A zamanin yau da duniya ta zama dunkulalliyar al'umma, fassarar harshe tana taka rawar gani sosai wajen sadarwa, kasuwanci, da musayar al'adu. Fassara tsakanin harshen Hausa, wanda yake daya daga cikin manyan harsunan Afirka ta Yamma (kuma reshe na rukunin Chadic na Afroasiatic), da harshen Chichewa (wanda kuma aka sani da Nyanja), wanda yake babban harshe a kudancin Afirka (karkashin rukunin Bantu na Niger-Congo), na bukatar zurfin sani na harshe da kuma al'ada. Wannan makala tana bayyana hanyoyi, kalubale, da kuma shawarwari masu amfani ga masu fassara domin samar da aiki mai inganci.
Bambancin Tsarin Nahawu da Tsarin Jimla
Babban kalubale na farko da mai fassara zai fuskanta shi ne bambancin tsarin nahawu tsakanin Hausa da Chichewa. Kodayake duka harsunan suna amfani da tsarin Jimla na SVO (Subject-Verb-Object), wato (Mai aikatawa - Aikatau - Abin da abin ya shafa), yadda suke tsara kalmomin cikin jimla ya sha bamban kwarai da gaske.
Harshen Hausa yana da tsarin jinsi (masculine da feminine) wanda ke shafar fi'ili da wakilin suna. Misali, "ya tafi" (na miji) da "ta tafi" (na mace). A daya bangaren, Chichewa ba shi da tsarin jinsi na namiji ko mace; maimakon haka, yana amfani da tsarin rukunin sunaye (Noun Classes ko magulu a maina). Chichewa yana da rukunonin sunaye da yawa (kimanin 18) wadanda ke nuna ko sunan na mutum ne, dabba, abu, ko kuma abu mai siffa maras tabbas. Kowane rukuni yana da nasa harafin gaba (prefix) wanda ke shafar dukkan sauran kalmomin da ke cikin jimlar, kamar siffofi da fi'ili. Mai fassara dole ne ya san yadda zai juya wakilin sunan Hausa na jinsi zuwa dacewar rukunin suna a Chichewa ba tare da rasa ma'anar jimlar ba.
Fassarar Kalmomi da Karin Magana
Kowane harshe yana dauke da al'adun al'ummar da ke amfani da shi, wanda hakan ke bayyana ta hanyar karin magana da kalaman fahami. Harshen Hausa yana da arzikin karin magana da ke dauke da hikimomi na rayuwa, kamar su "Zaman lafiya ya fi zama dan sarki." Idan za a fassara wannan zuwa Chichewa, fassara ta kai tsaye (literal translation) ba za ta bayar da ma'anar da ake bukata ba. Dole ne mai fassara ya nemo daidai ko makamancin wannan karin magana a Chichewa, kamar "Mtendere ndi wofunika kwambiri kuposa chuma" (Lafiya ta fi dukiya muhimmanci) ko wani karin magana na Chichewa mai dauke da ma'ana guda.
Bayan haka, Hausa tana da tasirin kalmomin aro da yawa daga harshen Larabci saboda alakar tarihi da addini, yayin da Chichewa ke da kalmomin aro daga Turanci da kuma Fotigal (musamman a Mozambique). Saboda siffofin addini da al'adu daban-daban, mai fassara yana bukatar ya san yadda zai fassara wadannan kalmomi yadda masu karatu a kasashen Malawi, Zambia, ko Mozambique za su fahimta ba tare da kauce wa koyarwar asali ba.
Girmamawa da Siffofin Magana
A al'adar Hausawa, girmamawa tana da matukar muhimmanci, kuma ana nuna ta ta hanyar amfani da kalmomi kamar "ku" (na jam'i ga mutum daya domin girmamawa) ko lakabi kamar "Ranka ya dade". Haka ma a al'adar Chichewa, girmamawa tana da matsayi babba. A Chichewa, ana amfani da prefix na jam'i "a-" ko wakilin suna na jam'i "inu" wajen magana da manya ko baki domin nuna ladabi. Misali, maimakon a ce "Bambo uyu" (Wannan uba - ba tare da ladabi ba), ana cewa "A Bambo awa" (Wannan uba - cikin girmamawa). Rashin kula da wadannan abubuwa na iya sanya fassarar ta zama mara ladabi ko kuma ta gaza isar da ainihin mutuncin da rubutun asali yake dauke da shi.
Shawara da Hanyoyin Samun Fassara Mai Kyau
- Fahimtar Mahallin Rubutu (Context): Kada ka fara fassara jimla-dalla-jimla ba tare da ka karanta daukacin rubutun ba domin gane inda aka dosa. Mahallin rubutun ne yake kayyade ainihin ma'anar kalmomi da yawa.
- Amfani da Kamus na Musamman: Kodayake babu kamus na kai-tsaye da yawa tsakanin Hausa da Chichewa, mai fassara zai iya amfani da harshen Turanci a matsayin gada (bridge language). Wato a duba ma'anar kalmar Hausa a Turanci, sannan a nemo daidai ta a Chichewa, yayin da ake tabbatar da cewa ba a rasa ma'anar al'ada ba.
- Tuntuɓar Masu Harshe (Native Speakers): Idan mai fassara ya ci karo da kalma ko jimla mai wuyar fassara, tuntuɓar wani wanda harshen Chichewa ko Hausa shi ne harshensa na haihuwa zai taimaka wajen samun fassara mafi inganci.
- Gudanar da Gyaran Rubutu (Proofreading): Bayan kammala fassara, yana da kyau a sake duba aikin ko kuma a bai wa wani masanin Chichewa ya karanta domin tabbatar da cewa rubutun yana tafiya sumul kamar an rubuta shi kai-tsaye a harshen Chichewa.
Amfani da Fasaha da Kayan Aikin Zamani
A zamanin yau, fasaha tana taimaka wa masu fassara wajen saukaka aiki da kuma tabbatar da daidaito. Kayan aiki na CAT (Computer-Assisted Translation) kamar SDL Trados da MemoQ suna da matukar amfani wajen adana kalmomin da aka riga aka fassara (Translation Memory). Wannan yana taimakawa wajen tabbatar da cewa an fassara kalma guda daya a daidai yadda aka fassara ta a baya a cikin daukacin takardar.
Koyaya, wajen amfani da na'urorin fassara na atomatik (Machine Translation) kamar Google Translate, mai fassara dole ne ya kasance mai sanya ido sosai. Harsunan Afirka irin su Hausa da Chichewa har yanzu ba su da isasshen bayanai (low-resource languages) a shafin intanet don haka fassarar na'ura na iya kasancewa cike da kura-kurai na nahawu da ma'ana. Don asa, aikin mai fassara na dan adam yana da matukar muhimmanci wajen gyara da kuma daidaita fassarar na'urar.
A karshe, fassara tsakanin Hausa da Chichewa ba aiki ne na canza kalmomi kawai ba; aiki ne na gina gada tsakanin al'adu biyu mabambanta. Ta hanyar fahimtar banbance-banbancen nahawu, kula da al'adun girmamawa, da kuma amfani da kwarewa da fasaha, masu fassara za su iya samar da fassara mai inganci wacce za ta isar da sako yadda ya kamata ba tare da wani tsaiko ba.