ការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាជប៉ុន គឺជាការងារមួយដែលទាមទារមិនត្រឹមតែចំណេះដឹងខាងភាសាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីវប្បធម៌ ផ្នត់គំនិត និងរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍នៃភាសាទាំងពីរផងដែរ។ ភាសាខ្មែរដែលជាអំបូរភាសាខ្មែរ-មន និងភាសាជប៉ុនដែលជាភាសាក្នុងអំបូរជប៉ុន (Japonic) មានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យដំណើរការបកប្រែជួបប្រទះនូវបញ្ហាប្រឈមជាច្រើន។ អត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញលម្អិតអំពីភាពខុសគ្នានៃវេយ្យាករណ៍ វប្បធម៌ និងគន្លឹះជាក់ស្តែងដើម្បីបកប្រែឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
១. ភាពផ្ទុយគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធល្បះ (Word Order)
ចំណុចដំបូងដែលអ្នកបកប្រែត្រូវយកចិត្តទុកដាក់គឺ លំដាប់ពាក្យនៅក្នុងល្បះ។ ភាសាខ្មែរប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទម្រង់ ប្រធាន + កិរិយាសព្ទ + កម្មបទ (SVO)។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងល្បះ «សិស្សសរសេរអត្ថបទ» ពាក្យ «សិស្ស» ជាប្រធាន «សរសេរ» ជាកិរិយាសព្ទ និង «អត្ថបទ» ជាកម្មបទ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាជប៉ុនប្រើប្រាស់ទម្រង់ ប្រធាន + កម្មបទ + កិរិយាសព្ទ (SOV)។ ល្បះខាងលើនឹងត្រូវសរសេរទៅជា 「学生が作文を書く」(Gakusei ga sakubun o kaku) ដែលមានន័យតាមលំដាប់ពាក្យថា «សិស្ស អត្ថបទ សរសេរ»។
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ ពេលយើងចង់និយាយថា “ឪពុកទិញឡានឱ្យកូន” រចនាសម្ព័ន្ធគឺ ឪពុក (ប្រធាន) + ទិញ (កិរិយាសព្ទ) + ឡាន (កម្មបទផ្ទាល់) + ឱ្យកូន (កម្មបទរង)។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាជប៉ុន ឃ្លានេះនឹងក្លាយទៅជា 「父は子供に車を買ってあげました」(Chichi wa kodomo ni kuruma o katte agemashita) ដែលមានលំដាប់ពាក្យ៖ ឪពុក + ឱ្យកូន + ឡាន + ទិញឱ្យ។ ភាពខុសគ្នានេះមិនត្រឹមតែជាការប្តូរទីតាំងពាក្យប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលគំនិតត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខួរក្បាលរបស់អ្នកនិយាយផងដែរ។ ជនជាតិជប៉ុនរង់ចាំស្តាប់រហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃល្បះទើបដឹងថាតើសកម្មភាពនោះជាការធ្វើ មិនធ្វើ ឬជាបដិសេធ ដោយសារតែកិរិយាសព្ទស្ថិតនៅខាងចុងគេបង្អស់។ ដូច្នេះហើយ ក្នុងនាមជាអ្នកបកប្រែ អ្នកត្រូវតែអត់ធ្មត់ និងស្តាប់ ឬអានឱ្យចប់សេចក្តី ទើបអាចចាប់ផ្តើមដំណើរការបកប្រែបាន។
