Adikao ny amharic ho SINOA - mpandika teny an-tserasera maimaim-poana sy ny fitsipi-pitenenana marina | FrancoTranslate

ከአማርኛ ወደ ቻይንኛ የሚደረግ የትርጉም ስራ በኢትዮጵያ እና በቻይና መካከል ያለውን የንግድ፣ የባህል፣ የፖለቲካ እና የትምህርት ትብብር ወደ ላቀ ደረጃ ለማሸጋገር የሚረዳ እጅግ ወሳኝ የቋንቋ ድልድይ ነው። ይሁን እንጂ ሁለቱ ቋንቋዎች ከቋንቋ አወቃቀር፣ ከባህላዊ መነሻ እና ከቋንቋ ቤተሰብ አንጻር እጅግ በጣም የተለያዩ በመሆናቸው በመካከላቸው የሚደረገው የትርጉም ሂደት ከፍተኛ ጥንቃቄን፣ የትርጉም ጥበባትን እና ጥልቅ የስነ-ልሳን እውቀትን ይጠይቃል። አማርኛ የሴማዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል ሲሆን፣ ቻይንኛ ደግሞ የሲኖ-ቲቤታን የቋንቋዎች ቤተሰብ ዋነኛ ክፍል ነው። ይህ መመሪያ ከአማርኛ ወደ ቻይንኛ በሚተረጎምበት ጊዜ ሊያጋጥሙ የሚችሉትን መሰረታዊ የስነ-ልሳን ልዩነቶች፣ ባህላዊ ይዘቶች፣ እና ስኬታማ የትርጉም ስራዎችን ለመስራት የሚያስችሉ ስልታዊ ምክሮችን በዝርዝር ያቀርባል።

1. የስነ-ልሳን መዋቅር እና የዓረፍተ ነገር ቅደም-ተከተል ልዩነቶች

የአማርኛ እና የቻይንኛ ሰዋስው መሰረታዊ መዋቅር እጅግ የጎላ ልዩነት አለው። በአማርኛ ቋንቋ የዓረፍተ ነገር ግንባታ በአብዛኛው ባለቤት-ተሳቢ-ግሥ (Subject-Object-Verb ወይም SOV) የሚለውን የቅደም-ተከተል መዋቅር ይከተላል። በአንጻሩ የቻይንኛ ቋንቋ የአጻጻፍ እና የንግግር መዋቅር በአብዛኛው ባለቤት-ግሥ-ተሳቢ (Subject-Verb-Object ወይም SVO) የሚለውን ሰዋሰዋዊ መዋቅር የሚከተል ነው። ይህ ማለት አንድን የአማርኛ ዓረፍተ ነገር ወደ ቻይንኛ ለመተርጎም ተርጓሚው ዓረፍተ ነገሩን ሙሉ በሙሉ በመበተን በቻይንኛ የዓረፍተ ነገር መዋቅር መሰረት አዲስ ግንባታ ማከናወን ይኖርበታል።

በተጨማሪም በአማርኛ ቋንቋ ውስጥ ግሦች በባለቤቱ ጾታ (ተባዕታይ/አንስታይ)፣ ቁጥር (ነጠላ/ብዙ) እና በአድራጊው ማንነት ላይ በመመስረት እጅግ ውስብስብ በሆነ መንገድ ይረባሉ። በአንጻሩ በቻይንኛ ቋንቋ ውስጥ ግሦች አይረቡም፤ እንዲሁም የጾታ ልዩነት በግሦች ላይ አይገለጽም። በቻይንኛ ውስጥ የጊዜ አመላካቾች (ያለፈ፣ የአሁን、የወደፊት) የሚገለጹት ልዩ በሆኑ የቃላት ቅንጣቶች ወይም የጊዜ ስሞች (ለምሳሌ፡ ትላንት፣ ዛሬ፣ ነገ) በመጠቀም ነው። ስለዚህ በአማርኛ የተጻፈን ውስብስብ የጊዜ አጠቃቀም እና የግሥ እርባታ በትክክል ተረድቶ ወደ ቀጥተኛውና ግልጽ ወደሆነው የቻይንኛ የሰዋስው መዋቅር መለወጥ ከተርጓሚው ከፍተኛ ትኩረትን ይሻል።

