ການແປພາສາລາວເປັນພາສາຝຣັ່ງ ແມ່ນໜຶ່ງໃນວຽກງານທີ່ມີຄວາມລະອຽດອ່ອນ ແລະ ທ້າທາຍສູງ ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສານີ້ມີຈຸດກຳເນີດ, ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳ (Inflection) ຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ, ໃນຂະນະທີ່ພາສາຝຣັ່ງຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາອິນໂດ-ຢູໂຣບ ທີ່ມີລະບົບໄວຍາກອນທີ່ຊັບຊ້ອນ, ມີການຜັນເພດ, ພົດ, ແລະ ກາລະ (Tense) ຂອງຄຳກິລິຍາຢ່າງເຂັ້ມງວດ. ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ບົດແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ສື່ສານໄດ້ຢ່າງເປັນທຳມະຊາດ, ຜູ້ແປຈຳເປັນຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບທັງສອງພາສາຢ່າງແທ້ຈິງ.
ຄວາມສໍາຄັນຂອງການແປພາສາລາວເປັນພາສາຝຣັ່ງໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
ປະເທດລາວ ແລະ ປະເທດຝຣັ່ງ ມີຄວາມສຳພັນທາງປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳມາຢ່າງຍາວນານ. ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຍັງເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນຂອງກຸ່ມປະເທດທີ່ນຳໃຊ້ພາສາຝຣັ່ງ (La Francophonie). ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມຕ້ອງການໃນການແປເອກະສານທາງການ, ສັນຍາທາງທຸລະກິດ, ເອກະສານທາງການທູດ, ບົດຄວາມວິຊາການ, ແລະ ເນື້ອຫາການທ່ອງທ່ຽວລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາຝຣັ່ງ ຈຶ່ງມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ການແປທີ່ຖືກຕ້ອງບໍ່ພຽງແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ການສື່ສານມີປະສິດທິພາບເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງເປັນການສ້າງຄວາມໜ້າເຊື່ອຖືໃຫ້ແກ່ອົງກອນ ແລະ ບຸກຄົນໃນລະດັບສາກົນ ເຊິ່ງຊ່ວຍເປີດໂອກາດໃນການຮ່ວມມືທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ການສຶກສາລະຫວ່າງສອງຊາດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນທີ່ຜູ້ແປຕ້ອງລະວັງ
ຄວາມທ້າທາຍອັນດັບຕົ້ນໆໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາຝຣັ່ງ ຄືຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ເຊິ່ງສາມາດແບ່ງອອກເປັນຫຼາຍປະເດັນສຳຄັນດັ່ງນີ້:
- ລະບົບເພດ ແລະ ພົດ (Gender and Number): ໃນພາສາຝຣັ່ງ, ຄຳນາມທຸກຄຳຈະມີເພດ (ເພດຊາຍ Masculin ຫຼື ເພດຍິງ Féminin) ແລະ ພົດ (ເອກະພົດ Singulier ຫຼື ພະຫູພົດ Pluriel). ຄຳຄຸນນາມ (Adjectives) ແລະ ຄຳນຳໜ້ານາມ (Articles) ຈະຕ້ອງຜັນຕາມເພດ ແລະ ພົດຂອງຄຳນາມນັ້ນໆ. ສ່ວນພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບເພດຂອງຄຳນາມ ແລະ ບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບຄຳເພື່ອສະແດງພົດ ດັ່ງນັ້ນຜູ້ແປຕ້ອງກຳນົດບໍລິບົດໃຫ້ຊັດເຈນກ່ອນຈະເລືອກໃຊ້ຄຳໃນພາສາຝຣັ່ງ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການຜັນໄວຍາກອນທີ່ຜິດພາດ.
