ගෝලීය වශයෙන් විවිධ ජාතීන් සහ සංස්කෘතීන් අතර අන්තර් ක්රියාකාරිත්වය වර්ධනය වීමත් සමඟ භාෂා පරිවර්තන සේවාවන් සඳහා පවතින ඉල්ලුම බෙහෙවින් ඉහළ ගොස් ඇත. මෙහිදී ඉන්දියානු සාගරයේ මුතු ඇටය බඳු වූ ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන රාජ්ය භාෂාව වන සිංහල භාෂාව සහ ගිනිකොනදිග අප්රිකාවේ, විශේෂයෙන්ම මලාවි, සැම්බියාව, සිම්බාබ්වේ සහ මොසැම්බික් වැනි රටවල මිලියන ගණනක ජනතාවක් කතා කරන චිචේවා (නියන්ජා ලෙසද හැඳින්වෙන) භාෂාව අතර පරිවර්තනය සුවිශේෂී වෘත්තීය අවධානයක් දිනාගත යුතු කලාපයකි. මෙම භාෂා ද්විත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් භාෂා පවුල්වලට අයත් වන බැවින්, ඒවා අතර සිදුකරන පරිවර්තන ක්රියාවලිය ව්යාකරණමය, ව්යුහාත්මක සහ සංස්කෘතික අභියෝගවලින් ගහනය. මෙම ලිපියෙන් සිංහල සිට චිචේවා දක්වා සාර්ථක හා උසස් තත්ත්වයේ පරිවර්තනයක් සිදුකිරීමට අවශ්ය තාක්ෂණික පදනම, මුහුණ දීමට සිදුවන පොදු ගැටලු සහ ප්රායෝගික විසඳුම් සවිස්තරාත්මකව ඉදිරිපත් කරයි.
භාෂා පවුල් සහ ඒවායේ ඓතිහාසික පසුබිම
සිංහල භාෂාව අයත් වන්නේ ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂා පවුලේ ඉන්දු-ආර්ය උප කණ්ඩායමටයි. ක්රිස්තු පූර්ව 5 වන සියවස දක්වා දිවෙන දිගු ලිඛිත ඉතිහාසයක් ඇති සිංහල භාෂාවට ආවේණික වූ අක්ෂර මාලාවක් මෙන්ම සුවිශේෂී වාක්ය ධර්ම පද්ධතියක් ඇත. අනෙක් අතට, චිචේවා භාෂාව යනු බන්ටු (Bantu) භාෂා පවුලට අයත් වන නයිජර්-කොංගෝ භාෂා කාණ්ඩයේ සාමාජිකයෙකි. මලාවි රාජ්යයේ ජාතික භාෂාව වන මෙය සැම්බියාවේ සහ මොසැම්බික් රාජ්යයේද ප්රධාන සන්නිවේදන මාධ්යයකි. චිචේවා ලියනු ලබන්නේ ලතින් හෝ රෝමානු අක්ෂර මාලාව භාවිතයෙනි. භාෂා පවුල් දෙකෙහි මෙම ඓතිහාසික සහ ව්යුහාත්මක වෙනස නිසා පරිවර්තකයෙකුට එක් භාෂාවක වචනයක් තවත් භාෂාවකට සෘජුව ආදේශ කිරීම කිසිසේත්ම කළ නොහැක.
ප්රධාන ව්යාකරණමය වෙනස්කම් සහ පරිවර්තන අභියෝග
වාක්යවල වචන අනුපිළිවෙල (Word Order - SOV vs. SVO)
සිංහල සහ චිචේවා භාෂා අතර ඇති මූලිකම සහ පැහැදිලිම වෙනසක් වන්නේ වාක්ය සැකැස්මයි. සිංහල භාෂාව සාමාන්යයෙන් කර්තෘ-කර්ම-ක්රියා (Subject-Object-Verb - SOV) රටාව අනුගමනය කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, "ගොවියා කෙත අස්වද්දයි" යන වාක්යය ගත් විට ක්රියාපදය වාක්යයේ අවසානයට යෙදේ. එහෙත් චිචේවා භාෂාවේදී රටාව කර්තෘ-ක්රියා-කර්ම (Subject-Verb-Object - SVO) වේ. ඉහත වාක්යය චිචේවා භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී "ගොවියා අස්වද්දයි කෙත" යන අනුපිළිවෙලින් වචන පෙළගැස්විය යුතුය. පරිවර්තකයා සිංහල වාක්යයක ඇති අර්ථය ග්රහණය කරගෙන, එහි වචනවල අනුපිළිවෙල චිචේවා භාෂාවේ ස්වභාවයට ගැළපෙන සේ සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතිසංවිධානය කළ යුතුය.
