ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາອາກເມນີ (Armenian) ຖືເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍ ແລະ ຕ້ອງການຄວາມລະອຽດອ່ອນສູງ ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສານີ້ມາຈາກຕະກູນພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄຕ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ແລະ ມີສຽງວັນນະຍຸດ (Tonal Language) ໃນຂະນະທີ່ພາສາອາກເມນີເປັນພາສາໃນຕະກູນອິນໂດ-ຢູໂຣບ (Indo-European) ທີ່ມີລະບົບການຜັນຄຳ (Fusional Language) ແລະ ບໍ່ມີວັນນະຍຸດ. ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານໄປເຈາະເລິກເຖິງໂຄງສ້າງ, ຄວາມແຕກຕ່າງທາງໄວຍາກອນ, ຄວາມທ້າທາຍທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ແນະນຳເຕັກນິກການແປທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ວຽກງານຂອງທ່ານມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ.
1. ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ລະບົບໄວຍາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ
ສິ່ງທ້າທາຍທຳອິດທີ່ນັກແປຕ້ອງປະເຊີນແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງຂອງໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Word Order). ພາສາລາວມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (Subject-Verb-Object ຫຼື SVO) ຢ່າງຄົງທີ່. ຕົວຢ່າງ: "ຂ້ອຍກິນເຂົ້າ" (ຂ້ອຍ = ປະທານ, ກິນ = ກິລິຍາ, ເຂົ້າ = ກຳ). ແຕ່ໃນພາສາອາກເມນີ, ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກມີຄວາມຢືດຢຸ່ນສູງກວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າໂຄງສ້າງຫຼັກມັກຈະເປັນ ປະທານ-ກຳ-ກິລິຍາ (SOV) ແຕ່ກໍສາມາດປ່ຽນແປງໄດ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການເນັ້ນໜັກຂອງປະໂຫຍກ ເນື່ອງຈາກພາສາອາກເມນີມີລະບົບການຜັນຄຳນາມ (Noun Cases) ທີ່ຊ່ວຍບົ່ງບອກໜ້າທີ່ຂອງຄຳສັບໃນປະໂຫຍກຢ່າງຊັດເຈນ.
ລະບົບກໍລະນີຄຳນາມ (Cases) ໃນພາສາອາກເມນີມີທັງໝົດ 7 ກໍລະນີ ເຊັ່ນ Nominative, Accusative, Genitive, Dative, Ablative, Instrumental, ແລະ Locative. ສຳລັບນັກແປພາສາລາວ, ລະບົບນີ້ແມ່ນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍ ເພາະພາສາລາວບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຂອງຄຳນາມເພື່ອບອກໜ້າທີ່ ແຕ່ຈະໃຊ້ຄຳບຸບພະບົດ ຫຼື ການລຽງລຳດັບຄຳແທນ. ດັ່ງນັ້ນ, ເມື່ອແປຈາກພາສາລາວເປັນພາສາອາກເມນີ, ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະໃຫ້ລະອຽດວ່າຄຳນາມແຕ່ລະຕົວເຮັດໜ້າທີ່ຫຍັງໃນປະໂຫຍກ ເພື່ອຈະສາມາດຜັນຄຳນາມໃນພາສາອາກເມນີໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
2. ລະບົບຄຳກິລິຍາ ແລະ ການບົ່ງບອກການເວລາ (Tense and Aspect)
ໃນພາສາລາວ, ການບົ່ງບອກການເວລາ (Tense) ແລະ ລັກສະນະຂອງການກະທຳ (Aspect) ຈະໃຊ້ຄຳຊ່ວຍກິລິຍາ ຫຼື ຄຳບອກເວລາ ເຊັ່ນ "ຈະ", "ກຳລັງ", "ໄດ້", "ແລ້ວ" ໂດຍທີ່ຄຳກິລິຍາຫຼັກຈະບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບ. ຕົວຢ່າງ: "ຂ້ອຍໄປ", "ຂ້ອຍກຳລັງໄປ", "ຂ້ອຍໄດ້ໄປແລ້ວ". ແຕ່ໃນພາສາອາກເມນີ, ຄຳກິລິຍາຈະຕ້ອງມີການຜັນ (Conjugation) ຕາມບຸກຄົນ (Person), ຈຳນວນ (Number), ກາລະ (Tense), ແລະ ມາລາ (Mood) ຢ່າງຊັບຊ້ອນ.
ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບລະບົບການຜັນກິລິຍາຂອງພາສາອາກເມນີ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວທີ່ມີຄວາມໝາຍກ່ຽວກັບເວລາ ຫຼື ສະຖານະການຕ່າງໆໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ການເລືອກໃຊ້ຮູບແບບຄຳກິລິຍາທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງໃນພາສາອາກເມນີອາດເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງເອກະສານຕົ້ນສະບັບບິດເບືອນໄປຢ່າງສі້ນເຊີງ.
3. ລະບົບການຂຽນ ແລະ ການຖອດອັກສອນ (Writing Systems and Transliteration)
ອັກສອນລາວ ແລະ ອັກສອນອາກເມນີ (Armenian Alphabet - Aybuben) ມີປະຫວັດສາດ ແລະ ໂຄງສ້າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ພາສາລາວໃຊ້ອັກສອນລາວທີ່ພັດທະນາມາຈາກອັກສອນຂະເໝນບູຮານ ແລະ ອັກສອນພຣາມີ, ໃນຂະນະທີ່ພາສາອາກເມນີໃຊ້ອັກສອນອາກເມນີທີ່ປະດິດຂຶ້ນໂດຍ Mesrop Mashtots ໃນປີ ຄ.ສ. 405. ການຖອດອັກສອນ ຫຼື ການທັບສັບ (Transliteration) ຊື່ສະເພາະ ເຊັ່ນ ຊື່ຄົນ, ຊື່ສະຖານທີ່ ຫຼື ຄຳສັບສະເພາະທາງວັດທະນະທຳ ເປັນສິ່ງທີ່ທ້າທາຍຫຼາຍ.
