ဗမာစကားနှင့် ဟန်ဂေရီစကား (Magyar) တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချင်းချင်း လုံးဝမသက်ဆိုင်သော သီးခြားဘာသာစကားအုပ်စုများမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာ (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး ဟန်ဂေရီဘာသာစကားမှာမူ ယူရယ်လ်လစ် (Uralic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ဇာစ်မြစ်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါပိုင်း၊ စကားလုံးအနက်အဓိပ္ပာယ်ပိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုများကို ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ဗမာဘာသာစကားမှ ဟန်ဂေရီဘာသာစကားသို့ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် သိရှိထားရမည့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲလွဲချက်များ၊ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် စကားလုံးအစီအစဉ် ကွဲပြားခြားနားမှု (Sentence Structure and Word Order)
ဗမာဘာသာစကား၏ အခြေခံဝါကျအစီအစဉ်မှာ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ဖြစ်သည်။ ဝါကျတစ်ကြောင်းတွင် ကြိယာသည် အမြဲတမ်း ဝါကျ၏နောက်ဆုံး၌ တည်ရှိသည်။ သို့သော် ဟန်ဂေရီဘာသာစကားသည် ပျော့ပြောင်းသော ဝါကျအစီအစဉ် (Free Word Order) ကို အသုံးပြုသည်။ ဟန်ဂေရီစကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို သဒ္ဒါထက် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာနှင့် အလေးပေးလိုသော စကားလုံး (Topic and Focus) ပေါ်မူတည်၍ သတ်မှတ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် "ငါ စာအုပ်ဖတ်တယ်" ဟူသော ဗမာဝါကျကို ဟန်ဂေရီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ပြောဆိုသူ အလေးပေးလိုသည့်အပေါ် မူတည်၍ ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ စာအုပ်ကို အလေးပေးလိုပါက "စာအုပ်ကို ငါဖတ်တယ်" ဟုလည်းကောင်း၊ ဖတ်ခြင်းကို အလေးပေးလိုပါက "ငါ ဖတ်နေတယ် စာအုပ်ကို" ဟုလည်းကောင်း ဟန်ဂေရီသဒ္ဒါတွင် နေရာပြောင်းလဲ ရေးသားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူသည် မူရင်းဗမာဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်းနှင့် အလေးပေးလိုသည့် အပိုင်းကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ပြီးမှသာ ဟန်ဂေရီဘာသာစကား၏ သဘာဝကျသော ဝါကျပုံစံသို့ ပြောင်းလဲရေးသားရမည်ဖြစ်သည်။
၂။ ကပ်လိုက်ဘာသာစကား၏ သဘောသဘာဝနှင့် ဝိဘတ်စနစ် (Agglutination and Case System)
ဟန်ဂေရီဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စကားလုံးနောက်ဆက်တွဲ အလွန်များပြားသော ကပ်လိုက်ဘာသာစကား (Agglutinative Language) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် နာမ်ဝိဘတ် (Noun Cases) ပေါင်း ၁၈ မျိုးခန့် ရှိပြီး နေရာပြ၊ အချိန်ပြ သို့မဟုတ် ဆက်စပ်မှုပြ သဒ္ဒါများကို ဖော်ပြရန် နာမ်၏နောက်၌ နောက်ဆက်တွဲပုဒ်များ ကပ်၍ ရေးသားရသည်။
ဗမာဘာသာစကားတွင် ဝိဘတ်များကို နာမ်၏နောက်၌ သီးခြားစကားလုံးအဖြစ် ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ- "အိမ်" (Noun) ၏နောက်တွင် "ထဲတွင်"၊ "သို့"၊ "မှ" စသည့် ဝိဘတ်များကို ခွဲခြားရေးသားသည်။ သို့သော် ဟန်ဂေရီစကားတွင်မူ ၎င်းတို့ကို စကားလုံးတစ်လုံးတည်းအဖြစ် ပေါင်းစပ်ရေးသားရသည်။ ဥပမာ-
- ház (အိမ်) -> házban (အိမ်ထဲတွင်)
- ház (အိမ်) -> házba (အိမ်ထဲသို့)
- ház (အိမ်) -> házból (အိမ်ထဲမှ)
ဤကဲ့သို့သော ဝိဘတ်ပေါင်းများစွာ တည်ရှိမှုသည် ဗမာ-ဟန်ဂေရီ ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုဖြစ်ပြီး၊ မှားယွင်းသော နောက်ဆက်တွဲကို အသုံးပြုပါက ဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ လုံးဝလွဲချော်သွားနိုင်သည်။
၃။ သရသဟဇာတဖြစ်မှုစနစ် (Vowel Harmony)
ဟန်ဂေရီဘာသာစကားတွင် ထူးခြားဆန်းပြားသည့် သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းမှာ သရသဟဇာတဖြစ်မှု (Vowel Harmony) ဖြစ်သည်။ စကားလုံးတစ်လုံးအတွင်းရှိ သရများကို အသံပြင်းသရ (Back Vowels) နှင့် အသံပျော့သရ (Front Vowels) ဟု ခွဲခြားထားပြီး၊ ၎င်းစကားလုံးနှင့် တွဲဖက်ရမည့် နောက်ဆက်တွဲပုဒ်များ၏ သရကိုလည်း မူရင်းစကားလုံး၏ သရသဘာဝအတိုင်း လိုက်လံပြောင်းလဲပေးရသည်။
ဥပမာအားဖြင့် "ထဲတွင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဝိဘတ်တွင် -ban သို့မဟုတ် -ben ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ မူရင်းနာမ်သည် အသံပြင်းသရ ပါဝင်ပါက -ban ကို သုံးရပြီး၊ အသံပျော့သရ ပါဝင်ပါက -ben ကို သုံးရသည်။ ဗမာဘာသာစကားတွင် ဤကဲ့သို့သော စနစ်လုံးဝမရှိသဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဟန်ဂေရီစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် အသံထွက်စည်းမျဉ်းများကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်သည်။
