ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံအသီးသီးမှ ဘာသာစကားများကို အပြန်အလှန် ဘာသာပြန်ဆိုရန် လိုအပ်ချက်မှာ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ တိုးတက်လာလျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အာရှတိုက်၏ ထူးခြားသော တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဥရောပတိုက်၏ အင်ဒို-ယူရိုပီယံ ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဆလဗ်ဘာသာစကားစုဝင် ဖြစ်သော ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားတို့အကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်ထူးခြားပြီး စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားနှစ်ခုသည် ပထဝီဝင်အနေအထား၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံများ လုံးဝကွဲပြားခြားနားသကဲ့သို့ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံနှင့် စာရေးစနစ်များလည်း လုံးဝ ကွဲပြားကြသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာစကားမှ ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားသို့ တိကျမှန်ကန်ပြီး အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် အခြေခံသိရှိထားရမည့် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားချက်များ၊ အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် လက်တွေ့ကျသော ဘာသာပြန်နည်းလမ်းကောင်းများကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားမှုများ
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားတို့တွင် အဓိကကျသော သဒ္ဒါကွဲပြားချက်များစွာ ရှိပြီး ယင်းတို့ကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိပါက ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ကြီးမားသော အမှားအယွင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
- ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြင်း (Word Order): မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံဖြင့် ဝါကျများကို တည်ဆောက်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားတွင် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသဖြင့် "ကျွန်တော် စားသည် ထမင်း" (Аз ям ориз) ဟူသော ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ပြောင်းလဲ တည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ တည်ဆောက်ပုံကို ပြန်လည်စီစဉ်ရန် လိုအပ်သည်။
- ကြိယာ၏ ကာလနှင့် ပုံစံပြောင်းလဲခြင်း (Verb Conjugation and Aspects): မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကြိယာများနောက်၌ ကာလပြပစ္စည်းများ (ဥပမာ - ခဲ့သည်၊ နေသည်၊ လိမ့်မည်) ကို ကပ်၍ သုံးစွဲရုံသာ ဖြစ်ပြီး ကြိယာကိုယ်တိုင် ပုံစံပြောင်းလဲသွားခြင်း မရှိပါ။ သို့သော် ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ ကိန်း (နံပါတ်)၊ လိင် (Gender) နှင့် ကာလ (Tense) အလိုက် အလွန်ရှုပ်ထွေးစွာ ပုံစံပြောင်းလဲရသည်။ ထို့ပြင် ပြီးမြောက်ခြင်းပြကြိယာ (Perfective verbs) နှင့် မပြီးမြောက်သေးခြင်းပြကြိယာ (Imperfective verbs) ဟူ၍လည်း ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိသဖြင့် သင့်လျော်သော ကြိယာအသွင်ကို ဂရုတစိုက် ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။
- နာမ်နှင့် နာမဝိသေသနတို့တွင် လိင်ခွဲခြားခြင်း (Grammatical Gender): ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားတွင် နာမ်တိုင်း၌ ပုလိင် (Masculine)၊ ဣတ္ထိလိင် (Feminine) နှင့် နပုလ္လိင် (Neuter) ဟူ၍ လိင်သုံးမျိုး ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို လိုက်ဖက်ရမည့် နာမဝိသေသနများနှင့် ကြိယာအချို့သည်လည်း ထိုလိင်ပုံစံအတိုင်း လိုက်လံပြောင်းလဲပေးရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် သဒ္ဒါနည်းအရ လိင်ခွဲခြားမှုစနစ် မရှိသဖြင့် ဤအချက်သည် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် အလွန်ဂရုစိုက်ရမည့် အချက်ဖြစ်သည်။
- ထူးခြားသော နာမ်နောက်ဆက်ပစ္စည်းများ (Definite Articles): ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားသည် အခြားသော ဆလဗ်ဘာသာစကားများနှင့် မတူဘဲ နာမ်များ၏ နောက်ကွယ်တွင် သတ်သတ်မှတ်မှတ်ရှိမှုကို ဖော်ပြသည့် နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများ (Definite articles - အချို့သော နာမ်နောက်ဆက်စကားလုံးများ) ကို ကပ်၍ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ မြန်မာဘာသာရှိ "ထိုအရာ" သို့မဟုတ် "ဤအရာ" ဟူသော ညွှန်းပစ္စည်းများကို ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကား၏ နောက်ဆက်ပစ္စည်းပုံစံများသို့ ပြောင်းလဲပြန်ဆိုရပါမည်။
၂။ စာရေးသားစနစ်နှင့် အသံထွက်ဖလှယ်ခြင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ
မြန်မာစာရေးစနစ်သည် ဗျည်းနှင့် သရများကို ပေါင်းစပ်ရေးသားရသော စနစ်ဖြစ်ပြီး ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားသည် စီရီလစ် (Cyrillic) အက္ခရာစနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ စာရေးစနစ်နှစ်ခုသည် ကွဲပြားခြားနားရုံသာမက အသံထွက်စနစ်များလည်း ကွဲပြားသည်။