ការផ្លាស់ប្តូរលំដាប់ពាក្យនេះមិនមែនជារឿងសាមញ្ញទេ នៅពេលដែលល្បះមានភាពស្មុគស្មាញ មានលក្ខខណ្ឌ ឬមានល្បះរងច្រើន។ អ្នកបកប្រែត្រូវតែអានអត្ថបទដើមឱ្យយល់ន័យទាំងស្រុងជាមុនសិន រួចទើបសរសេររៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធថ្មីស្របតាមវេយ្យាករណ៍ជប៉ុន ដោយមិនត្រូវបកប្រែពាក្យមួយឃ្លាៗតាមលំដាប់ខ្មែរឡើយ ព្រោះវានឹងធ្វើឱ្យល្បះជប៉ុនបាត់បង់ន័យ ឬពិបាកយល់បំផុត។
២. ការយល់ដឹងអំពីភាគល្អិតជំនួយ (Particles) ក្នុងភាសាជប៉ុន
ភាសាជប៉ុនប្រើប្រាស់ភាគល្អិត (助詞 - Joshi) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីតួនាទីវេយ្យាករណ៍របស់ពាក្យនៅក្នុងល្បះ។ ភាគល្អិតទាំងនេះរួមមាន は (wa), が (ga), を (o), に (ni), で (de), と (to) និងជាច្រើនទៀត។ ភាសាខ្មែរមិនមានប្រព័ន្ធភាគល្អិតបែបនេះទេ ដោយសារភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ធ្នាក់ និងលំដាប់ពាក្យដើម្បីកំណត់តួនាទី។
ឧទាហរណ៍៖ «ខ្ញុំទៅភ្នំពេញជាមួយមិត្តភក្តិ» ត្រូវបកប្រែជា 「私は友達とプノンペンへ行きます」(Watashi wa tomodachi to Punonpen he ikimasu)។ នៅក្នុងល្បះនេះ «は» បញ្ជាក់ពីប្រធាន «と» មានន័យថា «ជាមួយ» និង «へ» បញ្ជាក់ពីទិសដៅ «ទៅកាន់»។ ការប្រើប្រាស់ភាគល្អិតខុស អាចផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យនៃល្បះទាំងស្រុង ឬធ្វើឱ្យល្បះនោះគ្មានន័យ។
ភាគល្អិតនៅក្នុងភាសាជប៉ុនមានច្រើនប្រភេទ និងមានតួនាទីខុសៗគ្នា។ ជាឧទាហរណ៍ ភាគល្អិត “は” (wa) ប្រើសម្រាប់បញ្ជាក់ពីប្រធានបទសំខាន់នៃល្បះ (Topic Marker) ខណៈពេលដែល “が” (ga) ប្រើសម្រាប់បញ្ជាក់ពីប្រធានជាក់លាក់នៃកិរិយាសព្ទ (Subject Marker)។ ភាពខុសគ្នាដ៏ល្អិតល្អន់រវាង “は” និង “が” គឺជាចំណុចដ៏លំបាកបំផុតមួយសម្រាប់អ្នកសិក្សាភាសាជប៉ុន ក៏ដូចជាអ្នកបកប្រែផងដែរ។ ប្រសិនបើយើងនិយាយថា 「私がします」(Watashi ga shimasu) ន័យគឺចង់សង្កត់ធ្ងន់លើខ្លួនយើងថា “គឺខ្ញុំនេះហើយជាអ្នកធ្វើ” ប៉ុន្តែបើនិយាយថា 「私はします」(Watashi wa shimasu) ន័យគ្រាន់តែជាការប្រាប់ជាទូទៅថា “ខ្ញុំនឹងធ្វើវា”។ ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរមកវិញ ដែលមិនមានការបែងចែកច្បាស់លាស់រវាងប្រធានបទ និងប្រធានសកម្មភាព បង្ខំឱ្យអ្នកបកប្រែត្រូវវិភាគពីបំណងរបស់អ្នកនិពន្ធដើមឱ្យបានច្បាស់លាស់បំផុត។
៣. ឧបសគ្គនៃប្រព័ន្ធគារវភាក្សា (Honorific System - Keigo)
