Ka Pili a me nā ʻOhana ʻŌlelo Kūʻokoʻa ma nā Kihi ʻElua o ke Ao
He ala kapu a he hana noʻeau piha i ka paʻakikī ka unuhi ʻana i waena o nā ʻōlelo ʻelua i loaʻa ʻole he pilina pili koko ma ka moʻolelo o ke kanaka. ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, he lālā aloha ia o ka ʻohana ʻōlelo Polenekia a me ʻAukekulonesia (Austronesian), kahi e waiho ai ka mauli o ka Pākīpika. Ma kekahi ʻaoʻao, ʻo ka ʻōlelo Koloatia (Croatian), he ʻōlelo Slawa Hema (South Slavic) ia o ka ʻohana ʻōlelo Inia-Europa (Indo-European). Ma muli o kēia kaʻawale loa o ko lāua kumu, ke alo nei ka poʻe unuhi i nā wāwahi pōhaku nui o ke kūkulu ʻana i ka holoʻokoʻa o ka manaʻo mai ka moana Pākīpika a hiki i ke kaiʻākea o ʻEulopa Hema a me ke kai Aderiāka. He mea nui ka hoʻomaopopo ʻana i nā ʻano ʻokoʻa o kēia mau pōʻaiapili ʻelua i mea e paʻa ai ka ʻoiaʻiʻo o ka memo kumu. Ke hana nei kākou i alahaka ma waena o kekahi lāhui moana me ka lāhui kuahiwi a me ka moana kai waena honua. No laila, pono ka mea unuhi e hoʻopaʻa i kona noʻonoʻo ma ka pōʻaiapili o kēlā me kēia ʻaoʻao me ka heluhelu nui ʻana i ka palapala kumu a me ke aʻo ʻana i ka noho ʻana o kēlā me kēia kanaka ma nā panalāʻau ʻelua.
Nā Kalele a me ke Kūlana o nā Hunaola ʻŌlelo ma waena o ka Pilinaʻōlelo Hawaiʻi a me Koloatia
He mea koʻikoʻi ka ʻokoʻa o ka pilinaʻōlelo (grammar) o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Koloatia. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ke kaʻina maʻamau o ka hopunaʻōlelo, ʻo ia ka Poʻo-Piko-ʻAwe (VSO - Verb-Subject-Object). Eia naʻe, ma ka ʻōlelo Koloatia, hoʻohana pinepine ʻia ke kaʻina Piko-Poʻo-ʻAwe (SVO), akā ma muli o kā lākou ʻōnaehana hōʻailona pilinaʻōlelo (cases/declensions, i kapa ʻia he "padeži" ma ka ʻōlelo Koloatia), hiki ke loli ke kaʻina o nā huaʻōlelo ma muli o ka manaʻo e kālele ʻia ana. ʻO ke ʻano o kēia mea, ʻo ia ka mea e hiki ai i ke kanaka ke hoʻololi i kahi o ka haʻiinoa a me ka haʻiʻino ma loko o ka hopunaʻōlelo me ka loli ʻole o ke ʻano o ka mea e hana nei, ʻoiai ke paʻa nei ke kani hope (declension ending) kūpono e hōʻike ana i ke kūlana o ka haʻiinoa.
Aia he ʻehiku padeži (cases) o ka ʻōlelo Koloatia no nā inoa, nā haʻiinoa, a me nā paniinoa. ʻO ia ka nominative (nominativ), genitive (genitiv), dative (dativ), accusative (akuzativ), vocative (vokativ), locative (lokativ), a me ka instrumental (instrumental). Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻaʻohe padeži e like me kēia. Eia naʻe, hoʻohana nui ʻia nā hunaomi (particles) e like me "o/a", "i/iā", "ma", "me", "e", a me "no/na" e hōʻike ai i kēia mau pilina ma waena o nā mea like ʻole o ka hopunaʻōlelo. Ke unuhi ke kanaka mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Koloatia, pono e hoʻololi piha ʻia ka manaʻo o nā hunaomi Hawaiʻi i mau hopena huaʻōlelo Koloatia kūpono. He hana paʻakikī kēia e koi ana i ka ʻike hohonu i ka wetela o nā ʻōlelo ʻelua. Inā e unuhi hewa ke kanaka i kahi hunaomi, e hewa pū ana ke kūlana o ka hopunaʻōlelo Koloatia a huikau ka mea heluhelu.