- ການຜັນຄຳກິລິຍາຕາມກາລະ (Verb Conjugation and Tenses): ພາສາຝຣັ່ງມີລະບົບກາລະທີ່ຊັບຊ້ອນຫຼາຍ ເຊັ່ນ Présent, Passé Composé, Imparfait, Futur Simple, ແລະ ອື່ນໆ ເຊິ່ງຄຳກິລິຍາຈະປ່ຽນຮູບໄປຕາມປະທານ ແລະ ເວລາ. ໃນທາງກົງກັນຂແນມ, ພາສາລາວຈະໃຊ້ຄຳຊ່ວຍສະແດງການກະທຳ ຫຼື ກາລະ ເຊັ່ນ "ກຳລັງ", "ໄດ້", "ຈະ" ໂດຍທີ່ຄຳກິລິຍາຫຼັກບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບ. ຜູ້ແປຕ້ອງວິເຄາະໃຫ້ລະອຽດວ່າເຫດການໃນພາສາລາວນັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຊ່ວງເວລາໃດ ແລະ ມີລັກສະນະແນວໃດ ເພື່ອເລືອກກາລະໃນພາສາຝຣັ່ງໃຫ້ຖືກຕ້ອງກັບຄວາມເປັນຈິງ.
- ຄຳລັກສະນະນາມ (Classifiers): ພາສາລາວມີການໃຊ້ຄຳລັກສະນະນາມຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ ເຊັ່ນ "ຄົນ", "ໂຕ", "ຫຼັງ", "ຫົວ". ແຕ່ໃນພາສາຝຣັ່ງບໍ່ມີລະບົບນີ້, ພວກເຂົາຈະໃຊ້ຕົວເລກຄູ່ກັບຄຳນາມໂດຍກົງ ຫຼື ໃຊ້ຄຳນຳໜ້ານາມ (Articles) ເພື່ອສະແດງປະລິມານ ແລະ ຄວາມຊັດເຈນ. ການແປຈຶ່ງຕ້ອງຕັດຄຳລັກສະນະນາມເຫຼົ່ານີ້ອອກ ແລະ ແທນທີ່ດ້ວຍໂຄງສ້າງພາສາຝຣັ່ງທີ່ເໝາະສົມ ເພື່ອໃຫ້ປະໂຫຍກມີຄວາມກະຊັບ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດ.
- ຕຳແໜ່ງຂອງຄຳຄຸນນາມ (Position of Adjectives): ໃນພາສາລາວ, ຄຳຄຸນນາມຈະຢູ່ທາງຫຼັງຄຳນາມສະເໝີ ເຊັ່ນ "ເຮືອນໃຫຍ່". ແຕ່ໃນພາສາຝຣັ່ງ, ຄຳຄຸນນາມສ່ວນໃຫຍ່ຈະຢູ່ທາງຫຼັງຄຳນາມ ແຕ່ກໍມີຄຳຄຸນນາມບາງກຸ່ມທີ່ພົບເລື້ອຍ ເຊັ່ນ grand, petit, beau, bon ທີ່ຈະຕ້ອງວາງໄວ້ທາງໜ້າຄຳນາມ (ເຊັ່ນ "une grande maison"). ຜູ້ແປຕ້ອງມີຄວາມຊຳນານໃນການຈັດວາງຕຳແໜ່ງຄຳຄຸນນາມໃນພາສາຝຣັ່ງເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມຜິດພາດທາງໄວຍາກອນ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານບໍລິບົດວັດທະນະທຳ ແລະ ລະດັບພາສາ
ພາສາແມ່ນພາບສະທ້ອນຂອງວັດທະນະທຳ. ການແປພາສາລາວເປັນພາສາຝຣັ່ງຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Literal Translation) ໄດ້ສະເໝີໄປ ໂດຍສະເພາະໃນເລື່ອງຂອງລະດັບພາສາ ແລະ ສຳນວນທ້ອງຖິ່ນ:
- ລະບົບຄຳສຸພາບ ແລະ ສັນຍານທາງສັງຄົມ: ພາສາລາວມີລະບົບການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບຕາມຄວາມອາວຸໂສ, ຕຳແໜ່ງໜ້າທີ່ການງານ, ແລະ ຄວາມໃກ້ຊິດ (ເຊັ່ນ ການໃຊ້ "ຂ້ອຍ", "ຜູ້ຂ້າ", "ເພິ່ນ", "ທ່ານ", "ອາວ", "ອາ"). ໃນພາສາຝຣັ່ງ, ລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄວາມເປັນທາງການຈະສະແດງອອກຜ່ານການເລືອກໃຊ້ສັບພະນາມລະຫວ່າງ "Tu" (ໃຊ້ກັບຄົນສະໜິດ ຫຼື ຜູ້ທີ່ອາຍຸນ້ອຍກວ່າ) ແລະ "Vous" (ໃຊ້ໃນກໍລະນີສຸພາບ, ທາງການ ຫຼື ເວົ້າກັບກຸ່ມຄົນ) ລວມທັງການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ເປັນທາງການ (Langage soutenu) ຫຼື ບໍ່ເປັນທາງການ (Langage familier). ຜູ້ແປຕ້ອງເລືອກລະດັບພາສາຝຣັ່ງໃຫ້ກົງກັບສະຖານະພາບຂອງຜູ້ເວົ້າ ແລະ ຜູ້ຟັງໃນຕົ້ນສະບັບພາສາລາວຢ່າງເໝາະສົມ.
