ការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាស៊ែប (Serbian) គឺជាដំណើរការដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលទាមទារឱ្យមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅមិនត្រឹមតែអំពីពាក្យពេចន៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអំពីប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងបរិបទវប្បធម៌នៃប្រទេសទាំងពីរផងដែរ។ ភាសាខ្មែរជាភាសាអវិភត្តិ (Analytic Language) ដែលស្ថិតក្នុងអំបូរភាសាអូស្រ្តូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) ខណៈពេលដែលភាសាស៊ែបជាភាសាសំយោគ (Synthetic Language) ស្ថិតក្នុងអំបូរភាសាស្លាវី (Slavic) ដែលមានប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍បត់បែន និងស្មុគស្មាញបំផុត។ អត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញលម្អិតអំពីភាពខុសគ្នា ឧបសគ្គ និងគន្លឹះសំខាន់ៗក្នុងការបកប្រែដើម្បីធានាបាននូវគុណភាព និងភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់បំផុត។
ភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធភាសាខ្មែរ និងភាសាស៊ែប
ដើម្បីក្លាយជាអ្នកបកប្រែដ៏ឆ្នើមម្នាក់ ការយល់ដឹងអំពីលក្ខណៈរចនាសម្ព័ន្ធនៃភាសាទាំងពីរគឺជាគ្រឹះដ៏សំខាន់បំផុត។ ភាសាខ្មែរមិនមានការប្រែប្រួលទម្រង់ពាក្យទៅតាមកាល ភេទ ឬចំនួននោះទេ ពោលគឺពាក្យនីមួយៗរក្សាទម្រង់ដើមជានិច្ច ហើយអត្ថន័យនៃល្បះត្រូវបានកំណត់ដោយលំដាប់ពាក្យ និងការប្រើប្រាស់ពាក្យជំនួយ (Particles)។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាស៊ែបគឺជាភាសាដែលមានការប្រែប្រួលទម្រង់ពាក្យយ៉ាងខ្លាំង (Highly Inflected Language)។ នាម គុណនាម និងសព្វនាមនៅក្នុងភាសាស៊ែបត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ខាងចុងទៅតាម ភេទ (ប្រុស ស្រី និងកណ្តាល) ចំនួន (ឯកវចនៈ និងពហុវចនៈ) និងវិភត្តិ (Cases) ទាំង ៧ យ៉ាង។
ក្រៅពីនេះ ភាសាស៊ែបប្រើប្រាស់អក្សរពីរប្រភេទគឺអក្សរស៊ីរិល (Cyrillic) និងអក្សរឡាតាំង (Latin) ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដូចគ្នា។ នេះមានន័យថា អ្នកបកប្រែត្រូវដឹងពីតម្រូវការរបស់អ្នកអានគោលដៅថាតើពួកគេចង់បានការបកប្រែជាអក្សរប្រភេទណា ដើម្បីរៀបចំឯកសារឱ្យបានត្រឹមត្រូវទៅតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗក្នុងការបកប្រែពីខ្មែរទៅស៊ែប
១. ការកំណត់វិភត្តិ និងភេទក្នុងភាសាស៊ែប