Eia hou, ʻo nā māka manawa (tense markers) ma ka ʻōlelo Hawaiʻi (e like me "ua", "e... ana", "ke... nei") he ʻokoʻa loa ia mai nā conjugation o ka haʻina (verb conjugations) o ka ʻōlelo Koloatia. Ma ka ʻōlelo Koloatia, he ʻano koʻikoʻi ko ka pili kanaka (first, second, third person) a me ka helu (singular, plural) ma loko o ka hopena o ka haʻiʻano. Eia pū me ka manaʻo o ka "aspect" (perfective a me ka imperfective) e wehewehe ana inā ua pau ka hana ai ʻole ke hoʻomau ʻia nei. ʻO kēia mau ʻano like ʻole a pau ke kumu e noʻonoʻo pono ai ka mea unuhi i ke ʻano o ke kahe ʻana o ke au o ka manawa ma loko o ka moʻolelo kumu ma mua o ka hoʻololi ʻana i ka ʻōlelo hopena.
Ka Pūnaehana Māmala Leo a me nā Hōʻailona Kahakō me ka ʻOkina
Aia i loko o ka ʻōlelo Hawaiʻi he pūnaehana kani maʻalahi akā piha i ka manaʻo, me nā woela ʻelima (a, e, i, o, u) a me nā konekana ʻewalu wale nō. ʻO ka ʻokina (glottal stop) a me ka kahakō (macron), he mau leka a he mau hōʻailona koʻikoʻi ia e loli ai ka manaʻo o kekahi huaʻōlelo. No ka laʻana, he ʻokoʻa ka manaʻo o "kāne" (man) mai "kane" (skin disease), a me "koʻu" (my) mai "kou" (your). Ke mālama ʻole ʻia kēia mau hōʻailona e ka mea kākau ai ʻole e ka mea unuhi, hiki ke ala mai nā pilikia nui a huikau paha ka hopena unuhi ma ka ʻōlelo Koloatia. Pono ka mea unuhi e loiloi pono i kēlā me kēia leka a me ke kani ʻana o ka huaʻōlelo.
Ma ka ʻōlelo Koloatia, aia he 30 mau leka ma kā lākou pīʻāpā (Latin alphabet, i kapa ʻia he "Gajica"). Loaʻa he mau kani kikoʻī he nui i loaʻa ʻole i ka pepeiao o ka poʻe ʻōlelo Polenekia, e like me nā konekana č, ć, dž, đ, š, a me ž. ʻAʻohe ʻokina ma ka ʻōlelo Koloatia, akā aia kā lākou mau leo koʻikoʻi a me nā pitch accents (nā kani piʻi a me nā kani iho) e hoʻoholo ana i ka manaʻo a me ke ʻano o ke kani. Ke hoʻopuka ʻia ka inoa Hawaiʻi ma ka ʻōlelo Koloatia, pono e hoʻoponopono ʻia kona puana ʻana me ka mālama ʻana i ka ʻoiaʻiʻo o ka inoa kumu. He pilikia pinepine kēia i ka wā e unuhi ai i nā inoa wahi a i ʻole nā inoa kānaka Hawaiʻi, kahi e pono ai ka transliteration kūpono me ka hoʻohana ʻole ʻana i nā konekana Koloatia e hoʻololi loa ana i ke kani o ka ʻōlelo makuahine.
Nā Huaʻōlelo Moʻomeheu, ke Kaona, a me ka ʻImi Pono o ka Mauli
Aia i loko o ka ʻōlelo Hawaiʻi kekahi waiwai moʻomeheu hohonu i hiki ʻole ke unuhi pololei ʻia i loko o nā ʻōlelo ʻē aʻe o ka honua, me ka ʻōlelo Koloatia hoʻi. ʻO nā huaʻōlelo like me "aloha", "mana", "pono", "ʻohana", "kuleana", a me "ʻāina", he mau manaʻo ko lākou e pili ana i ka pilina kanaka, ka honua, a me ka ʻaoʻao ʻuhane. Ma ka ʻōlelo Koloatia, ʻaʻohe huaʻōlelo hoʻokahi e uhi ana i ka piha o kēia mau manaʻo me ka nani a me ke kaona kumu.
