Adikao ny amharic ho Hebreo - mpandika teny an-tserasera maimaim-poana sy ny fitsipi-pitenenana marina | FrancoTranslate

አማርኛ እና ዕብራይስጥ በታሪክ፣ በባህል እና በስነ-ልሳን እርስ በርሳቸው እጅግ የተቆራኙ ቋንቋዎች ናቸው። ሁለቱም ቋንቋዎች የአፍሮ-እስያዊ የቋንቋዎች ቤተሰብ አባል በሆነው በታዋቂው የሴማዊ ቋንቋዎች (Semitic languages) ቅርንጫፍ ስር ይመደባሉ። ይህ የጋራ ታሪካዊ መነሻቸው በቋንቋዎቹ ስነ-ቅርጽ (morphology)፣ ስነ-ድምጽ (phonology) እና ስነ-ቃል (vocabulary) ላይ ጥልቅ የሆኑ ተመሳሳይነቶችን ትቷል። ከአማርኛ ወደ ዕብራይስጥ መተርጎም በነዚህ ተመሳሳይነቶች ምክንያት ቀላል የሚመስል ቢሆንም፣ እያንዳንዱ ቋንቋ በሄደበት የተለየ የዕድገት ጎዳና እና በኖረበት ባህላዊ አውድ ምክንያት በርካታ ረቂቅ እና ውስብስብ ልዩነቶች ተፈጥረዋል። ይህ ጽሑፍ ከአማርኛ ወደ ዕብራይስጥ የሚደረጉ ትርጉሞችን ጥራት ከፍ ለማድረግ የሚያስችሉ የልሳን ትንተናዎችን፣ የተለመዱ ተግዳሮቶችን እና ሙያዊ የትርጉም ስልቶችን ያቀርባል።

1. የሴማዊ ቋንቋዎች የጋራ ተዛምዶ እና አንድነት

አማርኛ እና ዕብራይስጥ በስነ-ልሳን ተመራማሪዎች ዘንድ "የአክስት ልጆች" ተብለው ሊጠሩ ይችላሉ። ሁለቱም ቋንቋዎች የባለሶስት ሆሄያት ስርወ-ቃላት (triconsonantal roots) ወይም የ"ሰረገላ" መዋቅርን ይጠቀማሉ። ይህ ማለት መሰረታዊ ፍቺ ያላቸው ቃላት የሚመሰረቱት ከሶስት ተነባቢ ድምፆች ሲሆን፣ እነዚህ ተነባቢዎች በተለያዩ አናባቢዎች እና ቅጥያዎች እየተዋሃዱ የተለያየ የሰዋስው ይዘት ያላቸውን ቃላት ይፈጥራሉ።

ለምሳሌ ያህል፣ የሚከተሉትን ተመሳሳይ ቃላት መመልከት ይቻላል፦

• ቤት፦ በአማርኛ "ቤት" ሲሆን በዕብራይስጥ "בית" (ባዪት) ተብሎ ይነበባል።
• ደም፦ በአማርኛ "ደም" ሲሆን በዕብራይስጥ "דם" (ዳም) ይሆ his።
• ምድር፦ በአማርኛ "ምድር" ወይም "አፈር" ሲሆን በዕብራይስጥ "ארץ" (ኤሬትስ) ከሚለው ቃል ጋር ይመሳሰላል።
• ሰማይ፦ በአማርኛ "ሰማይ" ሲሆን በዕብራይስጥ "שמי" (ሻማዪም) ይባላል።
• ጆሮ፦ በአማርኛ "ጆሮ" ሲሆን በዕብራይስጥ "אוזן" (ኦዘን) ከሚለው ቃል ጋር የጋራ ምንጭ አለው።

ይህ ዝምድና ተርጓሚው በሁለቱ ቋንቋዎች መካከል ያለውን የስርወ-ቃል ግንኙነት በቀላሉ እንዲረዳ እና የቃላት አጠቃቀምን ይበልጥ ትክክለኛ እንዲያደርግ ይረዳዋል። ነገር ግን የቃላት ተመሳሳይነት ብቻውን ለትርጉም ስራ በቂ አይደለም፤ ምክንያቱም በዘመናት ሂደት ውስጥ የቃላቱ ትክክለኛ ፍቺ እና አገባብ ሊለያይ ችሏል።