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យ «សៀវភៅ» មិនបង្ហាញពីភេទ ឬតួនាទីក្នុងល្បះតាមរយៈការប្តូររូបរាងពាក្យនោះទេ ប៉ុន្តែក្នុងភាសាស៊ែប ពាក្យសៀវភៅ (knjiga) គឺជាភេទស្រី។ ប្រសិនបើសៀវភៅនោះជាប្រធាន កម្មបទផ្ទាល់ ឬកម្មបទប្រយោល វានឹងត្រូវប្តូរទម្រង់ទៅជា knjiga, knjigu, ឬ knjizi ទៅតាមវិភត្តិនីមួយៗ។ ដូច្នេះ អ្នកបកប្រែត្រូវវិភាគតួនាទីវេយ្យាករណ៍នៃពាក្យខ្មែរក្នុងល្បះឱ្យបានច្បាស់លាស់ មុននឹងជ្រើសរើសទម្រង់ពាក្យត្រឹមត្រូវក្នុងភាសាស៊ែប។
២. លក្ខណៈនៃកិរិយាស័ព្ទ និងកាល
ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ពាក្យបង្ហាញពេលដូចជា «បាន» «កំពុង» «នឹង» ឬពាក្យបញ្ជាក់ពេលវេលាដូចជា «ម្សិលមិញ» «ថ្ងៃនេះ» ដើម្បីកំណត់កាល។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាស៊ែបមានប្រព័ន្ធកាលដ៏សំបូរបែប និងមានលក្ខណៈពិសេសមួយហៅថា «ទម្រង់កិរិយាស័ព្ទ» (Verb Aspect) ដែលចែកជា កិរិយាស័ព្ទមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់ (Imperfective) និងកិរិយាស័ព្ទចប់សព្វគ្រប់ (Perfective)។ អ្នកបកប្រែត្រូវយល់ដឹងថា តើសកម្មភាពនៅក្នុងអត្ថបទខ្មែរដើមជាសកម្មភាពដែលកំពុងកើតឡើង បន្តបន្ទាប់ ឬបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរ ដើម្បីជ្រើសរើសកិរិយាស័ព្ទស៊ែបឱ្យស្របគ្នានឹងអត្ថន័យពិតប្រាកដ។
៣. កម្រិតនៃភាពគួរសម និងឋានានុក្រម
វប្បធម៌ខ្មែរផ្តល់តម្លៃខ្ពស់លើឋានានុក្រម ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តី ដូចជាពាក្យសម្រាប់ជនសាមញ្ញ ព្រះសង្ឃ និងរាជសព្ទ។ ទោះបីជាភាសាស៊ែបគ្មានប្រព័ន្ធរាជសព្ទស្មុគស្មាញដូចខ្មែរក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានការបែងចែកកម្រិតគួរសមរវាងការប្រើប្រាស់ពាក្យ «Ti» (ឯង/អ្នក - មិនផ្លូវការ) និង «Vi» (លោក/លោកស្រី - ផ្លូវការ)។ ការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសកម្រិតនៃការនិយាយស្តីឱ្យសមស្របទៅនឹងតួអង្គ ឬអ្នកអានគោលដៅ គឺជាគន្លឹះក្នុងការរក្សានូវទម្ងន់ និងតម្លៃនៃអត្ថបទដើម។
យុទ្ធសាស្ត្រ និងគន្លឹះសំខាន់ៗសម្រាប់អ្នកបកប្រែ
- ជៀសវាងការបកប្រែចំតួអក្សរ (Word-for-Word Translation)៖ ដោយសារតែរចនាសម្ព័ន្ធល្បះនៃភាសាទាំងពីរមានភាពខុសគ្នាខ្លាំង (ខ្មែរជាទម្រង់ ប្រធាន+កិរិយាស័ព្ទ+កម្មបទ ចំណែកស៊ែបមានលំដាប់ពាក្យបត់បែនជាង) ការបកប្រែចំតួអក្សរនឹងធ្វើឱ្យល្បះស៊ែបស្តាប់ទៅមិនធម្មជាតិ និងពិបាកយល់។ អ្នកបកប្រែគួរតែចាប់យកអត្ថន័យរួមនៃល្បះ រួចរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធល្បះឡើងវិញក្នុងភាសាស៊ែបឱ្យស្របតាមទម្លាប់និយាយរបស់គេ។
