Tekolo ya Thutapuo: Go Tlhaloganya Dintlha tsa Konokono
Tekolo ya thutapuo le go tlhaloganya dipuo tse di farologaneng ke nngwe ya dintlha tse di botlhokwa thata mo lefatsheng la gompieno la kgwebo le thaeletsano ya boditšhabatšhaba. Fa re bua ka go ranola dipuo go tswa ka Setswana (puo ya se-Bantu e e buiwang thata kwa Borwa ba Aferika, segolo bogolo kwa Botswana le mo dikolong dingwe tsa Aferika Borwa) go ya go se-Sinhala (nngwe ya dipuo tsa semmuso tsa Sri Lanka, e e welang mo lelapeng la dipuo tsa Indo-Aryan), re tobana le matswakabele a a rileng a thutapuo le setso. Baranolodi ba ba tobaneng le tiro eno ba tshwanetse go tlhaloganya mekgwa e e farologaneng ya go fetola melaetsa gore e utlwale ka botlalo, e boloke boleng ba yone ba ntlha, e bile e goge maikutlo a babadi ba puo e go ranololelwang mo go yone. Thutong eno, re tlile go sekaseka ka botlalo ditsela tse di farologaneng tsa go ranola puo e ka katlego.
Pharologano mo Thulaganyong ya Mafoko: SVO kgatlhanong le SOV
Nngwe ya dikgwetlho tse dikgolo tse moranolodi a ka kopanang le tsone ke thulaganyo ya mafoko mo polelong. Setswana se latela thulaganyo ya Subject-Verb-Object (SVO), mo go rayang gore sediri se tla pele, se latelwe ke lediri, mme polelo e feleletse ka sedirwa. Ka sekai: "Basimane ba tshameka bolo." Mo polelong e, "Basimane" ke sediri (Subject), "ba tshameka" ke lediri (Verb), mme "bolo" ke sedirwa (Object).
Ka fa letlhakoreng le lengwe, se-Sinhala se latela thulaganyo ya Subject-Object-Verb (SOV). Mo puong eno, sedirwa se bewa fa gare ga sediri le lediri. Polelo e e fa godimo e ka ranolwa ka se-Sinhala e thulagantswe ka tsela e e latelang: "Basimane bolo ba tshameka" (ළමයි පන්දුව සෙල්ලම් කරති - lamayi panduwa sellam karathi). Pharologano eno e tlhoka gore moranolodi a se ke a ranola lefoko ka lefoko, ka gonne go dira jalo go ka baka ditlhaloso tse di sa utlwaleng le go senya sebopego sa polelo mo puong e go ranololelwang mo go yone. Go tlhokega gore moranolodi a tlhalose le go fetola thulaganyo ya polelo yotlhe ka botlalo gore e tsamaisane le melao ya thutapuo ya se-Sinhala.
Ditlhopha tsa Maina le Ditumelano tsa Thutapuo kgatlhanong le Melao ya se-Sinhala
Setswana se itsege ka kafa se dirisang ditsela tse di raraaneng tsa ditlhopha tsa maina (noun classes). Go na le ditlhopha di le lesome le boferabobedi (18) tsa maina mo Setswaneng, tse di laolang tsela e maina a tsamaisanang ka yone le mafoko a mangwe mo polelong, jaaka makopanyi, matlhalosi, leemedi le madiri (concords). Ntlha eno e dira gore Setswana se nne le thulaganyo e e kitlaneng ya ditshegetso tsa tumelano ya thutapuo.
Mme fa re leba se-Sinhala, ga se na ditlhopha tsa maina ka tsela e Setswana se nang le tsone. Se-Sinhala se dirisa thulaganyo ya bong ba thutapuo (grammatical gender) e e farologanyang maina a a tshelang (animate nouns) le a a sa tsheleng (inanimate nouns), gape se dirisa thulaganyo e e raraaneng ya methalethale ya go fetola maina go ya ka ditiro tsa one mo polelong (cases/declensions), jaaka nominative, dative, genitive, le tse dingwe. Se-Sinhala gape se tlhoka tumelano fa gare ga sediri le lediri go ya ka bong le gore a go buiwa ka selo se le sengwe fela kgotsa di le dintsi. Moranolodi o tshwanetse go tsaya maina a Setswana le go lemoga ditlhopha tsa one, mme a tlhokomele thata kafa a ka a fetolelang ka teng mo se-Sinhala a dirisa mefuta e e maleba ya di-case le go farologanya bong ba dilo tse di tshelang le tse di sa tsheleng.
Go Fetolela Ditlhangwa tsa Ditso le Maele (Transcreation)
Puo nngwe le nngwe e rwele setso, ditumelo le mekgwa ya batho ba ba e buang. Setswana se tletse ka maele le diane tse di amanang thata le botshelo ba temo-thuuo, dikgomo le boleng ba setho ("Botho"). Maele a a jaaka "Motho ke motho ka batho ba bangwe" kgotsa "Kgetse ya tsie e kgonwa ke go tshwaraganelwa" ga a kake a ranolwa fela ka go dirisa mafoko a a tobileng ka gonne babadi ba se-Sinhala ba ka se tlhaloganye morero wa nnete wa melaetsa eno.
