ការយល់ដឹងជាមូលដ្ឋានអំពីភាសាខ្មែរ និងភាសាហាវ៉ៃ
ការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាហាវ៉ៃ គឺជាការធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ពិភពភាសាពីរដែលមានប្រភពដើម និងលក្ខណៈរូបវន្តខុសគ្នាទាំងស្រុង។ ភាសាខ្មែរជាភាសានៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) ដែលមានប្រវត្តិនៃការសរសេរ និងអក្សរសិល្ប៍ដ៏យូរអង្វែង ខណៈដែលភាសាហាវ៉ៃ (ʻŌlelo Hawaiʻi) គឺជាភាសានៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី (Austronesian) ដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់ជាភាសានិយាយដ៏សម្បូរបែប មុនពេលត្រូវបានបង្កើតជាប្រព័ន្ធសរសេរដោយប្រើតួអក្សរឡាតាំង។ ការយល់ដឹងអំពីភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធភាសាទាំងពីរនេះ មិនត្រឹមតែជាការយល់ដឹងអំពីពាក្យពេចន៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាការយល់ដឹងអំពីរបៀបគិត និងរបៀបមើលឃើញពិភពលោករបស់ប្រជាជាតិនីមួយៗផងដែរ។ អ្នកបកប្រែដែលមានជំនាញត្រូវតែយល់ដឹងពីឫសគល់នៃភាសាទាំងពីរ ដើម្បីផ្ទេរអត្ថន័យ និងមនោសញ្ចេតនាឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត។
លំដាប់ពាក្យក្នុងល្បះ និងរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍
បញ្ហាប្រឈមចម្បងមួយក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាហាវ៉ៃ គឺការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធល្បះ។ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់លំដាប់ពាក្យ «ប្រធាន + កិរិយាសព្ទ + កម្មបទ» (Subject-Verb-Object ឬ SVO) ជាទូទៅ ដូចជាល្បះ «ខ្ញុំស្រឡាញ់កោះនេះ»។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាហាវ៉ៃប្រើប្រាស់លំដាប់ពាក្យ «កិរិយាសព្ទ + ប្រធាន + កម្មបទ» (Verb-Subject-Object ឬ VSO) ដែលជាលក្ខណៈពិសេសមួយនៃភាសាប៉ូលីណេស៊ី។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងភាសាហាវ៉ៃ គេនឹងនិយាយថា "Aloha au i kēia mokupuni" (ស្រឡាញ់ ខ្ញុំ នូវកោះនេះ)។ ភាពខុសគ្នានេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែរៀបចំលំដាប់គំនិតឡើងវិញទាំងស្រុង។ ប្រសិនបើបកប្រែតាមពាក្យពេចន៍ចំៗ ល្បះដែលទទួលបាននឹងស្តាប់ទៅមិនធម្មជាតិ ឬអាចបាត់បង់ន័យទាំងស្រុង។ ក្រៅពីនេះ ភាសាខ្មែរគ្មានការបំប្លែងទម្រង់ពាក្យទៅតាមកាល (Tense) ឬចំនួន (Number) នោះទេ ដោយប្រើពាក្យជំនួយជំនួសវិញ ខណៈដែលភាសាហាវ៉ៃប្រើភាគល្អិត (Particles) នាំមុខកិរិយាសព្ទ និងនាមដើម្បីបញ្ជាក់អំពីកាល ស្ថានភាព និងលក្ខណៈផ្សេងៗ។
សារៈសំខាន់នៃសញ្ញាពិសេស 'Okina និង Kahakō ក្នុងភាសាហាវ៉ៃ
នៅពេលសរសេរជាភាសាហាវ៉ៃ ការប្រើប្រាស់អក្សរឡាតាំងត្រូវរួមបញ្ចូលសញ្ញាពិសេសពីរគឺ 'Okina (សញ្ញាបង្ហាញការផ្អាកសំឡេងក្នុងបំពង់ក ឬ Glottal Stop) និង Kahakō (សញ្ញារបារពីលើស្រៈដើម្បីអូសសំឡេងវែង ឬ Macron)។ សញ្ញាទាំងពីរនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាសញ្ញាជំនួយការអាននោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាតួអក្សរ និងជាផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធអក្ខរាវិរុទ្ធដែលកំណត់ន័យរបស់ពាក្យ។ ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យ "kāua" (មានន័យថា «យើងទាំងពីរនាក់» រួមបញ្ចូលទាំងអ្នកនិយាយ និងអ្នកស្តាប់) មានន័យខុសគ្នាស្រឡះពីពាក្យ "kaua" (ដែលមានន័យថា «សង្គ្រាម»)។ ចំពោះអ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរ ដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរដែលមានការផ្សំស្រៈ និងព្យញ្ជនៈស្មុគស្មាញ ការយកចិត្តទុកដាក់លើសញ្ញាតូចៗទាំងនេះក្នុងភាសាហាវ៉ៃមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់។ ការខកខានមិនបានប្រើប្រាស់ ឬប្រើប្រាស់ខុសនូវសញ្ញាទាំងនេះ អាចបណ្តាលឱ្យមានការយល់ច្រឡំ ឬផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យនៃឯកសារបកប្រែទាំងស្រុង។
សព្វនាម និងការបែងចែកកម្រិតនៃទំនាក់ទំនង
ភាសាខ្មែរមានប្រព័ន្ធសព្វនាមផ្ទាល់ខ្លួនដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលផ្អែកលើអាយុ ឋានៈសង្គម ទំនាក់ទំនងគ្រួសារ និងកម្រិតនៃភាពស្និទ្ធស្នាល។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យដូចជា «ខ្ញុំ» «ប្អូន» «បង» «លោក» ឬពាក្យប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះសង្ឃ និងរាជវង្សានុវង្ស តម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែយល់ច្បាស់ពីបរិបទវប្បធម៌។ នៅក្នុងភាសាហាវ៉ៃ ទោះបីជាគ្មានការបែងចែកឋានៈសង្គមស្មុគស្មាញដូចខ្មែរក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានប្រព័ន្ធសព្វនាមដែលមានភាពលម្អិតខ្ពស់ក្នុងការកំណត់ចំនួនមនុស្ស និងទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកនិយាយ និងអ្នកស្តាប់។ ភាសាហាវ៉ៃបែងចែកសព្វនាមជា៖ ឯកវចនៈ (មនុស្សម្នាក់) ទ្វិវចនៈ (មនុស្សពីរនាក់) និងពហុវចនៈ (មនុស្សចាប់ពីបីនាក់ឡើងទៅ)។ លើសពីនេះ វាក៏មានការបែងចែករួមបញ្ចូល (Inclusive) និងមិនរួមបញ្ចូល (Exclusive) ផងដែរ។ ឧទាហរណ៍៖
- "kāua"៖ យើងទាំងពីរនាក់ (ខ្ញុំ និងអ្នក)
- "māua"៖ យើងទាំងពីរនាក់ (ខ្ញុំ និងម្នាក់ទៀត មិនមែនអ្នកទេ)
- "kākou"៖ យើងទាំងអស់គ្នា (រួមទាំងអ្នកស្តាប់)
- "mākou"៖ ពួកយើង (ខ្ញុំ និងអ្នកដទៃ មិនរាប់បញ្ចូលអ្នកស្តាប់ទេ)
នៅពេលបកប្រែពាក្យ «យើង» ឬ «ពួកយើង» ពីភាសាខ្មែរ អ្នកបកប្រែត្រូវវិភាគបរិបទល្បះឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីជ្រើសរើសសព្វនាមហាវ៉ៃឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងចៀសវាងការភាន់ច្រឡំសម្រាប់អ្នកអានដើម។
បរិបទវប្បធម៌ និងពាក្យគន្លឹះដែលមិនអាចបកប្រែចំផ្ទាល់
ភាពស្រដៀងគ្នាមួយរវាងវប្បធម៌ខ្មែរ និងវប្បធម៌ហាវ៉ៃ គឺការគោរពយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះធម្មជាតិ គ្រួសារ និងបុព្វបុរស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាសានីមួយៗមានពាក្យបង្កប់អត្ថន័យវប្បធម៌ជ្រាលជ្រៅ ដែលពិបាករកពាក្យបកប្រែចំនៅក្នុងភាសាមួយទៀត។ នៅក្នុងភាសាហាវ៉ៃ ពាក្យ "Aloha" មិនមែនគ្រាន់តែមានន័យថា «ជម្រាបសួរ» ឬ «ស្រឡាញ់» នោះទេ ប៉ុន្តែវាបង្កប់នូវទស្សនវិជ្ជានៃការចែករំលែកដង្ហើមជីវិត ក្ដីសប្បុរស និងសាមគ្គីភាព។ ដូចគ្នានេះដែរ ពាក្យ "ʻOhana" មានន័យលើសពី «គ្រួសារ» ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងសាច់ញាតិ មិត្តភក្តិ និងសហគមន៍ទាំងមូលដែលផ្សារភ្ជាប់គ្នាដោយក្ដីស្រឡាញ់ និងការទទួលខុសត្រូវ។ ម៉្យាងវិញទៀត ភាសាខ្មែរមានពាក្យដូចជា «បុណ្យ» «គុណ» ឬ «តបស្នង» ដែលទាក់ទងនឹងជំនឿសាសនា និងសីលធម៌សង្គម។ ដើម្បីបកប្រែពាក្យទាំងនេះ អ្នកបកប្រែមិនត្រូវបកប្រែចំៗនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពន្យល់ន័យ (Paraphrasing) ឬប្រើប្រាស់ពាក្យកម្ចី រួមជាមួយការបន្ថែមការពន្យល់ក្នុងវង់ក្រចក ដើម្បីរក្សាបាននូវតម្លៃវប្បធម៌ដើម។
គន្លឹះ និងវិធីសាស្ត្រជាក់ស្តែងសម្រាប់ការបកប្រែប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព
ដើម្បីធានាបាននូវគុណភាពនៃការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាហាវ៉ៃ អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមយុទ្ធសាស្ត្រគន្លឹះមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖
- ការវិភាគបរិបទ និងអ្នកអានគោលដៅ៖ មុននឹងចាប់ផ្តើមបកប្រែ ត្រូវកំណត់ឱ្យច្បាស់ថាតើឯកសារនោះជាឯកសារផ្លូវការ អក្សរសិល្ប៍ ឬព័ត៌មានទូទៅ។ ការណ៍នេះជួយក្នុងការជ្រើសរើសកម្រិតភាសា និងសព្វនាមឱ្យបានសមស្រប។
- ការចៀសវាងការបកប្រែពាក្យក្នុងពាក្យ (Literal Translation)៖ ដោយសារតែរចនាសម្ព័ន្ធល្បះនៃភាសាទាំងពីរមានភាពខុសគ្នាខ្លាំង ការបកប្រែពាក្យតាមពាក្យនឹងធ្វើឱ្យលទ្ធផលបកប្រែស្តាប់ទៅឆ្គង。 គួរផ្តោតលើការផ្ទេរគំនិត និងអត្ថន័យរួមនៃល្បះ។
- ការផ្ទេរអត្ថន័យនៃពាក្យវប្បធម៌៖ នៅពេលជួបប្រទះពាក្យដែលមានលក្ខណៈវប្បធម៌ខ្ពស់ ត្រូវស្វែងរកពាក្យដែលមានន័យប្រហាក់ប្រហែល ឬផ្តល់ការពន្យល់បន្ថែមជាជាងការបកប្រែផ្ទាល់។
- ការផ្ទៀងផ្ទាត់អក្ខរាវិរុទ្ធហាវ៉ៃ៖ ត្រូវប្រាកដថាប្រើប្រាស់សញ្ញា 'Okina និង Kahakō ឱ្យបានត្រឹមត្រូវដោយយោងតាមវចនានុក្រមស្តង់ដារហាវ៉ៃ ដើម្បីចៀសវាងការផ្លាស់ប្តូរន័យដោយអចេតនា។
- ការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយអ្នកជំនាញវប្បធម៌៖ ក្នុងករណីបកប្រែឯកសារដែលមានលក្ខណៈវប្បធម៌ស៊ីជម្រៅ ឬកំណាព្យបុរាណ ការសហការជាមួយអ្នកនិយាយភាសាហាវ៉ៃដើម (Native Speaker) នឹងជួយបង្កើនភាពត្រឹមត្រូវ និងភាពរស់រវើកនៃអត្ថបទបកប្រែ។
សារៈសំខាន់នៃការស្រាវជ្រាវ និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ជំនួយ
ការបកប្រែរវាងភាសាទាំងពីរនេះនៅមានកម្រិតនៅឡើយនៅលើឧបករណ៍បកប្រែស្វ័យប្រវត្តិតាមអ៊ីនធឺណិត។ ម៉ាស៊ីនបកប្រែច្រើនតែបង្កើតកំហុសឆ្គងធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងរចនាសម្ព័ន្ធល្បះ VSO របស់ហាវ៉ៃ និងសញ្ញាពិសេស។ ហេតុនេះ អ្នកបកប្រែអាជីពត្រូវតែពឹងផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវផ្ទាល់ខ្លួន ការប្រើប្រាស់វចនានុក្រមទ្វិភាសា និងការយល់ដឹងពីទ្រឹស្តីបកប្រែ។ ការបង្កើតវចនានុក្រមផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ពាក្យបច្ចេកទេស និងការកត់ត្រាទុកនូវរចនាសម្ព័ន្ធល្បះដែលបានជួបប្រទះ គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អដើម្បីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពបកប្រែជាលំដាប់។