အထူးသဖြင့် မြန်မာဘာသာစကားတွင် မရှိသော ဘူဂေးရီးယားအသံများဖြစ်သည့် "ж" (zh)၊ "ш" (sh)၊ "ч" (ch)၊ "ц" (ts) နှင့် ဗျည်းတွဲအသံများကို မြန်မာအက္ခရာဖြင့် ရေးသားဖော်ပြရာတွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာဘာသာစကား၏ လေသံ (Tones) များနှင့် သံပြင်း၊ သံပျော့များကို ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားသို့ အနီးစပ်ဆုံး အသံထွက်တူညီအောင် ဖလှယ်ရာတွင်လည်းကောင်း အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အမည်နာမများနှင့် အထူးဝေါဟာရများကို ပြန်ဆိုရာတွင် စံသတ်မှတ်ထားသော အက္ခရာဖလှယ်နည်းစနစ် (International Transliteration Rules) များကို စနစ်တကျ အသုံးပြုရန် တိုက်တွန်းလိုပါသည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံနှင့် လူမှုရေးနာမ်စားများ ပြန်ဆိုခြင်း
မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် အသက်အရွယ်၊ ရာထူးနှင့် ရင်းနှီးမှုအဆင့်အတန်းအလိုက် သုံးစွဲရသည့် နာမ်စားစနစ်မှာ အလွန်နက်နဲရှုပ်ထွေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကိုယ်တိုင်ပြောဆိုသူကို "ကျွန်တော်"၊ "ကျွန်မ"၊ "အစ်ကို"၊ "ညီမ" ဟု သုံးစွဲသကဲ့သို့ တစ်ဖက်လူကိုလည်း "ဦးလေး"၊ "အစ်မ"၊ "ဆရာ" ဟု အဆင့်အတန်းအလိုက် ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားတွင်မူ ယဉ်ကျေးမှုအရ လေးစားသမှုကို ပြသရန် ဒုတိယနာမ်စားဖြစ်သော "ти" (မင်း/မင်းတို့) အစား အများကိန်းပုံစံဖြစ်သော "Вие" (သင်/လူကြီးမင်းများ) ကို စာလုံးကြီးဖြင့် အသုံးပြုရုံသာ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားမှ ကွဲပြားခြားနားသော လေးစားမှုပြ အသုံးအနှုန်းများနှင့် စကားပြောပစ္စည်းများ (ဥပမာ - ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင် စသည်) ကို ဘူဂေးရီးယားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ လေသံကို လေးစားမှုရှိသော အရေးအသားပုံစံသို့ ပြောင်းလဲပေးရန် လိုအပ်သည်။
၄။ စိန်ခေါ်မှုများကို ကျော်လွှားရန်နှင့် ကောင်းမွန်သော ဘာသာပြန်ချက်ဖြစ်စေရန် နည်းလမ်းများ
မြန်မာဘာသာစကားမှ ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားသို့ ထိရောက်ပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါအချက်များကို အဓိကထား ဆောင်ရွက်သင့်သည် -
- အဓိပ္ပာယ်ကိုသာ ဦးစားပေးပြန်ဆိုပါ (Sense-for-Sense Translation): စကားလုံးတစ်ခုချင်းစီကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာပြန်ချက်ကို ဖတ်ရှုရခက်ခဲစေပြီး သဘာဝမကျသော ဝါကျများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မူရင်းစာသား၏ ဆိုလိုရင်းနှင့် စိတ်ကူးစိတ်သန်းကို ဦးစွာ နားလည်အောင် ဖတ်ရှုပြီးနောက် ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကား၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြန်လည်ရေးသားရပါမည်။
- ကြိယာပုံစံများကို တိကျစွာ ရွေးချယ်ပါ: ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားရှိ ပြီးမြောက်ခြင်းပြကြိယာ (Perfective Aspect) နှင့် မပြီးမြောက်သေးခြင်းပြကြိယာ (Imperfective Aspect) တို့ကို စာသား၏ အကြောင်းအရာနှင့် ကာလအလိုက် မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်သုံးစွဲရန် လိုအပ်သည်။
- ဒေသသုံး စကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို သတိပြုပါ: မြန်မာဘာသာရှိ စကားပုံများနှင့် ခိုင်းနှိုင်းချက်များကို ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက အဓိပ္ပာယ်မရှိသလို ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားတွင် ရှိပြီးသားဖြစ်သော အဓိပ္ပာယ်တူစကားပုံများ သို့မဟုတ် လွယ်ကူသော ရှင်းလင်းချက်များဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုသင့်သည်။
- မူရင်းစကားပြောသူများဖြင့် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ပါ: ဘာသာပြန်ဆိုပြီးစီးသောအခါတွင် ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားကို မူရင်းပြောဆိုသူ (Native speaker) သို့မဟုတ် အတွေ့အကြုံရှိသော ဘာသာပြန်တည်းဖြတ်သူနှင့် ညှိနှိုင်းတည်းဖြတ်ခြင်းဖြင့် အမှားအယွင်းများကို လျှော့ချနိုင်ပြီး ပိုမိုပြောင်မြောက်သော ဘာသာပြန်ချက်ကို ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
၅။ နိဂုံးချုပ်
မြန်မာဘာသာစကားမှ ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စိန်ခေါ်မှုများပြားသော်လည်း ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါစနစ်များ၊ အရေးအသားပုံစံများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုစိတ်အချက်အလက်များကို နားလည်သဘောပေါက်ပါက အောင်မြင်စွာ ပြန်ဆိုနိုင်သည့် လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူများသည် စာလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းထက် ဆိုလိုရင်းအနှစ်သာရကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်ရန် အလေးထားဆောင်ရွက်ကြခြင်းဖြင့် အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး အများယုံကြည်ရသော ဘာသာပြန်ချက်များကို စဉ်ဆက်မပြတ် ဖန်တီးထုတ်လုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။