Ka jalo, moranolodi o tshwanetse go dirisa togamaano ya "transcreation" (go tlhama sesha molaetsa mo puong e nngwe ntle le go latlhegelwa ke bokao). Se-Sinhala se na le diane le maele a sone a a tlhotlheleditsweng ke setso sa se-Buda, temo ya reisi, le botshelo ba ditlhake. Ka jalo, moranolodi yo o nang le bokgoni o tla batla seane se se nang le bokao jo bo tshwanang mo se-Sinhala se se tla amogelwang motlhofo ke babadi ba Sri Lanka. Seno se netefatsa gore ditso ka bobedi di a tlotliwa mme bokao ga bo timele.
Maemo a Tlotlo le Thaeletsano e e Maleba
Pharologano e nngwe e e botlhokwa ke kafa dipuo tseno ka bobedi di bontshang tlotlo ka teng mo bathong ba ba farologaneng. Mo Setswaneng, re dirisa thutapuo ya tlotlo ka go dirisa ditumelano tsa bongwe le bontsi (jaaka go dirisa "Ba" mo go "Rre" kgotsa "Mme"). Mo se-Sinhala, go na le mekgwa e e tseneletseng ya tlotlo (honorifics) e e amang thulaganyo yotlhe ya lediri le maina go ya ka maemo a batho ba ba buang le ba ba buisiwang (social hierarchy). Go na le mafoko a a farologaneng a a emelang "wena" kgotsa "ena" go ya ka tlotlo e e tshwanetseng motho yo o buiwang ka ene. Fa moranolodi a sa tlhokomele ntlha eno, a ka nna a ranola molaetsa o o ka lebang ba-Sinhala e le wa go tlhoka tlotlo kgotsa o o sa tshwanelang maemo a bone.
Bokgoni jwa go Tlhama Mareo a Masha le a Botegeniki
Lefatshe la gompieno le tsweletse pele ka bonako mo go tsa tekinoloji, tsa kalafi le tsa molao. Dikgopolo tse dintsi tsa gompieno ga di na mafoko a a tlhamaletseng mo Setswaneng kgotsa mo se-Sinhala. Ka dinako tse dingwe, dipuo tseno di tshwanelwa ke go adima mafoko go tswa mo puong ya Seesemane kgotsa go tlhama mareo a masha. Mo Setswaneng, re tlwaetse go dirisa mafoko a a adimilweng a a jaaka "khomputara" kgotsa "mogala wa letheka". Ka fa letlhakoreng le lengwe, se-Sinhala le sone se na le mekgwa ya sone ya go fetola mafoko a Seesemane go ya ka se-Sinhala (jaaka "කම්පියුටරය" - kampiyutaraya) kgotsa go dirisa mafoko a a tswang mo puong ya Sanskrit le Elu.
Moranolodi yo o tobaneng le go fetolela ditlhogo tsa botegeniki o tshwanetse go itse kafa dipuo tseno ka bobedi di amogelang mafoko a masha ka teng. O tshwanetse go dira ditlhotlhomiso tse di tseneletseng go bona gore a go na le mareo a a setse a amogetswe semmuso mo puong e go ranololelwang mo go yone. Fa go se na one, go tlhokega gore go diriswe ditlhaloso tse di tlhamaletseng tse di sa tlhakatlhakanyeng mmadi, mme di boloke tlhaloso ya nnete ya lentswe la ntlha.
Sebopego sa go Kwala le Matshwa a go Buisa
Sebopego sa go kwala se-Sinhala se dirisa mokwalo wa se-Sinhala o o tswang mo go wa Brahmi (Sinhala script), o o farologaneng gotlhelele le mokwalo wa se-Latina o o dirisiwang mo Setswaneng. Le fa matshwa a le mantsi a go buisa (punctuation marks) jaaka dikhoma, dikholone le matshwa a go botsa a dirisiwa ka tsela e e tshwanang mo dipuong tseno ka bobedi gompieno, go na le mekgwa ya ditsela tsa go kwala dipolelo tse di telele tse di farologaneng. Se-Sinhala se tlwaetse go dirisa dipolelo tse di telele tse di kopantsweng ka makopanyi a mantsi, fa Setswana se rata dipolelo tse di khutshwane tse di kitlaneng mme di tlhamaletse. Moranolodi o tshwanetse go ela tlhoko mokgwa o wa go kwala go netefatsa gore mokwalo o o rantsweng o balega sentle e bile o latela mokgwa wa tlholego wa puo ya se-Sinhala.
Dintlha tse di Molemo go Baranolodi ba Setswana le se-Sinhala
Go netefatsa gore tiro ya gago ya go ranola e nna ya boleng jo bo kwa godimo, latela dintlha tse di latelang tsa botlhokwa:
- Ithute Setso ka Bobedi: O se ke wa ithuta puo fela, tlhaloganya mekgwa ya botshelo ya Batswana le ba-Sinhala gore o tle o kgone go fetola dipolelo ka fa go tshwanetseng.
- Tlhokomela Thulaganyo ya Mafoko (Syntax): Netefatsa gore o fetola dipolelo tsa Setswana (SVO) go ya ka sebopego sa se-Sinhala (SOV) ntle le go fetola bokao jo bo tlhokegang.
- Netefatsa Maemo a Tlotlo: Ela tlhoko maemo a thaeletsano ya gago (a ke ya semmuso kgotsa ya botsalano) mme o dirise mafoko a tlotlo a se-Sinhala a a maleba.
- Dirisa Dibuka tsa Mafoko tse di Tshephagalang: Ka gonne dipuo tseno ka bobedi ga di a tlwaelega go ranolwa mmogo ka tlhamalalo, dirisa puo ya boraro e e jaaka Seesemane (English) jaaka borogo jwa go netefatsa dintlha tsa thutapuo le mareo a a raraaneng.