ទាំងវប្បធម៌ខ្មែរ និងវប្បធម៌ជប៉ុន សុទ្ធតែផ្តល់តម្លៃខ្ពស់ទៅលើការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកតាមរយៈភាសា។ ក្នុងភាសាខ្មែរ ការប្រើប្រាស់ពាក្យសមរម្យសម្រាប់មនុស្សទូទៅ ព្រះសង្ឃ និងរាជសព្ទ សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ គឺជារឿងសំខាន់។ ដូចគ្នានេះដែរ ភាសាជប៉ុនមានប្រព័ន្ធ Keigo (敬語) ដែលមានភាពស្មុគស្មាញខ្លាំង និងបែងចែកជា៖
- 丁寧語 (Teineigo - ភាសាគួរសមទូទៅ)៖ ប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងប្រចាំថ្ងៃ និងក្នុងសង្គម ដោយបញ្ចប់ដោយ です (desu) ឬ ます (masu)។
- 尊敬語 (Sonkeigo - ភាសាលើយកតម្កើង)៖ ប្រើប្រាស់សម្រាប់លើកតម្កើងសកម្មភាព ឬស្ថានភាពរបស់ដៃគូសន្ទនា ឬអ្នកដទៃដែលមានឋានៈខ្ពស់ជាង។
- 謙譲語 (Kenjougo - ភាសាបន្ទាបខ្លួន)៖ ប្រើប្រាស់សម្រាប់និយាយអំពីសកម្មភាពរបស់ខ្លួនឯង ឬក្រុមរបស់ខ្លួន ដើម្បីបង្ហាញការគោរព និងឱនលំទោនចំពោះអ្នកដទៃ។
ការប្រើប្រាស់គារវភាក្សា (Honorifics) ក៏ជាចំណុចមួយដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌យ៉ាងច្បាស់។ ក្នុងសង្គមជប៉ុន គោលគំនិតអំពី “ខាងក្នុង” (内 - Uchi) និង “ខាងក្រៅ” (外 - Soto) ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជ្រើសរើសពាក្យ។ នៅពេលនិយាយទៅកាន់អតិថិជន (ដែលជា Soto) អំពីសមាជិកនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនរបស់ខ្លួន (ដែលជា Uchi) ទោះបីជាបុគ្គលនោះជាប្រធានក្រុមហ៊ុនក៏ដោយ ក៏យើងត្រូវប្រើប្រាស់ភាសាបន្ទាបខ្លួន (Kenjougo) ដើម្បីបង្ហាញការគោរពដល់អតិថិជន។ នេះគឺខុសប្លែកពីវប្បធម៌ខ្មែរ ដែលយើងតែងតែប្រើប្រាស់ពាក្យគួរសម ឬខ្ពង់ខ្ពស់ជានិច្ចនៅពេលនិយាយអំពីថ្នាក់ដឹកនាំ ឬមនុស្សដែលមានឋានៈខ្ពស់ជាង ទោះបីជាកំពុងនិយាយជាមួយមនុស្សក្រៅក្រុម ឬអតិថិជនក៏ដោយ។ ការមិនយល់ពីវប្បធម៌ Uchi-Soto នេះ អាចធ្វើឱ្យអ្នកបកប្រែខ្មែរប្រើប្រាស់ពាក្យលើកតម្កើង (Sonkeigo) ទៅលើចៅហ្វាយនាយខ្លួនឯងនៅចំពោះមុខអតិថិជនជប៉ុន ដែលជាកំហុសឆ្គងដ៏ធំមួយក្នុងពិភពជំនួញ។
នៅពេលបកប្រែឯកសារអាជីវកម្ម ឬសំបុត្រផ្លូវការពីខ្មែរទៅជប៉ុន អ្នកបកប្រែត្រូវកំណត់ឱ្យបានច្បាស់លាស់នូវទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកផ្ញើ និងអ្នកទទួល ដើម្បីជ្រើសរើសកម្រិត Keigo ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ការប្រើប្រាស់ Keigo ខុសអាចត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការមិនគោរព ឬខ្វះវិជ្ជាជីវៈនៅក្នុងសង្គមការងារជប៉ុន។