- ສຳນວນ ແລະ ຄຳອຸປະມາອຸປະໄມ: ສຳນວນລາວຫຼາຍຄຳມີທີ່ມາຈາກວິຖີຊີວິດກະສິກຳ ແລະ ພຸດທະສາສະໜາ ເຊິ່ງບໍ່ມີການປຽບທຽບແບບດຽວກັນໃນພາສາຝຣັ່ງ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄຳວ່າ "ໃຈດີຫຼາຍ" ຫຼື "ໃຈດຳ" ຖ້າແປກົງຕົວອາດຈະເຮັດໃຫ້ຄົນຝຣັ່ງບໍ່ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງ. ຜູ້ແປຕ້ອງຊອກຫາສຳນວນຝຣັ່ງທີ່ມີຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ທຽບເທົ່າກັນ (Functional Equivalence) ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຝຣັ່ງເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງໂດຍບໍ່ຕ້ອງຕີຄວາມໝາຍຜິດພາດ.
ເຄັດລັບ ແລະ ເຕັກນິກການແປພາສາລາວເປັນພາສາຝຣັ່ງໃຫ້ມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອພັດທະນາທັກສະການແປ ແລະ ຮັບປະກັນວ່າຜົນງານການແປມີຄວາມເປັນມືອາຊີບ ແລະ ມີຄຸນນະພາບສູງ, ຜູ້ແປຄວນນຳໃຊ້ເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ອ່ານ ແລະ ທຳຄວາມເຂົ້າໃຈບໍລິບົດຢ່າງຄົບຖ້ວນ: ກ່ອນຈະເລີ່ມລົງມືແປ, ຄວນອ່ານເອກະສານຕົ້ນສະບັບທັງໝົດຢ່າງໜ້ອຍໜຶ່ງຮອບ ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈຈຸດປະສົງຫຼັກ, ໂທນສຽງ (Tone), ແລະ ກຸ່ມຜູ້ອ່ານເປົ້າໝາຍ. ສິ່ງນີ້ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບ ແລະ ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກໃນພາສາຝຣັ່ງມີຄວາມສອດຄ່ອງກັນແຕ່ຕົ້ນຈົນຈົບ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເນື້ອຫາບິດເບືອນ.
- ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ: ໃຫ້ເນັ້ນໃສ່ "ການແປຄວາມໝາຍ" ຫຼາຍກວ່າການແປຮູບແບບຄຳສັບ. ບາງຄັ້ງ ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກໃນພາສາລາວອາດຈະຍາວ ແລະ ມີການຊ້ຳຄຳເພື່ອເນັ້ນຢ້ຳ, ແຕ່ໃນພາສາຝຣັ່ງ ຄວາມກະຊັບ ແລະ ຄວາມຈະແຈ້ງ (Clarté) ແມ່ນສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ແປອາດຈະຕ້ອງໄດ້ປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ຫຼື ແບ່ງປະໂຫຍກຍາວໃຫ້ສັ້ນລົງເພື່ອໃຫ້ອ່ານງ່າຍ ແລະ ເຂົ້າໃຈງ່າຍໃນພາສາຝຣັ່ງ.