චිචේවා භාෂාවේ නාම පද වර්ගීකරණය සහ එකඟතා නීති (Noun Class Agreement)
බන්ටු භාෂාවලට ආවේණික වූ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් නම් නාම පද පන්ති (Noun Classes) විශාල සංඛ්යාවක් පැවතීමයි. චිචේවා භාෂාවේ නාම පද පන්ති 17ක් හෝ 18ක් පමණ ඇති අතර, ඒවා උපසර්ග (Prefixes) මත පදනම්ව හඳුනා ගැනේ. උදාහරණයක් ලෙස, මිනිසුන් හැඳින්වීමට භාවිත වන නාම පද එක් පන්තියකටත් (උදා: mu- / ba-), වස්තූන්, සතුන්, ශාක සහ වියුක්ත අදහස් වෙනත් පන්තිවලටත් බෙදා ඇත. මෙම පද්ධතිය පරිවර්තනයට දැඩිව බලපාන්නේ, වාක්යයේ ඇති නාම පදයට අනුව ඒ හා සම්බන්ධ වන විශේෂණ පද, සර්වනාම සහ ක්රියාපද සියල්ලේම උපසර්ග වෙනස් විය යුතු බැවිනි (Concordial agreement). සිංහල භාෂාවේ නාම පද ලිංග භේදය (ස්ත්රී/පුරුෂ) හෝ පණ ඇති/නැති භේදය මත සුළු වශයෙන් වෙනස් වුවද, චිචේවා භාෂාවේ තරම් සංකීර්ණ එකඟතා පද්ධතියක් එහි නැත. එම නිසා, සිංහල නාම පදයකට ගැළපෙන නිවැරදි චිචේවා නාම පද පන්තිය තෝරාගැනීම සහ මුළු වාක්යයේම ව්යාකරණමය එකඟතාව රැකගැනීම පරිවර්තකයා සතු විශාලතම වගකීමකි.
ක්රියාපද සංයුතිය සහ අර්ථ ප්රකාශනය (Agglutinative Verb Structure)
Reflecting චිචේවා භාෂාව අතිශයින්ම සංශලේෂී හෙවත් ප්රත්ය බහුල (Agglutinative) භාෂාවකි. මෙහිදී ක්රියාපදයක මූලික ධාතුවට ඉදිරියෙන් සහ පසුපසින් එකතු වන විවිධ ප්රත්යයන් මගින් කර්තෘ කවුද, කර්මය කුමක්ද, කාලය (අතීත, වර්තමාන, අනාගත), ක්රියාවේ ස්වභාවය සහ උක්ත-ආඛ්යාත එකඟතාව ආදී විශාල තොරතුරු ප්රමාණයක් තනි වචනයකින් ප්රකාශ කළ හැකිය. සිංහල භාෂාවේදී අප මේ සඳහා වෙන වෙනම නිපාත පද, ක්රියා විශේෂණ හෝ සර්වනාම භාවිත කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, "ඔහු එය මට දුන්නේය" යන අදහස ප්රකාශ කිරීමට සිංහල භාෂාවේ වචන හතරක් අවශ්ය වන නමුත්, චිචේවා භාෂාවේදී එය "andipatsa" වැනි තනි ක්රියාපද ව්යුහයකින් ප්රකාශ කළ හැක. මේ හේතුවෙන් සිංහල වාක්යයක ඇති සියුම් අර්ථයන් චිචේවා ක්රියාපදයක උපසර්ග සහ ප්රත්ය බවට නිවැරදිව පරිවර්තනය කිරීමට විශේෂඥ දැනුමක් අවශ්ය වේ.
සංස්කෘතික අනුකූලතාව සහ දේශීයකරණය (Cultural Adaptation and Localization)
සාර්ථක පරිවර්තනයක් යනු ව්යාකරණමය වශයෙන් නිවැරදි වාක්ය සැකසීම පමණක් නොවේ. එහිදී මූලාශ්ර භාෂාවේ ඇති සංස්කෘතික සන්දර්භය ඉලක්කගත භාෂාව කතා කරන ප්රජාවගේ සංස්කෘතියට අනුව දේශීයකරණය (Localization) කළ යුතුය. ශ්රී ලංකාවේ සිංහල සංස්කෘතිය බුදුදහම, සාම්ප්රදායික කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාව සහ ආසියාතික සිරිත් විරිත් සමඟ සමීපව බැඳී පවතී. අනෙක් අතට, චිචේවා සංස්කෘතිය අප්රිකානු ගෝත්රික සම්ප්රදායන්, උබුන්ටු (Ubuntu) දර්ශනය සහ ක්රිස්තියානි සංකල්ප මත පදනම් වී ඇත. සිංහල සමාජයේ භාවිත වන "පින්-පව්", "සංසාරය", "කර්මය", "අභිෂේකය" වැනි ආගමික සහ දාර්ශනික වචන චිචේවා භාෂාවට සෘජුව පරිවර්තනය කළ නොහැක. එවැනි අවස්ථාවලදී සෘජු පරිවර්තනය වෙනුවට, අර්ථය විස්තර කිරීම (Paraphrasing) හෝ චිචේවා සංස්කෘතියේ පවතින ආසන්නතම සමාන සංකල්ප භාවිත කරමින් අර්ථය සන්නිවේදනය කිරීමට සිදු වේ.
සිංහල සිට චිචේවා පරිවර්තකයන් සඳහා ප්රායෝගික උපදෙස්
මෙම භාෂා ද්විත්වය අතර ගුණාත්මක පරිවර්තනයක් සහතික කිරීම සඳහා පහත සඳහන් ප්රායෝගික උපදෙස් උපකාරී කරගත හැක:
- සන්දර්භය විශ්ලේෂණය කරන්න: පරිවර්තනය ආරම්භ කිරීමට පෙර මුල් පිටපතේ අරමුණ, තානය (formal or informal) සහ ඉලක්කගත පාඨකයා කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබාගන්න.
- සෘජු පරිවර්තනවලින් වළකින්න: වචනයෙන් වචනයට පරිවර්තනය කිරීමෙන් වැළකී, මුල් වාක්යයේ අන්තර්ගත සමස්ත අර්ථය චිචේවා භාෂාවේ ස්වභාවික රටාවට අනුව ප්රකාශ කරන්න.
- නාම පද පන්ති නැවත පරීක්ෂා කරන්න: චිචේවා භාෂාවේ ලිවීමේදී සිදුවන පොදු වැරදීමක් වන්නේ නාම පද පන්තියට ගැළපෙන පරිදි ක්රියාපද උපසර්ග වෙනස් නොකිරීමයි. මේ පිළිබඳව අතිශයින් සැලකිලිමත් වන්න.
- ද්විතීයික භාෂා මෙවලම් භාවිතය: සිංහල-චිචේවා සෘජු ශබ්දකෝෂ සීමිත බැවින්, ඉංග්රීසි භාෂාව පාලමක් (Bridge language) ලෙස භාවිත කරමින් ශබ්දකෝෂ සහ පාරිභාෂිත ලැයිස්තු පරිශීලනය කරන්න.
- දේශීය කථිකයන්ගේ සහාය ලබාගන්න: අවසාන ලේඛනය සැකසීමෙන් පසු චිචේවා භාෂාව මව්භාෂාව ලෙස කතා කරන ප්රවීණයෙකු ලවා අක්ෂර වින්යාසය, ව්යාකරණ සහ සංස්කෘතික ගැළපීම පරීක්ෂා කරවා ගන්න (Proofreading).
සිංහල භාෂාවෙන් චිචේවා භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම යනු හුදු යාන්ත්රික ක්රියාවලියකට වඩා එහා ගිය නිර්මාණාත්මක සන්නිවේදන කලාවකි. ඉහත සඳහන් කළ ව්යාකරණමය නීති, ව්යුහාත්මක අභියෝග සහ සංස්කෘතික වෙනස්කම් හඳුනාගෙන ක්රියා කිරීමෙන් වඩාත් සාර්ථක මෙන්ම විශ්වසනීය පරිවර්තන ප්රතිඵල ලබාගැනීමට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.