៤. ការលុបប្រធាន និងការយល់ដឹងពីបរិបទ (Context-Dependent Translation)
លក្ខណៈពិសេសមួយទៀតនៃភាសាជប៉ុនគឺការលុបប្រធាន (Subject Omission)។ នៅក្នុងការសន្ទនា ឬការសរសេរប្រចាំថ្ងៃ ប្រធានដូចជា «ខ្ញុំ» (私 - Watashi) ឬ «អ្នក» (あなた - Anata) តែងតែត្រូវបានលុបចេញ ប្រសិនបើដៃគូសន្ទនាដឹងរួចហើយថាជានរណា។ ចំណែកឯភាសាខ្មែរ ទោះបីជាពេលខ្លះអាចលុបបានក្នុងភាសានិយាយ ប៉ុន្តែក្នុងការសរសេរផ្លូវការ ការរក្សាប្រធានគឺជារឿងចាំបាច់ដើម្បីចៀសវាងការភ័ន្តច្រឡំ។
ការលុបប្រធានក្នុងភាសាជប៉ុន ជួយឱ្យការប្រាស្រ័យទាក់ទងមានភាពរលូន និងមិនសាំញ៉ាំ។ ជនជាតិជប៉ុនយល់ថា ការនិយាយពាក្យ “ខ្ញុំ” ឬ “អ្នក” ញឹកញាប់ពេក អាចធ្វើឱ្យល្បះមើលទៅហាក់ដូចជាមានអត្ដទិដ្ឋិ (Self-centered) ឬបង្កើតការគម្លាត និងភាពមិនសមរម្យ។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងភាសាខ្មែរផ្លូវការ ការប្រើប្រាស់ប្រធានដូចជា “យើងខ្ញុំ” “ក្រុមហ៊ុនរបស់យើង” ឬ “លោកអ្នក” ជួយឱ្យអត្ថបទមានភាពច្បាស់លាស់ និងផ្លូវការ។ ដូច្នេះ ភារកិច្ចរបស់អ្នកបកប្រែគឺត្រូវរក្សាតុល្យភាពនេះ។ នៅពេលបកប្រែពីខ្មែរទៅជប៉ុន អ្នកបកប្រែត្រូវចេះច្រោះយកប្រធានដែលមិនចាំបាច់ចេញ ដើម្បីឱ្យអត្ថបទជប៉ុនមានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងទាក់ទាញចិត្តអ្នកអានជនជាតិជប៉ុន។
៥. ការបកប្រែពាក្យធៀប សំនួនវោហារស័ព្ទ និងវប្បធម៌
ភាសានីមួយៗមានការវិវត្តទៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបរិស្ថានរបស់ខ្លួន។ ភាសាខ្មែរសម្បូរទៅដោយពាក្យប្រៀបធៀបដែលទាក់ទងនឹងធម្មជាតិ ជីវភាពកសិកម្ម និងសាសនា។ ឧទហរណ៍ដូចជាពាក្យ «ទឹកបាក់ដីដួល» ឬ «ស្រម៉ោចចាក់រន្ធ»។ ប្រសិនបើយើងបកប្រែពាក្យទាំងនេះចំៗទៅជាភាសាជប៉ុន ជនជាតិជប៉ុននឹងមិនអាចយល់បានឡើយ។
ដូចគ្នានេះដែរ ភាសាជប៉ុនប្រើប្រាស់ពាក្យបួនតួ (四字熟語 - Yojijukugo) យ៉ាងទូលំទូលាយ ដូចជា 「一生懸命」(Isshoukenmei - ការខិតខំប្រឹងប្រែងអស់ពីសមត្ថភាព) ឬ 「相互理解」(Sougorikai - ការយល់ដឹងគ្នាទៅវិញទៅមក)។ ភារកិច្ចរបស់អ្នកបកប្រែគឺត្រូវស្វែងរកសំនួនវោហារ ឬពាក្យប្រៀបធៀបនៅក្នុងភាសាជប៉ុនដែលមានអត្ថន័យ និងកម្រិតឥទ្ធិពលប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងអត្ថបទខ្មែរដើម ដើម្បីឱ្យអ្នកអានជប៉ុនអាចទទួលបានអារម្មណ៍ និងយល់ពីសារដែលចង់បញ្ជូនបានយ៉ាងស៊ីជម្រៅ។