၄။ ကြိယာပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲမှုစနစ် (Definite vs. Indefinite Conjugation)
ဟန်ဂေရီဘာသာစကား၏ နောက်ထပ်ထူးခြားချက်မှာ ကံပုဒ်၏ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများ ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။ ကံပုဒ်သည် "သတ်မှတ်ချက်ရှိသော ကံ" (Definite Object - ဥပမာ- ထိုစာအုပ်၊ ကျွန်ုပ်၏စာအုပ်) လား သို့မဟုတ် "သတ်မှတ်ချက်မရှိသော ကံ" (Indefinite Object - ဥပမာ- စာအုပ်တစ်အုပ်) လား ဆိုသည်ကို ခွဲခြားကာ ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများကို ကွဲပြားစွာ သုံးနှုန်းရသည်။
ဥပမာ-
- "ကျွန်တော် စာအုပ်တစ်အုပ် ဖတ်နေတယ်" (Indefinite) ဟု ပြန်ဆိုလိုပါက Olvasok egy könyvet. ဟု ရေးသားရသည်။
- "ကျွန်တော် အဲဒီစာအုပ်ကို ဖတ်နေတယ်" (Definite) ဟု ပြန်ဆိုလိုပါက Olvasom a könyvet. ဟု ကြိယာနောက်ဆက်တွဲကို ပြောင်းလဲရသည်။
ဗမာစကားတွင် "ဖတ်သည်" ဟူသော ကြိယာသည် မပြောင်းလဲသော်လည်း ဟန်ဂေရီသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ကံပုဒ်၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ဆန်းစစ်ကာ ကြိယာပုံစံကို မှန်ကန်အောင် ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။
၅။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နာမ်စားအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားမှု (Registers and Pronouns)
ဗမာဘာသာစကားသည် အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်၊ ရင်းနှီးမှုအပေါ် မူတည်၍ နာမ်စားပေါင်းများစွာ (ဥပမာ- ကျွန်တော်၊ ကျမ၊ မင်း၊ ရှင်၊ ဆရာ၊ အန်တီ) ခွဲခြားသုံးနှုန်းသည်။ ဟန်ဂေရီဘာသာစကားတွင်လည်း ဥရောပဘာသာစကား အချို့ကဲ့သို့ ရင်းနှီးသောအသုံးအနှုန်း (Tegezés) နှင့် ယဉ်ကျေးသောအသုံးအနှုန်း (Magázás) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။
လုပ်ငန်းခွင်သုံး စာရွက်စာတမ်းများ၊ တရားဝင်ဘာသာပြန်များနှင့် စီးပွားရေးစာသားများတွင် ဟန်ဂေရီ၏ ယဉ်ကျေးသော သုံးနှုန်းမှုပုံစံ (Ön သို့မဟုတ် Maga) ကို စနစ်တကျ အသုံးပြုရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ရင်းနှီးသော စကားပြောပုံစံများတွင် ဒုတိယနာမ်စား (Te) ကို သုံးရသည်။ ဤဖော်ပြချက်များကို မှန်ကန်စွာ မသုံးနှုန်းပါက ဖတ်ရှုသူအတွက် မရိုသေသကဲ့သို့ ခံစားရစေနိုင်သည်။
ဗမာမှ ဟန်ဂေရီသို့ ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
ဗမာဘာသာစကားမှ ဟန်ဂေရီဘာသာစကားသို့ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါလမ်းညွှန်ချက်များကို လိုက်နာသင့်သည်-
- တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ- စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဟန်ဂေရီဘာသာစကားတွင် နားလည်ရခက်ခဲသော ဝါကျများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ ဆိုလိုရင်းနှင့် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာ (Context) ကို အရင်နားလည်အောင်လုပ်ပြီးမှသာ ဟန်ဂေရီဘာသာစကား၏ သဘာဝကျသော ဝါကျပုံစံဖြင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ပါ။
- သရသဟဇာတဖြစ်မှုကို အမြဲစစ်ဆေးပါ- ဘာသာပြန်ဆိုပြီးနောက် ဟန်ဂေရီစကားလုံးများ၏ နောက်ဆက်တွဲပုဒ်များတွင် သရသဟဇာတဖြစ်မှု စည်းမျဉ်းများ ကိုက်ညီမှုရှိမရှိ သေချာစွာ ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ။
- ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို အစားထိုးပါ- ဗမာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို ဟန်ဂေရီစကားလုံးများဖြင့် တိုက်ရိုက်ပြန်ပါက အဓိပ္ပာယ်လွဲမှားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟန်ဂေရီယဉ်ကျေးမှုတွင် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိသော စကားပုံ သို့မဟုတ် ရှင်းလင်းသော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် အစားထိုးပြန်ဆိုပါ။
- တရားဝင်မှု အဆင့်အတန်းကို တသမတ်တည်း ထိန်းသိမ်းပါ- မူရင်းစာသား၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် စာဖတ်သူအုပ်စုအပေါ် မူတည်၍ ဟန်ဂေရီဘာသာစကား၏ Formal သို့မဟုတ် Informal စတိုင်ကို အစမှအဆုံး တသမတ်တည်းဖြစ်အောင် ထိန်းသိမ်းပါ။
- ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်သူများနှင့် တည်းဖြတ်ပါ- ဟန်ဂေရီဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါစနစ်သည် အလွန်နက်နဲရှုပ်ထွေးသဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုပြီးပါက မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ (Native Speaker) တစ်ဦးအား ပြန်လည်တည်းဖြတ်ခိုင်းခြင်းသည် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။