2. የሰዋስው እና የስነ-ልሳን መዋቅር ልዩነቶች

በሁለቱ ቋንቋዎች መካከል ያለውን ሰዋስዋዊ ልዩነት ማወቅ የአስተማማኝ ትርጉም የመጀመሪያው እርምጃ ነው። የሚከተለው ሰንጠረዥ በሁለቱ ቋንቋዎች መካከል ያሉትን ዋና ዋና ሰዋስዋዊ እና መዋቅራዊ ልዩነቶች ያሳያል፦

ባህሪ (Feature)	አማርኛ (Amharic)	ዕብራይስጥ (Hebrew)
የአረፍተ ነገር መዋቅር (Word Order)	ባለቤት-ተሳቢ-ግሥ (SOV)	ባለቤት-ግሥ-ተሳቢ (SVO)
የጽሕፈት አቅጣጫ (Direction)	ከግራ ወደ ቀኝ (LTR)	ከቀኝ ወደ ግራ (RTL)
የፊደል ገበታ (Script)	የግዕዝ ፊደላት (Ge'ez Script)	የዕብራይስጥ ካሬ ፊደላት (Hebrew Square Alphabet)
የአክብሮት ተውላጠ-ስም (Politeness)	ሰፊ አጠቃቀም አለው (እርስዎ፣ እርሳቸው)	በዘመናዊው ቋንቋ የተለመደ አይደለም

2.1 የአረፍተ ነገር ቅደም ተከተል (Word Order) ልዩነት

የአማርኛ ቋንቋ የአረፍተ ነገር ግንባታ መዋቅር በአብዛኛው "ባለቤት-ተሳቢ-ግሥ" (SOV) ነው። በአንፃሩ፣ ዘመናዊው የዕብራይስጥ ቋንቋ በአብዛኛው "ባለቤት-ግሥ-ተሳቢ" (SVO) መዋቅርን ይከተላል። ይህ ልዩነት ተርጓሚው የአማርኛውን ዓረፍተ ነገር ቃል በቃል ከመተርጎም ይልቅ ሙሉ በሙሉ የዕብራይስጥን የዓረፍተ ነገር አወቃቀር ስርዓት ተከትሎ እንዲገነባው ያስገድደዋል።

ለምሳሌ፦ በአማርኛ "እሱ መጽሐፍ አነበበ" የሚለው ዐረፍተ ነገር በዕብራይስጥ "הוא קרא ספר" (እሱ አነበበ መጽሐፍ) ተብሎ መዋቀር አለበት። ይህን የአወቃቀር ልዩነት አለመረዳት የተተረጎመውን ጽሑፍ የዕብራይስጥ ተናጋሪዎች በቀላሉ እንዳይረዱት ሊያደርገው ይችላል።

2.2 የጽሕፈት አቅጣጫ እና የፊደል ልዩነቶች

አማርኛ የሚጻፈው የግዕዝ ፊደላትን በመጠቀም ከግራ ወደ ቀኝ ነው። በአንጻሩ ዕብራይስጥ የሚጻፈው የዕብራይስጥ ፊደላትን በመጠቀም ከቀኝ ወደ ግራ ነው። ይህ ልዩነት በተለይም በዲጂታል ዲዛይን፣ በድረ-ገጾች ትርጉም (localization) እና በታተሙ ሰነዶች ዝግጅት ላይ ከፍተኛ ጥንቃቄን ይፈልጋል። የጽሑፍ አሰላለፎች፣ ሰንጠረዦች፣ እና የስርዓተ-ነጥብ ምልክቶች አቀማመጥ ከቀኝ ወደ ግራ በሚያመች መልኩ መዋቀር አለባቸው።

3. የባህል አውድ እና የማህበራዊ አጠቃቀም ተግዳሮቶች

ቋንቋ ከማህበረሰቡ ባህልና እምነት ጋር በቀጥታ የተሳሰረ ነው። ከአማርኛ ወደ ዕብራይስጥ በሚተረጎምበት ጊዜ ባህላዊ አገላለጾችን እና ማህበራዊ አውዶችን በአግባቡ ማጣጣም ትልቅ ቦታ የሚሰጠው ጉዳይ ነው።