ចំណុចមួយទៀតគឺការបកប្រែឈ្មោះទីកន្លែង ឈ្មោះមនុស្ស និងពាក្យវប្បធម៌ពិសេសៗ។ ភាសាខ្មែរមានពាក្យទាក់ទងនឹងពិធីបុណ្យប្រពៃណីដូចជា “ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ” “បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី” ឬពាក្យម្ហូបអាហារដូចជា “ប្រហុក” “ទឹកគ្រឿង” ដែលគ្មានពាក្យសមមូលចំៗនៅក្នុងភាសាជប៉ុនឡើយ។ ក្នុងករណីនេះ អ្នកបកប្រែអាចជ្រើសរើសវិធីសរសេរពាក្យទាំងនោះជាអក្សរកាតាកាណា (Katakana) ដូចជា 「プチュンバン」(Puchunban - ភ្ជុំបិណ្ឌ) រួចបន្ថែមការពន្យល់ន័យខ្លីៗនៅក្នុងវង់ក្រចក ដើម្បីឱ្យអ្នកអានជប៉ុនអាចយល់ពីខ្លឹមសារ។ ការបកប្រែបែបសម្របសម្រួលវប្បធម៌ (Cultural Localization) នេះ ជួយឱ្យអត្ថបទបកប្រែមានតម្លៃ និងងាយស្រួលយល់សម្រាប់អ្នកអានជប៉ុន។
៦. គន្លឹះមាសសម្រាប់បង្កើនគុណភាពនៃការបកប្រែ
ដើម្បីក្លាយជាអ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរទៅភាសាជប៉ុនដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈខ្ពស់ អ្នកគួរអនុវត្តតាមគន្លឹះសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
- ការសិក្សាបន្ថែមអំពីវប្បធម៌អាជីវកម្មជប៉ុន (Business Manners)៖ ការបកប្រែឯកសារអាជីវកម្មទាមទារឱ្យយល់ពីវប្បធម៌ការងារដូចជា របៀបសរសេរសំបុត្រអ៊ីមែល ទំនាក់ទំនងអតិថិជន និងការប្រើប្រាស់ពាក្យបច្ចេកទេស។
- ការបង្កើត និងប្រើប្រាស់ Glossary ផ្ទាល់ខ្លួន៖ រៀបចំបញ្ជីពាក្យបច្ចេកទេស ឈ្មោះស្ថាប័ន ឬពាក្យពិបាកៗដែលជួបប្រទះញឹកញាប់ ដើម្បីធានាបាននូវភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា (Consistency) ពេញមួយអត្ថបទ។
- ការអានអត្ថបទភាសាជប៉ុនជាប្រចាំ៖ ជួយឱ្យអ្នកបកប្រែយល់ពីនិន្នាការនៃការប្រើប្រាស់ពាក្យថ្មីៗ របៀបសរសេររបស់ជនជាតិជប៉ុន និងបង្កើនវាក្យសព្ទរបស់ខ្លួន។
- ការសហការជាមួយអ្នកត្រួតពិនិត្យជាតិជប៉ុន (Native Editor)៖ នេះជាជំហានដែលមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់គម្រោងបកប្រែផ្លូវការ និងការបោះពុម្ពផ្សាយ ដើម្បីធានាបាននូវភាពល្អឥតខ្ចោះ និងគ្មានកំហុសឆ្គងណាមួយកើតឡើង។
ជាចុងក្រោយ ការបកប្រែភាសាខ្មែរទៅភាសាជប៉ុន មិនមែនគ្រាន់តែជាការប្តូរពាក្យពីភាសាមួយទៅភាសាមួយទៀតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាស្ពានចម្លងវប្បធម៌ ផ្នត់គំនិត និងបេះដូងរបស់ប្រជាជាតិទាំងពីរ។ ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីវេយ្យាករណ៍ ការគិតគូរពីកម្រិតគួរសម Keigo និងការគោរពវប្បធម៌គ្នាទៅវិញទៅមក គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់បំផុតដើម្បីសម្រេចបាននូវការបកប្រែមួយដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងរលូនល្អបំផុត។