ເນື່ອງຈາກລະບົບສຽງຂອງທັງສອງພາສາມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ພາສາອາກເມນີມີສຽງພະຍັນຊະນະບາງສຽງທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວ ແລະ ພາສາລາວກໍມີສຽງວັນນະຍຸດທີ່ບໍ່ສາມາດສະແດງອອກໃນອັກສອນອາກເມນີໄດ້. ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງໃຊ້ຫຼັກການຖອດອັກສອນທີ່ເປັນລະບົບ ແລະ ອ້າງອີງຕາມການອອກສຽງທີ່ໃກ້ຄຽງທີ່ສຸດ ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມສັບສົນຂອງຜູ້ອ່ານ.
4. ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ສັບສະເພາະ (Cultural Context and Idioms)
ພາສາເປັນຕົວແທນຂອງວັດທະນະທຳ. ພາສາລາວມີຄວາມຜູກພັນຢ່າງເລິກເຊິ່ງກັບພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ວິຖີຊີວິດແບບກະສິກຳຂອງອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ເຮັດໃຫ້ມີຄຳສັບ ແລະ ສຳນວນຫຼາຍຢ່າງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມເຊື່ອ, ປະເພນີ ແລະ ພິທີກຳທາງສາສະໜາ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາອາກເມນີມີຄວາມຜູກພັນກັບປະຫວັດສາດອັນຍາວນານໃນຖານະເປັນປະເທດທຳອິດທີ່ຮັບເອົາສາສະໜາຄຣິດເປັນສາສະໜາປະຈຳຊາດ ແລະ ມີວັດທະນະທຳແບບຄໍເຄຊັດ (Caucasus) ແລະ ເອີຣົບຕາເວັນອອກ.
ເມື່ອພົບຄຳສັບສະເພາະທາງວັດທະນະທຳ (Culture-bound terms), ນັກແປບໍ່ສາມາດແປແບບກົງຕົວ (Literal Translation) ໄດ້ ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ຜູ້ອ່ານປາຍທາງບໍ່ເຂົ້າໃຈ. ເຕັກນິກທີ່ຄວນນຳໃຊ້ຄື:
- ການແປແບບປັບປ່ຽນວັດທະນະທຳ (Cultural Substitution): ການຊອກຫາສຳນວນ ຫຼື ຄຳສັບໃນພາສາອາກເມນີທີ່ມີໜ້າທີ່ ຫຼື ຄວາມໝາຍທຽບເທົ່າກັບສຳນວນລາວ.
- ການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ (Explanation/Paraphrase): ຫາກບໍ່ມີຄຳສັບທີ່ທຽບເທົ່າ, ນັກແປອາດຕ້ອງໃຊ້ວິທີການອະທິບາຍຄວາມໝາຍສັ້ນໆ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານເຂົ້າໃຈບໍລິບົດ.
- ການໃຊ້ຄຳທັບສັບຮ່ວມກັບຄຳອະທິບາຍ (Borrowing with Explanation): ໃຊ້ຄຳສັບຕົ້ນສະບັບແລ້ວຂຽນຄຳອະທິບາຍໄວ້ໃນວົງເລັບ ຫຼື ເປັນໝາຍເຫດ (Footnote).
5. ເຄັດລັບການແປພາສາລາວເປັນພາສາອາກເມນີໃຫ້ມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ, ເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມຄຳແນະນຳດັ່ງນີ້:
- ສ້າງຄັງຄຳສັບ (Glossary): ກ່ອນເລີ່ມການແປ, ຄວນຮວບຮວມ ແລະ ກວດສອບຄຳສັບສະເພາະ ເພື່ອໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າການໃຊ້ຄຳສັບໃນເອກະສານມີຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີ (Consistency).
- ກວດສອບບໍລິບົດ (Analyze Context): ພາສາລາວມັກຈະລະປະທານ ຫຼື ກຳໃນປະໂຫຍກຫາກເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈກັນໃນບໍລິບົດ. ແຕ່ໃນພາສາອາກເມນີ, ປະໂຫຍກຕ້ອງການຄວາມຊັດເຈນ. ນັກແປຕ້ອງຕື່ມຂໍ້ມູນທີ່ຂາດຫາຍໄປນັ້ນໃຫ້ຄົບຖ້ວນໃນພາສາປາຍທາງ.
- ນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ (CAT Tools): ການໃຊ້ເຄື່ອງມືເຊັ່ນ SDL Trados, MemoQ ຫຼື Smartcat ຈະຊ່ວຍຮັກສາຮູບແບບເອກະສານ ແລະ ຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຄຳສັບໄດ້ດີຂຶ້ນ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນການໃຫ້ຜູ້ຊ່ຽວຊານທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາອາກເມນີ (Native Speaker) ກວດທານຄືນ ເພື່ອປັບປຸງສຳນວນໃຫ້ມີຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດຫຼາຍທີ່ສຸດ.
ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການແປພາສາລາວເປັນພາສາອາກເມນີບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຕໍ່ຄຳສັບ, ແຕ່ແມ່ນການຂ້າມຜ່ານຊ່ອງຫວ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງພາສາ ແລະ ວັດທະນະທຳ. ນັກແປທີ່ມີຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມແຕກຕ່າງເຫຼົ່ານີ້ຈະສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ຊົງຄຸນຄ່າ ແລະ ສາມາດສື່ສານໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບຢ່າງແທ້ຈິງ.