- ការគ្រប់គ្រងពាក្យបច្ចេកទេស និងការប្រើប្រាស់ភាសាកណ្តាល៖ ដោយសារតែគ្មានវចនានុក្រមផ្ទាល់រវាងខ្មែរ និងស៊ែប អ្នកបកប្រែភាគច្រើនត្រូវប្រើប្រាស់ភាសាទីបី (ដូចជាភាសាអង់គ្លេស) ជាស្ពានចម្លង។ ក្នុងករណីនេះ ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះការបាត់បង់ន័យ ឬការយល់ច្រឡំដែលកើតឡើងពីការបកប្រែពីរតង់។ ការបង្កើតបញ្ជីពាក្យបច្ចេកទេស (Glossary) ទុកជាមុន គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អបំផុតដើម្បីរក្សាភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃពាក្យពេចន៍ពេញមួយអត្ថបទ។
- ការធ្វើវប្បធម៌ូបនីយកម្ម (Localization)៖ វប្បធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់រវាងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងតំបន់បាល់កង់ (Balkans) មានភាពខុសគ្នាស្រឡះ។ ឧបមាថា ការបកប្រែឈ្មោះម្ហូបអាហារ ពិធីបុណ្យប្រពៃណី ឬសុភាសិតខ្មែរ មិនអាចបកប្រែចំៗបានទេ។ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកពាក្យ ឬស្ថានភាពស្រដៀងគ្នានៅក្នុងវប្បធម៌ស៊ែប ឬបន្ថែមការពន្យល់ខ្លីៗដើម្បីឱ្យអ្នកអានស៊ែបអាចយល់បានដោយងាយស្រួល។
- ការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញដោយអ្នកជំនាញភាសាកំណើត (Proofreading)៖ ជំហានចុងក្រោយដែលមិនអាចខ្វះបាន គឺការឱ្យអ្នកបកប្រែដែលមានភាសាស៊ែបជាភាសាកំណើតជួយពិនិត្យ និងកែសម្រួលអត្ថបទឡើងវិញ។ ពួកគេអាចរកឃើញកំហុសឆ្គងឆ្គងផ្នែកវេយ្យាករណ៍ ការប្រើប្រាស់វិភត្តិមិនសមស្រប ឬឃ្លាប្រយោគដែលស្តាប់ទៅមិនរលូន។
ការបកប្រែឯកសារផ្លូវការ និងឯកសារបច្ចេកទេស
នៅពេលបកប្រែឯកសារច្បាប់ ឯកសារវេជ្ជសាស្ត្រ ឬសៀវភៅណែនាំបច្ចេកទេសពីខ្មែរទៅស៊ែប ភាពត្រឹមត្រូវនៃព័ត៌មានគឺជាអាទិភាពចម្ងنىបំផុត។ រាល់កំហុសឆ្គងបន្តិចបន្តួចក្នុងការបកប្រែវិភត្តិ ឬកាល អាចនាំឱ្យមានការយល់ច្រឡំផ្លូវច្បាប់ ឬគ្រោះថ្នាក់ក្នុងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យា។ សម្រាប់ឯកសារផ្លូវការ ដូចជាសំបុត្រកំណើត ឬលិខិតឆ្លងដែន អ្នកបកប្រែត្រូវប្រាកដថា ការប្រកបឈ្មោះមនុស្ស និងទីកន្លែងត្រូវបានធ្វើឡើងស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ ដើម្បីជៀសវាងបញ្ហាស្មុគស្មាញផ្នែករដ្ឋបាលនៅប្រទេសស៊ែប៊ី។
សរុបមក ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាស៊ែប មិនមែនគ្រាន់តែជាការផ្លាស់ប្តូរពាក្យពីភាសាមួយទៅភាសាមួយទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសិល្បៈនៃការចម្លងន័យ ស្មារតី និងវប្បធម៌ឆ្លងដែន។ អ្នកបកប្រែដែលទទួលបានជោគជ័យ គឺជាអ្នកដែលហ៊ានលះបង់ពេលវេលាក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ យល់ដឹងពីលក្ខណៈពិសេសនៃភាសាស៊ែប និងអនុវត្តការបកប្រែដោយផ្អែកលើការគោរពវប្បធម៌នៃភាសាទាំងពីរយ៉ាងពិតប្រាកដ។