De Mutatione Typologica Inter Sententiarum Structuras
Translatio ex lingua Latina in Sinicam unum ex difficillimis sed gratissimis muneribus philologicis constituit. Hae duae linguae, cum ad familias diversissimas pertineant (Indo-Europaeam et Sino-Tibetanam), structuris prorsus contrariis utuntur. Lingua Latina est synthetica, inflexionibus abundans, ubi casus nominales et coniugationes verbales relationes grammaticas determinant. E contra, lingua Sinica est analytica et isolativa, ubi ordo verborum et particulae grammaticales principalem obtinent locum. Ad recte convertendum, interpres non solum verba ipsa transferre debet, sed integram cogitandi rationem commutare cogitur.
In Latina, verborum ordo liberior est propter terminationes casuum (exempli gratia: "Petrus Paulum amat" vel "Paulum amat Petrus" eandem sententiam demonstrant). In Sinica autem, ordo subiectum-verbum-obiectum (SVO) stricte servandus est. Si hunc ordinem immutas, sensus aut perit aut penitus commutatur. Ergo, prima ratio interpretis est structuram syntheticam Latinam in seriem analyticam Sinicam dissolvere, observando quomodo partes orationis cohaereant et quomodo vis logica sententiae optime exprimi possit.
De Casibus Nominalibus Et Rationibus Analyticis Sinicis
Casus Latini—nominativus, genitivus, dativus, accusativus, vocativus, ablativus—in lingua Sinica nullum habent aequivalens morphologicum. Pro his inflexionibus, lingua Sinica praepositionibus (quae saepe co-verba appellantur), particulis structuralibus, vel simplici verborum ordine utitur. Exempli gratia, genitivus possessivus Latinus saepissime per particulam "de" (的) redditur. Dativus, qui beneficiarium indicat, per praepositiones ut "gei" (给) vel "dui" (对) interpretari solet.
Maxime autem laborandum est in ablativo transferendo. Ablativus instrumenti, loci, temporis, vel separationis in multis particulis Sinicis dividitur. Ablativus absolutus, qui est proprietas Latinae elegantiae syntacticae, in Sinica in propositiones temporales vel causales resolvi debet. Exempli gratia, clausula "Caesare duce" converti potest ut "sub Caesaris ductu" vel "cum Caesar dux esset" (当凯撒为将时 vel 在凯撒领导下), ubi particulae temporis aut causae modum actionis explicant. Interpres igitur debet relationem logicam ablativi absoluti plane intellegere antequam eum in sententias Sinicas transponat.
De Temporibus Verborum, Modis Et Aspectu Temporalium
Coniugatio verbalis Latina, cum suis sex temporibus (praesens, imperfectum, futurum, perfectum, plusquamperfectum, futurum perfectum) et tribus modis (indicativus, coniunctivus, imperativus), aliam difficultatem praebet. Lingua Sinica verba non coniugat; caret temporibus grammaticis propriis. Actionis tempus ex contextu vel ex adverbiis temporalibus cognoscitur, dum rationes aspectus (perfectivi, imperfectivi, experientialis) per particulas aspectuales sicut "le" (了), "zhe" (着), et "guo" (过) demonstrantur.
Cum coniunctivus Latinus usurpatur ad optativum, potentialem, vel conditionalem sensum exprimendum, in Sinica adhibentur verba auxiliaria modalia (ut "xiang" 想, "neng" 能, "keyi" 可以) vel coniunctiones speciales (ut "ruguo" 如果, "yaoshi" 要是). Praeterea, passivum Latinum (quod formis syntheticis utitur sicut "amor" vel "amabar") in Sinica non tam frequens est, et cum adhibetur, per particulam "bei" (被) exprimitur, quae saepissime malam partem actionis secum fert. Interpres cavere debet ne formam passivam Latinam mechanice in Sinicam transferat, si id inusitatum vel incongruum videtur.
De Structura Accusativi Cum Infinitivo Et Eius Resolutione
Structura accusativi cum infinitivo (AcI), quae in Latina post verba sentiendi, declarandi, et voluntatis saepissime occurrit (exempli gratia: "Dico Petrum venire"), in lingua Sinica per structuras verborum compositorum vel propositiones obiectivas exprimitur. In hoc genere translationis, accusativus Latinus (qui est subiectum logicum actionis infinitae) fit subiectum grammaticale propositionis secundariae in Sinica. Verbum dicendi vel sentiendi (ut "shuo" 说, "renwei" 认为, "xiangxin" 相信) ponitur ante hanc propositionem.
Difficultas autem oritur cum tempora infinitivorum (praesens, perfectum, futurum) relationem temporalem ad verbum principale indicant. Quia lingua Sinica aspectu magis quam tempore utitur, haec relatio (simul-temporaneitas, ante-prioritas, vel post-posterioritas) non verbis ipsis sed structura totius sententiae vel adverbiis temporalibus explicari debet. Ad hoc assequendum, interpres debet accurate perpendere utrum actio infinita ante aut post actionem verbi principalis evenerit, et particulas congruas (sicut "yijing" 已经 vel "jiang" 将) adhibere.