3.4 የሰነዶች እና የህግ ነክ ትርጉም አስፈላጊነት

በአሁኑ ወቅት በእስራኤል ሀገር በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ትውልደ-ኢትዮጵያውያን (የቤተ-እስራኤል ማህበረሰብ) የሚኖሩ በመሆኑ፣ ከአማርኛ ወደ ዕብራይስጥ የሚደረጉ ትርጉሞች በማህበራዊ ህይወት ውስጥ እጅግ ወሳኝ ሚና አላቸው። በተለይም የልደት ምስክር ወረቀቶች፣ የጋብቻ ሰነዶች፣ የትምህርት ማስረጃዎች እና የህግ ነክ ደብዳቤዎች ወደ ዕብራይስጥ ሲተረጎሙ የሚደረጉ ስህተቶች በሰዎች ህይወት ላይ ትልቅ አስተዳደራዊ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ። ስለዚህ በእነዚህ ሰነዶች ላይ የሚገኙ የአካባቢ መጠሪያዎችን፣ የስም አጻጻፎችን (transliteration) እና በኢትዮጵያ የመንግስት መስሪያ ቤቶች ውስጥ የሚሰሩ ልዩ ስያሜዎችን ወደ ዕብራይስጥ የህግ ስርዓት አቻ ፍቺ ጋር በማጣጣም መተርጎም እጅግ አስፈላጊ ነው።

4. ከአማርኛ ወደ ዕብራይስጥ ለመተርጎም 5 ተግባራዊ ምክሮች

ጥራት ያለው እና እውነተኛ የትርጉም ውጤት ለማስመዝገብ የሚከተሉትን ሙያዊ ምክሮች ይተግቡ፦

1. ቃል በቃል መተርጎምን ያስወግዱ፦ የአማርኛውን የሃሳብ ፍሰት ከተረዱ በኋላ፣ ሙሉ በሙሉ በዕብራይስጥ ቋንቋ የተፈጥሮአዊ የንግግር ዘይቤ እንደገና ይጻፉት።
2. የዕብራይስጥን የጽሕፈት አቅጣጫ ይቆጣጠሩ፦ የዕብራይስጥ ጽሑፍ በትክክል ከቀኝ ወደ ግራ መስተካከሉን፣ የስርዓተ-ነጥብ ምልክቶች በትክክለኛው ቦታ ላይ መቀመጣቸውን ያረጋግጡ።
3. ልዩ የቃላት ማውጫ ያዘጋጁ፦ በተለይም በህግ፣ በህክምና እና በአስተዳደር ዘርፎች የሚደጋገሙ ቃላትን ወጥ በሆነ መልኩ ለመተርጎም አስቀድሞ የቃላት ማውጫ ማዘጋጀት ስህተትን ይከላከላል።
4. የማህበረሰቡን አውድ ይረዱ፦ በእስራኤል የሚኖረውን የኢትዮጵያ ማህበረሰብ አኗኗር እና ቋንቋዎቻቸውን መረዳት ለማህበራዊ አገልግሎት የሚተረጎሙ ሰነዶችን ጥራት በእጅጉ ያሻሽላል።
5. ሙያዊ የአርትዖት ስራ፦ የተረጎሙት ጽሑፍ በዕብራይስጥ ቋንቋ አፍ መፍቻ በሆነ እና የሁለቱንም ባህል በሚያውቅ ሌላ ባለሙያ ተደጋግሞ መታረም አለበት።

5. ማጠቃለያ

ባጠቃላይ፣ ከአማርኛ ወደ ዕብራይስጥ መተርጎም የሁለቱን ቋንቋዎች ሰዋስዋዊ ህጎች ማዛመድ ብቻ ሳይሆን፣ በሁለቱ ጥንታዊ የሴማዊ ባህሎች መካከል ድልድይ የመገንባት ጥበብ ነው። የስነ-ልሳን ልዩነቶቹን ጠንቅቆ መረዳት፣ ባህላዊ አውዶችን ማጣጣም እና ዘመናዊ የትርጉም ቴክኖሎጂዎችን መጠቀም ተርጓሚው የተሟላ እና አስተማማኝ ስራ እንዲያቀርብ ያስችለዋል።