- ສ້າງຄັງຄຳສັບສະເພາະ (Glossary): ສໍາລັບການແປເອກະສານສະເພາະທາງ ເຊັ່ນ ກົດໝາຍ, ການແພດ, ການເງິນ, ຫຼື ເຕັກໂນໂລຊີ, ຜູ້ແປຄວນຈັດເຮັດຄັງຄຳສັບສອງພາສາໄວ້ເປັນສ່ວນຕົວ. ສິ່ງນີ້ຈະຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄຳສັບໃນກໍລະນີທີ່ຕ້ອງແປເອກະສານທີ່ມີຄວາມຍາວ ຫຼື ຕ້ອງເຮັດວຽກຮ່ວມກັບຜູ້ແປຄົນອື່ນໆ.
- ນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປຢ່າງມີສະຕິ: ເຄື່ອງມືແປພາສາອັດຕະໂນມັດ (Machine Translation) ແລະ CAT Tools ສາມາດຊ່ວຍເພີ່ມຄວາມໄວໃນການເຮັດວຽກໄດ້, ແຕ່ຍັງມີຂໍ້ຈຳກັດສູງໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາຝຣັ່ງ ເນື່ອງຈາກຖານຂໍ້ມູນການຮຽນຮູ້ຂອງລະບົບໃນຄູ່ພາສານີ້ຍັງມີຈຳກັດ. ຜູ້ແປຕ້ອງກວດສອບຄືນຢ່າງລະອຽດທຸກຄັ້ງ ແລະ ບໍ່ຄວນເຊື່ອຖືຜົນການແປອັດຕະໂນມັດໂດຍບໍ່ມີການກວດແກ້.
- ການກວດທານ (Proofreading) ໂດຍຜູ້ຊ່ຽວຊານ: ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດຄືການກວດທານບົດແປ. ຖ້າເປັນໄປໄດ້, ຄວນໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາຝຣັ່ງ (Native Speaker) ທີ່ມີຄວາມຮູ້ພາສາລາວເປັນຜູ້ກວດແກ້ຄືນ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມສະຫຼະສະລວຍ, ເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ບໍ່ມີຂໍ້ຜິດພາດທາງດ້ານໄວຍາກອນ ຫຼື ວັດທະນະທຳ.
ຄວາມຮູ້ເພີ່ມເຕີມກ່ຽວກັບເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນ ແລະ ຮູບແບບການຂຽນ
ນອກຈາກຄຳສັບ ແລະ ໄວຍາກອນແລ້ວ, ການໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນໃນພາສາຝຣັ່ງກໍມີກົດເກນສະເພາະທີ່ແຕກຕ່າງຈາກພາສາລາວຢ່າງຊັດເຈນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ໃນພາສາຝຣັ່ງ ຈະຕ້ອງມີການຍະຫວ່າງ (Space) ກ່ອນເຄື່ອງໝາຍບາງຊະນິດ ເຊັ່ນ ເຄື່ອງໝາຍຖາມ (?), ເຄື່ອງໝາຍທ້ວງ (!), ເຄື່ອງໝາຍສອງຈຸດ (:), ແລະ ເຄື່ອງໝາຍຈຸດກັ່ນ (;). ສ່ວນການຂຽນຕົວເລກ, ພາສາຝຣັ່ງຈະໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍຈຸດ (,) ສຳລັບທົດສະນິຍົມ ແລະ ໃຊ້ການຍະຫວ່າງ ຫຼື ເຄື່ອງໝາຍຈຸດເມັດ (.) ສຳລັບຫຼັກພັນ. ການໃສ່ໃຈໃນລາຍລະອຽດເລັກໆນ້ອຍໆເຫຼົ່ານີ້ ຈະເຮັດໃຫ້ບົດແປຂອງທ່ານມີຄວາມເປັນມືອາຊີບ, ສະແດງເຖິງຄວາມໃສ່ໃຈໃນລາຍລະອຽດ ແລະ ໄດ້ມາດຕະຖານສາກົນຢ່າງແທ້ຈິງ.