີ່ຖືກຕ້ອງໃນພາສາສະໂລວີເນຍ.
- ລະບົບເພດ (Gender) ໃນພາສາສະໂລວີເນຍ: ໃນພາສາສະໂລວີເນຍ, ຄຳນາມທຸກຄຳຈະຖືກກຳນົດເພດ ເຊິ່ງມີ 3 ເພດ ຄື: ເພດຊາຍ (Masculine), ເພດຍິງ (Feminine) ແລະ ເພດກາງ (Neuter). ຄຳຄຸນນາມ ແລະ ຄຳກຳມະບາງຮູບແບບທີ່ຂະຫຍາຍຄຳນາມນັ້ນ ກໍ່ຕ້ອງຜັນຕາມເພດຂອງຄຳນາມນັ້ນໆນຳ. ສ່ວນພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບເພດໃນຄຳນາມ ເຮັດໃຫ້ການແປຄຳນາມທົ່ວໄປຈາກລາວໄປເປັນສະໂລວີເນຍ ຕ້ອງໄດ້ມີການວິເຄາະບໍລິບົດຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອເລືອກເພດໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.
- ພົດພິເສດ "ພົດຄູ່" (Dual Number): ນີ້ແມ່ນລັກສະນະເດັ່ນທີ່ສຸດຂອງພາສາສະໂລວີເນຍ. ໃນຂະນະທີ່ພາສາສ່ວນໃຫຍ່ໃນໂລກມີພຽງແຕ່ເອກະພົດ (Singular) ແລະ ພະຫູພົດ (Plural), ພາສາສະໂລວີເນຍຍັງຄົງຮັກສາ "ພົດຄູ່" (Dvojina) ເຊິ່ງໃຊ້ສະເພາະກັບສິ່ງຂອງ ຫຼື ຄົນທີ່ມີຈຳນວນ 2 ຢ່າງ/ຄົນ. ດັ່ງນັ້ນ, ເມື່ອແປຂໍ້ຄວາມພາສາລາວທີ່ມີການກ່າວເຖິງສິ່ງຂອງສອງຢ່າງ (ເຊັ່ນ: ຕາສອງເບື້ອງ, ສອງຄົນ, ປຶ້ມສອງຫົວ) ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ການຜັນຄຳໃນຮູບແບບພົດຄູ່ຂອງສະໂລວີເນຍຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
2. ລະບົບການຜັນຄຳນາມຕາມໜ້າທີ່ (Cases/Skloni)
ພາສາສະໂລວີເນຍມີລະບົບການຜັນຄຳນາມ ຫຼື "Case" ທັງໝົດ 6 ກໍລະນີ (Skloni) ຄື: Nominative, Genitive, Dative, Accusative, Locative, ແລະ Instrumental. ການຜັນຄຳນາມເຫຼົ່ານີ້ຈະບອກເຖິງໜ້າທີ່ຂອງຄຳນາມໃນປະໂຫຍກ ເຊັ່ນ ເປັນປະທານ, ເປັນກຳຕົງ, ເປັນກຳຮອງ, ຫຼື ຢູ່ຫຼັງຄຳບຸພະບົດບາງຄຳ. ສ່ວນພາສາລາວຈະໃຊ້ຕຳແໜ່ງຂອງຄຳໃນປະໂຫຍກ (ໂຄງສ້າງ ປະທານ-ກຳມະ-ກຳ) ແລະ ການໃຊ້ຄຳບຸພະບົດ ເພື່ອບອກໜ້າທີ່. ໃນການແປ, ນັກແປບໍ່ສາມາດແປຄຳຕໍ່ຄຳໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງເຂົ້າໃຈຄວາມສຳພັນຂອງຄຳໃນປະໂຫຍກພາສາລາວຢ່າງທະລຸປຸໂປ່ງ ເພື່ອທີ່ຈະຜັນຄຳນາມໃນພາສາສະໂລວີເນຍໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ.
ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄຳນາມໃນພາສາສະໂລວີເນຍຈະມີການຜັນຕາມ 6 Skloni (Cases) ທັງໃນຮູບແບບເອກະພົດ, ພົດຄູ່ ແລະ ພະຫູພົດ ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າຄຳນາມໜຶ່ງຄຳອາດມີຮູບແບບການຂຽນທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄດ້ຫຼາຍກວ່າ 10 ຮູບແບບ ຂຶ້ນກັບໜ້າທີ່ໃນປະໂຫຍກ. ນີ້ແມ່ນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວ ເຊິ່ງຄຳນາມຈະຄົງຮູບເດີມສະເໝີ ບໍ່ວ່າຈະເຮັດໜ້າທີ່ໃດ ຫຼື ມີຈຳນວນເທົ່າໃດກໍ່ຕາມ. ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງມີຄວາມຊຳນານໃນການຈຳແນກໜ້າທີ່ຂອງຄຳໃນພາສາລາວ ເພື່ອຈະສາມາດເລືອກຮູບແບບການຜັນຄຳນາມໃນພາສາສະໂລວີເນຍໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຜິດພ້ຽນ.
3. ລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ວັດທະນະທຳການສື່ສານ
ພາສາລາວມີລະບົບຄຳລາຊາສັບ, ຄຳສຸພາບ ແລະ ລະດັບການປາກເວົ້າທີ່ແບ່ງແຍກຕາມສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ, ອາຍຸ ແລະ ຄວາມສະໜິດສະໜົມ ເຊັ່ນ ການໃຊ້ຄຳລົງທ້າຍ "ໂດຍ", "ເຈົ້າ", ຫຼື ການເລືອກໃຊ້ຄຳແທນນາມ "ຂ້ອຍ", "ຂ້າພະເຈົ້າ", "ທ່ານ", "ອາວ", "ອາສາມ". ໃນພາສາສະໂລວີເນຍ, ລະດັບຄວາມສຸພາບຈະສະແດງອອກຜ່ານການເລືອກໃຊ້ຄຳແທນນາມບຸກຄົນທີສອງ. ມີການແຍກລະຫວ່າງການໃຊ້ແບບບໍ່ເປັນທາງການ (Ti-ing/tikanje) ແລະ ແບບເປັນທາງການ/ສຸພາບ (Vi-ing/vikanje). ການແປບົດສົນທະນາ ຫຼື ເອກະສານທາງການຈາກພາສາລາວ ຈຶ່ງຕ້ອງມີການເລືອກລະດັບຄວາມສຸພາບໃນພາສາສະໂລວີເນຍໃຫ້ເໝາະສົມກັບບໍລິບົດ ແລະ ຄວາມສຳພັນຂອງຕົວລະຄອນ ຫຼື ຜູ້ສົ່ງສານ ແລະ ຜູ້ຮັບສານ.
ນອກຈາກນີ້, ວັດທະນະທຳການໃຊ້ຄຳຖະໜອມນ້ຳໃຈ ຫຼື ການຫຼີກເລີງການເວົ້າຕົງໆໃນພາສາລາວ ເພື່ອຮັກສາຄວາມສະໜິດສະໜົມ ແລະ ຄວາມເຄົາລົບ ກໍ່ເປັນສິ່ງທ້າທາຍ. ພາສາສະໂລວີເນຍ ແລະ ພາສາເອີຣົບສ່ວນໃຫຍ່ມີຄວາມນິຍົມໃນການສື່ສານທີ່ຕົງໄປຕົງມາ ແລະ ຊັດເຈນກວ່າ. ດັ່ງນັ້ນ, ໃນການແປເອກະສານທາງການ ຫຼື ຈົດໝາຍທຸລະກິດ, ນັກແປຕ້ອງປັບປ່ຽນຮູບແບບການຂຽນໃຫ້ມີຄວາມກະທັດຮັດ, ຊັດເຈນ ແຕ່ຍັງຄົງຮັກສາຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄວາມເປັນມືອາຊີບໄວ້ຢ່າງເໝາະສົມ.
4. ເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບເພື່ອການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາສະໂລວີເນຍ ໃຫ້ມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ບົດແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ, ອ່ານແລ້ວເຂົ້າໃຈງ່າຍ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກພາສາ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມເຕັກນິກດັ່ງນີ້:
- ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Literal Translation): ເນື່ອງຈາກໂຄງສ້າງປະໂຫຍກຂອງທັງສອງພາສາມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ. ການແປຄຳຕໍ່ຄຳຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກພາສາສະໂລວີເນຍອ່ານແລ້ວບໍ່ເປັນທຳມະຊາດ ຫຼື ອາດຈະຜິດໄວຍາກອນຢ່າງຮຸນແຮງ. ນັກແປຄວນເນັ້ນການແປ "ຄວາມໝາຍ" ແລະ "ບໍລິບົດ" ເປັນຫຼັກ.
- ກວດສອບການໃຊ້ຄຳບຸພະບົດ (Prepositions): ໃນພາສາສະໂລວີເນຍ, ຄຳບຸພະບົດແຕ່ລະຄຳຈະບັງຄັບໃຫ້ຄຳນາມທີ່ຕາມຫຼັງຕ້ອງຜັນຕາມ Case ທີ່ສະເພາະເຈາະຈົງ. ການແປຄຳບຸພະບົດຈາກພາສາລາວ ເຊັ່ນ "ໃນ", "ຢູ່", "ກັບ", "ໂດຍ" ຕ້ອງໄດ້ຮັບການເລືອກເຟັ້ນຢ່າງລະມັດລະວັງເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າກັບ Case ໃນພາສາສະໂລວີເນຍ.
- การປັບປ່ຽນວັດທະນະທຳ (Localization): ສຳນວນ, ຄຳອຸປະມາອຸປໄມ ຫຼື ຄຳພັງເພີຍຂອງລາວ ມັກຈະມີຄວາມຜູກພັນກັບວິຖີຊີວິດ, ສາສະໜາພຸດ ແລະ ກະສິກຳ. ເມື່ອແປເປັນພາສາສະໂລວີເນຍ, ນັກແປຕ້ອງຊອກຫາສຳນວນທີ່ມີຄວາມໝາຍທຽບເທົ່າໃນວັດທະນະທຳເອີຣົບ ຫຼື ປ່ຽນການອະທິບາຍໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍຂຶ້ນ ແທນທີ່ຈະແປຕົງຕົວ.
- ການນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ (CAT Tools): ສໍາລັບເອກະສານທາງການຄ້າ ຫຼື ເອກະສານທາງດ້ານເຕັກນິກ, ການໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ ເຊັ່ນ SDL Trados, MemoQ ຫຼື Smartcat ຈະຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄຳສັບ (Terminology Consistency) ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ. ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ຍ້ອນພາສາສະໂລວີເນຍມີການຜັນຄຳສັບຫຼາຍ, ນັກແປຕ້ອງກວດກາຄືນຢ່າງລະອຽດທຸກຄັ້ງ ບໍ່ຄວນເພິ່ງພາຄວາມຈຳຂອງແປຮູບແບບອັດຕະໂນມັດຫຼາຍເກີນໄປ.
5. ສະຫຼຸບ ແລະ ຂໍ້ສະເໜີແນະ
ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາສະໂລວີເນຍ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປເປັນອີກພາສາໜຶ່ງເທົັ້ນ, ແຕ່ມັນແມ່ນການສ້າງຂົວເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງສອງໂລກທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ໂຄງສ້າງພາສາສາດ. ນັກແປທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງຂອງໄວຍາກອນ, ລະບົບເພດ, ພົດຄູ່ ແລະ ລະບົບການຜັນຄຳນາມຂອງພາສາສະໂລວີເນຍ ພ້ອມທັງຕ້ອງມີຄວາມລະອຽດອ່ອນຕໍ່ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳຂອງພາສາລາວ. ການຝຶກຝົນ ແລະ ກວດສອບບົດແປຢ່າງສະໝໍ່າສະເໝີ ຈະຊ່ວຍຍົກລະດັບຄຸນນະພາບຂອງງານແປໃຫ້ເປັນມືອາຊີບ ແລະ ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນລະດັບສາກົນ.