Phetolelo ea lipuo ke borokho bo kopanyang lichaba le lits'oants'o tse fapaneng tsa bophelo lefatšeng ka bophara. Ha re bua ka phetolelo lipakeng tsa Sesotho (puo ea lihlopha tsa Bantu e buuoang haholo Afrika Boroa le Lesotho) le se-Tamil (puo ea lelapa la Dravidian e buuoang haholo India Boroa le Sri Lanka), re tobana le mosebetsi o rarahaneng empa o thahasellisang haholo. Lipuo tsena tse peli ha li arolelane lelapa le le leng la lipuo kapa nalane e tšoanang ea sebaka, e leng se etsang hore phetolelo ena e hloke kutloisiso e tebileng ea litsamaiso tsa tsona tsa sebōpeho-puo, mantsoe le litso tsa tsona tse fapaneng.
1. Lihlopha tsa Lipuo le Sebopeho sa Tsona sa Motheo
Hore mofetoleli a tsebe ho etsa mosebetsi o boleng bo holimo, o tlameha ho qala ka ho utloisisa hore na lipuo tsena li arotsoe joang le hore na sebopeho sa tsona sa motheo se fapana joang. Sesotho ke puo ea se-agglutinative (puo e kopanyang metso le litlhaphiso ho bōpa mantsoe) e itšetlehileng haholo ka lihlopha tsa mabitso (noun classes) le lihlongoana (prefixes/suffixes) ho bontša likamano tsa sebōpeho-puo. Ka lehlakoreng le leng, se-Tamil le eona ke puo ea se-agglutinative haholo, empa sebopeho sa eona sa boemo ba mantsoe le litsamaiso tsa mabitso li fapane haholo le tsa Sesotho.
Phetolelo lipakeng tsa lipuo tsena tse peli e hloka hore mofetoleli a se ke a fetolela mantsoe ka ho otloloha feela, empa a hlahlobe sebopeho sa polelo ka botlalo. Se-Tamil se na le mongolo oa sona o ikhethang (Tamil script), ha Sesotho se sebelisa alfabeta ea Selatine. Sena se bolela hore ho feta feela mantsoe, ho na le liphapang tse kholo tsa pono le tsa setso tse lokelang ho kopanngoa ka kelo-hloko.
2. Phapang ea Sebopeho sa Polelo: SVO khahlanong le SOV
E mong oa meeli e meholo e lokelang ho tšeloa nakong ea ho fetolela lipakeng tsa lipuo tsena ke sebopeho sa polelo (word order). Sesotho se latela sebopeho sa boemo ba mantsoe sa SVO (Subject-Verb-Object), moo moetsi a tlang pele, ho latele ketso, ebe ho qetela ka seetso. Mohlala: "Molefi o bala buka." (Molefi = Subject, o bala = Verb, buka = Object).
Leha ho le joalo, se-Tamil se latela sebopeho sa SOV (Subject-Object-Verb). Polelo e tšoanang ka se-Tamil e ne e tla ba le boemo bo fapaneng: "Molefi buka o bala." Moetsi le seetso li tla pele ho ketso. Phapang ena e bolela hore bafetoleli ba tlameha ho ba le bokhoni ba ho hlophisa bocha litsela tsa bona tsa ho nahana le ho ngola polelo e le hore e utloahale e le ea tlhaho ka puong ea se-Tamil. Ho boloka sebopeho sa Sesotho ho ka etsa hore polelo ea se-Tamil e se ke ea utloahala ho hang kapa ea ferekanya babali ba puo eo ea lapeng.
3. Lihlopha tsa Mabitso tsa Sesotho khahlanong le Litho tsa Se-Tamil
Sebōpeho-puo sa Sesotho se hahiloe holim'a sistimi e matla ea lihlopha tsa mabitso (ho tloha sehlopheng sa 1 ho isa ho sa 20). Lihlopha tsena li laola tumellano ea mantsoe polelong eohle (noun class agreement), ho kenyelletsa maetsi, limameli le lisampole tsa lits'oants'o. Phapang efe kapa efe tšebelisong ea lihlophiso tsena e ka fetola moelelo kapa ea senya botle ba puo.
Ka lehlakoreng le leng, se-Tamil ha se na lihlopha tsa mabitso tse kang tsa Sesotho, empa se arola mabitso ka lihlopha tsa "rational" (batho, melimo) le "irrational" (liphoofolo, lintho tse sa pheleng). Hape, se-Tamil se na le "declension" kapa litsamaiso tsa grammatical cases (maqhama a mantsoe) tse fihlang ho a robeli (nominative, accusative, instrumental, dative, locative, ablative, genitive, vocative). Sena se bolela hore lihlongoana tse fapaneng li lokela ho eketsoa qetellong ea mabitso ho bontša maqhama ao, e leng ntho e sa tšoaneng le Sesotho se sebelisang haholo lihlongoana tse tlang pele (prefixes) le maele a boemo (prepositions).
4. Mathata a Maele le Mantsoe a Tšoantšetsang
Lits'oants'o tsa puo le maele li bontša filosofi le mokhoa oa bophelo oa batho ba buang puo eo. Sesotho se na le maele a mangata a amanang le likhomo, temo, le tikoloho ea thaba ea Lesotho le Afrika Boroa. Mohlala, maele a kang "Khomo bohlokoa ba motho bo ho tsona" kapa "Tšephe e matha le meriti" a na le meelelo e tebileng ea setso.
Ha ho fetoleloa maele ana ho ea ho se-Tamil, phetolelo ea mantsoe ka mantsoe (literal translation) e ke ke ea sebetsa hobane setso sa se-Tamil se amana le meru, linoka, temo ea raese le filosofi ea khale ea Boroa ho India. Bafetoleli ba tlameha ho batla maele a se-Tamil a nang le moelelo o tšoanang kapa ba hlalose moelelo oo ka mokhoa o hlakileng le o utloahalang ntle le ho lahleheloa ke moelelo oa pele. Sena se bitsoa transcreation (phetolelo e bōpang bocha), moo ho fetoleloang moelelo le maikutlo ho fapana le mantsoe feela.
5. Litlotlamantsoe tse Ncha le Bo-Tech
Leha lipuo tsena ka bobeli li na le nalane e kholo le e ruileng, ho na le mathata a litlotlamantsoe ha ho tluoa tabeng ea mahlale a macha, theknoloji, le meriana. Maemong a mangata, liphetolelo li tlameha ho nka mekhoa ea ho alima mantsoe (borrowing) kapa ho bōpa a macha (neologisms). Se-Tamil se na le mokhoa o matla oa ho hloekisa puo (linguistic purism), moo se qobang ho alima mantsoe ho tloha lipuong tsa kantle, se khetha ho bōpa mantsoe a macha a thehiloeng ho metso ea khale ea se-Tamil. Sena se fapana le boemo ba Sesotho moo ka nako e 'ngoe ho leng bonolo ho alima mantsoe a tsoang ho se-English kapa se-Afrikaans le ho a fa sebopeho sa Sesotho.
6. Malebela a Bohlokoa bakeng sa Bafetoleli
- Kelo-hloko ea Litemoso tsa Setso: Netefatsa hore o utloisisa maemo a setso sa puo ka bobeli. Sena se kenyelletsa mekhoa ea ho tšelisana, ho hlomphana (honorifics), le litumeliso tse loketseng maemo a fapaneng.
- Sebelisa Lisebelisoa tsa Sejoale-joale: Lisebelisoa tsa phetolelo (CAT tools) le litikshinari tse tšepahalang li ka thusa ho boloka ho tšoana ha mantsoe (consistency) ho pholletsa le tokomane eohle.
- Hlahloba le ho Hlophisa: Hlahloba mosebetsi oa hau ka mor'a hore o o qete. Ho molemo ho ba le motho e mong eo puo ea se-Tamil e leng puo ea hae ea lapeng ea ka hlahlobang hore na mongolo o utloahala o le oa tlhaho le ho ba bonolo ho baloa.
- Qoba Phetolelo ea Mantsoe ka Mantsoe: Kamehla tsepamisa maikutlo holim'a moelelo oa polelo, eseng holim'a ho fetolela lere le leng le le leng. Sena se bohlokoa haholo lipuong tse fapaneng haholo joaloka Sesotho le se-Tamil.
7. Mathata a Mehla le Tšebelisano-puo
Hape, ho bohlokoa ho lemoha hore se-Tamil se na le boemo bo phahameng ba "diglossia". Sena se bolela hore ho na le phapang e kholo haholo pakeng tsa puo e ngoloang ka molao (formal written Tamil) le puo e buuoang letsatsi le letsatsi (spoken Tamil). Ha u fetolela litokomane tsa semolao ho tloha ho Sesotho, mofetoleli o lokela ho sebelisa puo e ngoloang ea semolao ea se-Tamil. Empa haeba e le lingoliloeng bakeng sa lifilimi kapa lipuisano tsa mecha ea litaba, puo e buuoang e ka ba e loketseng haholoanyane. Sesotho le sona se na le mefuta e fapaneng ea libaka (dialects) lipakeng tsa Lesotho le Afrika Boroa, e leng se lokelang ho eloa hloko ke bafetoleli e le hore ba se ke ba ferekanya babali.
Phetolelo lipakeng tsa Sesotho le se-Tamil e ka 'na ea e-ba le liphephetso tse ngata tsa sebopeho le setso, empa ka mekhoa e nepahetseng le boitsebelo bo tebileng, e ka etsoa ka katleho e kholo. Ka ho boloka kutloisiso e batsi oa litsamaiso tsa grammatical cases ho se-Tamil le lihlopha tsa mabitso ho Sesotho, bafetoleli ba ka khona ho fana ka mosebetsi o nepahetseng o tlisang boleng ba lipuo tsena tse peli tse hlomphehang lefatšeng ka bophara.