De Propositionibus Relativis Et Connectivis Syntacticis
Propositiones relativae in lingua Latina (inductae per pronomina sicut "qui, quae, quod") frequentissimae sunt et saepe longas periodos efficiunt. Lingua Sinica autem propositionibus relativis post-nominalibus caret; omnes clausulae modificantes ante nomen ponerentur, plerumque particula "de" (的) terminatae. Si sententia Latina habet plures propositiones relativas vel adiectivas subordinatas, translatio directa in unam sententiam Sinicam fieri non potest, quia modifier ante nomen nimis longus et intellectu difficilis evaderet. Propterea, interpres Latinam periodum in plures sententias independentes vel coordinatas resolvere debet. Hoc fit dividendo sententiam et repetendo nomen antea modificatum, vel utendo pronominibus demonstrativis. Hac ratione, oratio Sinica naturalis fluit et taedium legentis vitatur. Ratio haec resolutoria clavis est ad stilum elegantem assequendum, ne translatio videatur quasi Latina characteribus Sinicis scripta.
De Difficultatibus Culturalibus Et Glossis Lexicalibus
Ultra grammaticam, maximae difficultates in terminis culturalibus, philosophicis et religiosis latent. Lingua Latina antiqua referta est notionibus rei publicae Romanae, iuris civilis, et mythologiae Graeco-Romanae. Cum haec transferuntur in linguam Sinicam, quae habet suam historiam culturalem ac philosophicam (sicut Confucianismum, Daoismum, et Buddhismum), periculum fit ne notiones misceantur vel detorqueantur. Exempli gratia, quomodo transferenda est vox "pietas" Romana? Si eam convertimus ut "xiao" (孝 - pietas filialis), sensum mutamus, quia "pietas" Latina etiam erga deos et patriam spectat, non tantum erga parentes.
Similiter, vocabula iuridica ut "auctoritas," "imperium," vel "civitas" accuratam explicationem requirunt. Saepe neologismis utendum est vel explicationibus intra textum insertis (quae dicuntur glossae). Interpres non solum verba transferre debet, sed quasi pontem aedificare inter duas mundi visiones penitus diversas, quarum neutra alteri facile accommodatur.
De Historia Translationis: A Missionariis Iesuitis ad Hodiernam Philologiam
Historia translationis inter has duas linguas radices habet in saeculo decimo sexto et decimo septimo, cum sodales Societatis Iesu, sicut Matthaeus Ricci (利玛窦), Iulius Aleni (艾儒略), et Michael Ruggieri (罗明坚), in Sinis laborare coeperunt. Hi viri docti primi intellexerunt necessitatem pontis iaciendi inter scientiam et philosophiam Europaeam (tunc temporis Latine scriptam) et culturam Sinicam. Adiuvantibus litteratis Sinensibus, sicut Paulo Xu Guangqi (徐光启), elementa mathematicae Euclidis et philosophiae Aristoteliae in Sinicum sermonem verterunt. Hic labor non solum linguam communem creavit, sed etiam novas methodos translationis instituit.
Hodie, philologia classica in universitatibus Sinicis magis magisque colitur. Studia recentiora demonstant translationem textuum antiquorum (ut Ciceronis, Senecae, aut Augustini) postulare profundam cognitionem linguisticae historicae. Interpres hodiernus debet discernere inter Latinam classicam, patristicam et medievalem, quia significatio verborum per saecula mutata est, et haec mutatio accurate in Sinicis characteribus repraesentari debet. Sine hac perspectiva historica, translatio periculum incurrit anachronismorum et errorum gravium.
Consilia Practica Et Regulae Aurea Pro Interpretibus
Ut translatio ex Latina in Sinicam et fidelis et facilis ad legendum sit, interpres haec consilia sequi debet:
- Analysis Syntactica Ante Translationem: Antequam calamum ad chartam admoveas, sententias complexas Latinas in sua membra logica (propositi, causae, temporis) divide. Agnosce structuram principalem et subordinatas.
- Liberatio a Formulis Latinis: Ne coneris structuram Latinam conservare. Si opus est, converte voces activas in passivas (aut contra) et dissolve periodos longas in breviores sententias Sinicas.
- Selectio Terminorum Philosophicorum: Cum agitur de philosophia vel religione, elige terminos Sinicos cum summa cautione. Evita interpretationes quae nimis affines sunt philosophiae Sinicae indigenae, nisi sensus re vera congruat.
- Uti Annotationibus: Non dubites annotationes vel notas sub lineis addere ad explicanda instituta Romana, nomina geographica, et figuras rhetoricas quae Sinico lectori ignotae sunt.
Ad extremum, translatio bona non est tantum verborum commutatio, sed sententiarum transmigratio. Qui ex Latina in Sinicam convertit, debet esse utriusque culturae hospes pariter et magister, ut antiqua sapientia Romana novis verbis Orientis digne reviviscat et cultores utriusque orbis ad humanitatis consensum adducat.