No ka laʻana, ke unuhi ʻia ʻo "aloha" i ka ʻōlelo Koloatia, hoʻohana pinepine ka poʻe i ka huaʻōlelo "ljubav" (love) ai ʻole "mir" (peace) ai ʻole kahi aloha maʻamau e like me "dobar dan" (good day). Eia naʻe, ma ia unuhi ʻana, nalowale ke kaona hohonu o ka haʻi ʻana i ke ea o ke ola (the sharing of breath). Eia kekahi laʻana ʻo ka huaʻōlelo "ʻāina" (land, that which feeds). Inā e unuhi wale ʻia he "zemlja" (dirt/land) ma ka ʻōlelo Koloatia, e nalowale ana ka manaʻo ʻuhane o ka pilina hānai ma waena o ke kanaka a me ka honua. Ma kēia kūlana, pono ka mea unuhi e hoʻohana i nā huaʻōlelo wehewehe ma loko o ka kikokikona, ai ʻole ka hoʻohana ʻana i nā memo wāwae (footnotes) no ka hoʻomālamalama ʻana i ka mea heluhelu Koloatia i ke ʻano o ka noʻonoʻo Hawaiʻi. ʻO ke "kaona" ka mea e nani ai ka haʻiʻōlelo Hawaiʻi, a ʻo ka ʻāpiki o ka mea unuhi, ʻo ia ka mālama ʻana i kēlā ʻano nani ma lalo o nā kūlana like ʻole o ka ʻōlelo Koloatia me ke kūpaʻa i ka ʻuhane kumu o ka mea nāna i kākau.
Nā Kumumanaʻo no ka Unuhi Kūpono a me ka Holo Pono o nā Manaʻo
No ka poʻe e makemake ana e hana i kēia hana nui o ka unuhi ʻana ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, eia kekahi mau manaʻo kōkua koʻikoʻi:
- Ka Loiloi ʻana i ka Pōʻaiapili: Mai hoʻāʻo e unuhi i kēlā me kēia huaʻōlelo ma ke ʻano kūʻokoʻa. E heluhelu i ka hopunaʻōlelo holoʻokoʻa a e hoʻomaopopo i ka manaʻo nui ma o ke koho ʻana i ka huaʻōlelo Koloatia e kūpono ana. ʻO ka ʻoiaʻiʻo o ka manaʻo holoʻokoʻa ka mea i mua, ʻaʻole ka unuhi huaʻōlelo pakahi.
- Mālama i ka Pae SVO a me ka Wetela Koloatia: E makaʻala i ka hoʻohana ʻana i nā hōʻailona case (padeži) ma ka ʻōlelo Koloatia. Hiki i ka hewa liʻiliʻi ma ke kani hope o ka huaʻōlelo ke hoʻololi piha i ka pilina ma waena o ke kumu a me ka mea hana, a hiki ke hoʻolilo i ka unuhi he mea ʻano ʻē ma ka pepeiao o ka poʻe Koloatia.
- Ka hoʻohana ʻana i nā Puke Wehewehe ʻŌlelo Kūpono: ʻAʻohe puke wehewehe ʻōlelo pololei mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Koloatia. No laila, hoʻohana ka hapa nui o nā mea unuhi i ka ʻōlelo Pelekane ma ke ʻano he alahaka i waena o lāua. Pono e hoʻohana pū ʻia me ka puke wehewehe ʻōlelo a Pukui & Elbert a me ka puke wehewehe ʻōlelo Koloatia kūhelu (Hrvatski jezični portal) no ka hōʻoia ʻana i nā huaʻōlelo kūpono.
- Ka Hoʻonaʻauao a me ka Lohe Pepeiao: E heluhelu i nā puke Koloatia a me nā mele Hawaiʻi no ka hoʻomaopopo ʻana i ke kani maoli o nā ʻōlelo ʻelua. ʻO ka ʻike i ke kaiāulu e kamaʻilio ana i kēlā me kēia lā, ʻo ia ka kihi e loaʻa ai ka unuhi ola maoli, ʻaʻole ka unuhi mate.
Ke Kū kūpono o ke Alahaka Unuhi ma waena o ka Pākīpika a me ʻEulopa
I ka hopena, ʻo ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Koloatia, he halihali ia i ka naʻauao mai kekahi kihi o ka honua a i kekahi kihi. ʻO ke kuleana o ka mea unuhi, ʻo ia ka hoʻololi ʻana i ka huaʻōlelo me ka mālama pono ʻana i ka ʻuhane, ka mauli, a me ka ʻono o ka ʻōlelo kumu. Ma o ka hoʻopaʻa hohonu ʻana i ka wetela, ka leo, a me ka moʻomeheu, hiki iā kākou ke kūkulu i alahaka paʻa e hiki ai i nā kānaka o Koloatia ke ʻono a ke hoʻomaopopo i ka nani o ke ola, ke ea, a me ka ʻōlelo o ka poʻe Hawaiʻi. He hana kēia e hoʻopili ana i nā naʻau a e wehe ana i ka puka o ke aloha i waena o nā lāhui kaʻawale o ke ao holoʻokoʻa.