2. የስነ-ጽሑፍ ስርዓት እና የቃላት አወቃቀር ልዩነቶች

ሌላው ትልቁ ተግዳሮት የአጻጻፍ ስርዓቱ ልዩነት ነው። አማርኛ የራሱ የሆነ የፊደል ገበታ (ሳባ ወይም ግዕዝ ፊደላት) ያለው ሲሆን፣ እያንዳንዱ ፊደል ተነባቢ እና አናባቢ ድምፅን በአንድ ላይ የያዘ አቡጊዳ (Syllabary) ነው። በአንጻሩ ቻይንኛ የምስል-ምልክት (Logographic) የአጻጻፍ ስርዓትን ይከተላል። እያንዳንዱ የቻይንኛ ቁምፊ (Hanzi) ድምፅን ብቻ ሳይሆን ራሱን የቻለ ሙሉ ትርጉምን ወይም ሀሳብን ይወክላል።

ይህ የጽሕፈት ስርዓት ልዩነት በተለይ የግል ስሞችን፣ የከተማ ስሞችን እና የኢትዮጵያ ባህላዊ ቁሳቁሶችን ወይም ምግቦችን (ለምሳሌ፡ እንጀራ፣ ጠጅ፣ ቆጮ) ወደ ቻይንኛ ለመተርጎም ትልቅ ፈተና ይፈጥራል። እነዚህን ቃላት ለመተርጎም ሁለት ዋና መንገዶች አሉ፦

• በድምፅ ተመሳሳይነት መተርጎም (Transliteration/Phonetic Translation)፦ የቃሉን ድምፅ ተከትሎ ተመሳሳይ የድምፅ ውክልና ያላቸውን የቻይንኛ ቁምፊዎች መምረጥ። ለምሳሌ "አዲስ አበባ" የሚለውን ስም በቻይንኛ "亚的斯亚贝巴" (Yàdìsī Yàbèibā) ብሎ መጻፍ።
• በትርጉም ተመሳሳይነት መተርጎም (Semantic Translation)፦ የቃሉን ፍቺ በመረዳት በቻይንኛ ትክክለኛውን ትርጉም መጻፍ።

ተርጓሚው እንደ ጽሑፉ አውድ እና እንደ አንባቢው ፍላጎት ተገቢውን የትርጉም ስልት መምረጥ ይኖርበታል።

3. የባህል ይዘቶች፣ ፈሊጣዊ አገላለጾች እና ዘይቤያዊ ንግግሮች

ቋንቋ እና ባህል የማይነጣጠሉ የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጽታዎች ናቸው። በአማርኛ ቋንቋ ውስጥ ያሉ በርካታ ፈሊጣዊ አገላለጾች፣ ምሳሌያዊ ንግግሮች እና ሃይማኖታዊ ይዘት ያላቸው ቃላት በቀጥታ ቃል በቃል ወደ ቻይንኛ ከተረጎሙ ዋና ትርጉማቸውን ሊያጡ ወይም ለአንባቢው ግራ የሚያጋቡ ሊሆኑ ይችላሉ። ለምሳሌ "እግዚአብሔር ይመስገን" ወይም "እንኳን አደረሳችሁ" የሚሉትን ማህበራዊ አገላለጾች ወደ ቻይንኛ ባህላዊ አውድ ሳያለማምዱ በቀጥታ መተርጎም የጽሑፉን መልዕክት ያደበዝዘዋል።

በተመሳሳይ ሁኔታ ቻይናውያን የራሳቸው የሆኑ ጥንታዊ የፈሊጥ አገላለጾች (Chengyu - 成语) አሏቸው። እነዚህ ባለ አራት ፊደል ፈሊጣዊ አባባሎች ከታሪክ እና ከባህል ጋር በጥብቅ የተሳሰሩ ናቸው። የአማርኛውን መልዕክት ወደ ቻይንኛ ሲተረጉሙ፣ እነዚህን የቻይናውያን ፈሊጣዊ አገላለጾች በጥንቃቄ በማዛመድ መጠቀም ትርጉሙ ይበልጥ ተፈጥሯዊና ማራኪ እንዲሆን ያደርገዋል። ይህንን ለማድረግ ተርጓሚው የኢትዮጵያን እና የቻይናን ባህል፣ ታሪክ እና ማህበራዊ እሴቶች በጥልቀት የተረዳ መሆን አለበት።

4. ጥራት ላለው ከአማርኛ ወደ ቻይንኛ ትርጉም ስኬታማ ስልቶች

በዚህ አስቸጋሪ የትርጉም ጎዳና ላይ ስኬታማ ለመሆን እና ጥራቱን የጠበቀ ትርጉም ለማቅረብ ተርጓሚዎች የሚከተሉትን ስልታዊ እርምጃዎች መከተል አለባቸው፦

• ሀሳብን መተርጎም (Sense-for-Sense Translation)፦ ቃላትን አንድ በአንድ ከመተርጎም ይልቅ፣ በአማርኛው ጽሑፍ ውስጥ የተላለፈውን ዋና ሀሳብ እና ስሜት መረዳት፣ ከዚያም በቻይንኛ ተፈጥሯዊ የአነጋገር ዘይቤ መልሶ መጻፍ።
• የቻይንኛ ድምፅ አጻጻፍ (Pinyin) እና ቁምፊዎችን በሚገባ ማጥናት፦ ትክክለኛውን የቻይንኛ ቁምፊ ለመምረጥ የድምፅ አጻጻፉንና የቁምፊዎቹን የፍቺ ልዩነት ጠንቅቆ ማወቅ።
• የባለሙያ ድጋፍ እና የአርትዖት ስራ (Proofreading)፦ የተተረጎመው ጽሑፍ የመጨረሻ ቅርጽ ከመያዙ በፊት፣ የአፍ መፍቻ ቋንቋቸው ቻይንኛ በሆኑ የቋንቋ ባለሙያዎች እንዲገመገም ማድረግ。ይህም የቋንቋውን ውበት እና ሰዋሰዋዊ ትክክለኛነት ለማረጋገጥ ይረዳል።
• ልዩ የትርጉም መዝገበ-ቃላትን ማደራጀት፦ በተደጋጋሚ ጥቅም ላይ የሚውሉ የኢትዮጵያ ባህላዊ、ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ቃላትን የቻይንኛ አቻ ፍቺዎቻቸውን የያዘ የቃላት መፍቻ በማዘጋጀት ወጥነትን ጠብቆ መተርጎም።

5. የማጠቃለያ ሃሳብ እና የሙያ እድገት

ከአማርኛ ወደ ቻይንኛ መተርጎም የቋንቋ እውቀትን ብቻ ሳይሆን ጥልቅ የባህል ግንኙነትን እና የፈጠራ ችሎታን የሚጠይቅ የጥበብ ስራ ነው። ሁለቱ ሀገራት ያላቸው ግንኙነት እያደገ በሄደ ቁጥር የዚህ የትርጉም ዘርፍ አስፈላጊነትም እንዲሁ በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረ ይሄዳል። ተርጓሚዎች በየጊዜው እውቀታቸውን በማደስ፣ የሁለቱን ቋንቋዎች ሰዋሰዋዊ እና ባህላዊ ለውጦች በመከታተል፣ እና ዘመናዊ የትርጉም ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም ውጤታማ ስራዎችን ማቅረብ ይችላሉ። ይህ መመሪያ ተርጓሚዎች ተግዳሮቶቹን ተረድተው ጥራቱ የተጠበቀ ትርጉም እንዲያቀርቡ ትልቅ እገዛ ያደርጋል።