ការបកប្រែភាសាគឺជាស្ពានចម្លងវប្បធម៌ គំនិត និងចំណេះដឹងរវាងប្រជាជាតិមួយទៅប្រជាជាតិមួយទៀត។ ក្នុងចំណោមការបកប្រែភាសាបរទេសនានា ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅជាភាសាហូឡង់ (Dutch) គឺជាកិច្ចការមួយដែលទាមទារនូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ និងជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់បំផុត។ ដោយសារតែភាសាទាំងពីរនេះស្ថិតនៅក្នុងអំបូរភាសាខុសគ្នាទាំងស្រុង ពោលគឺភាសាខ្មែរស្ថិតក្នុងអំបូរភាសាអូស្រ្តូអាស៊ី (Austroasiatic) ចំណែកឯភាសាហូឡង់ស្ថិតក្នុងអំបូរភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប (Indo-European) ធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ វាក្យសម្ព័ន្ធ និងរបៀបគិតមានភាពខុសគ្នាស្រឡះ។
១. ការយល់ដឹងអំពីភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងវាក្យសម្ព័ន្ធ
ចំណុចដំបូងដែលអ្នកបកប្រែត្រូវយកចិត្តទុកដាក់បំផុតគឺរចនាសម្ព័ន្ធល្បះ និងរបៀបរៀបចំលំដាប់ពាក្យនៅក្នុងប្រយោគ។ ការយល់ដឹងពីលក្ខណៈបច្ចេកទេសទាំងនេះនឹងជួយឱ្យការផ្ទេរន័យមានភាពត្រឹមត្រូវ និងមិនបាត់បង់អត្ថន័យដើម។
ក. លំដាប់ពាក្យក្នុងប្រយោគ (Word Order)
ជាទូទៅ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធ ប្រធាន + កិរិយាសព្ទ + កម្មបទ (Subject + Verb + Object ឬ SVO) យ៉ាងសាមញ្ញ និងមានភាពបត់បែន។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាហូឡង់ទោះបីជាប្រើប្រាស់ទម្រង់ SVO នៅក្នុងល្បះទោល ឬល្បះចម្បង (Main Clause) ក៏ដោយ ក៏វាមានច្បាប់វេយ្យាករណ៍ដ៏តឹងរឹងមួយហៅថា ច្បាប់ V2 (Verb-Second Word Order)។ នេះមានន័យថាកិរិយាសព្ទត្រូវតែស្ថិតនៅទីតាំងទីពីរជានិច្ចនៅក្នុងប្រយោគស្រប។ ប្រសិនបើមានកិរិយាសព្ទជំនួយ ឬប្រយោគរង (Subordinate Clause) កិរិយាសព្ទទាំងអស់នឹងត្រូវរុញទៅចុងបញ្ចប់នៃប្រយោគវិញ (SOV)។ ភាពខុសគ្នានេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែត្រូវចេះរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគឡើងវិញទាំងស្រុងនៅក្នុងភាសាហូឡង់ ដើម្បីកុំឱ្យប្រយោគនោះមើលទៅខុសឆ្គង ឬពិបាកយល់សម្រាប់អ្នកអានដើម។
ខ. ការប្រើប្រាស់គុណនាម និងពាក្យពង្រីកនាម
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ គុណនាមតែងតែដើរនៅពីក្រោយនាមដែលវាពង្រីកជានិច្ច ឧទាហរណ៍៖ «ឡានក្រហម» (ឡាន = នាម, ក្រហម = គុណនាម)។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាហូឡង់ គុណនាមត្រូវតែស្ថិតនៅពីមុខនាមវិញជានិច្ច ឧទាហរណ៍៖ "de rode auto" (rode = គុណនាម, auto = នាម)។ លើសពីនេះ គុណនាមនៅក្នុងភាសាហូឡង់អាចមានការប្រែប្រួលទម្រង់ (បំប្លែងដោយថែម -e ឬមិនថែម) ទៅតាមប្រភេទនាម និងពាក្យកំណត់នាម (Articles) ដែលប្រើប្រាស់ជាមួយវា។
២. បញ្ហាប្រឈមធំៗក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាហូឡង់
ការផ្ទេរអត្ថន័យពីភាសាខ្មែរទៅភាសាហូឡង់មានការលំបាកជាច្រើនដែលទាក់ទងនឹងលក្ខណៈពិសេសនៃភាសានីមួយៗ៖
- កាល និងទិដ្ឋភាព (Tense and Aspect)៖ ភាសាខ្មែរមិនមានការបំប្លែងទម្រង់កិរិយាសព្ទទៅតាមពេលវេលានោះទេ យើងគ្រាន់តែបន្ថែមពាក្យជំនួយដូចជា «បាន» «កំពុង» «នឹង» ឬពាក្យបញ្ជាក់ពេលវេលាដូចជា «ម្សិលមិញ» «ថ្ងៃនេះ» «ឆ្នាំក្រោយ»។ ប៉ុន្តែភាសាហូឡង់មានប្រព័ន្ធកាលស្មុគស្មាញជាច្រើនដូចជា OTT (បច្ចុប្បន្នកាលសាមញ្ញ), OVT (អតីតកាលសាមញ្ញ), VTT (បច្ចុប្បន្នកាលបរិបូណ៌) និង VVT (អតីតកាលបរិបូណ៌)។ អ្នកបកប្រែត្រូវតែវិភាគបរិបទឱ្យបានច្បាស់លាស់ដើម្បីជ្រើសរើសកាលឱ្យបានត្រឹមត្រូវទៅក្នុងភាសាហូឡង់។
- ភេទរបស់នាម និងពាក្យកំណត់នាម (Noun Genders and Articles)៖ ភាសាហូឡង់បែងចែកនាមជាពីរក្រុមគឺ នាមប្រើប្រាស់ពាក្យកំណត់ "de" (ភេទប្រុស និងភេទស្រី) និងនាមប្រើប្រាស់ពាក្យកំណត់ "het" (ភេទអព្យាក្រឹត)។ សម្រាប់អ្នករៀន ឬអ្នកបកប្រែ ការចងចាំភេទរបស់នាមនីមួយៗគឺជារឿងចាំបាច់ ព្រោះភាសាខ្មែរគ្មានការបែងចែកភេទរបស់នាមបែបនេះឡើយ។ ការប្រើប្រាស់ "de" ឬ "het" ខុស នឹងធ្វើឱ្យប្រយោគភាសាហូឡង់ទាំងមូលលែងមានលក្ខណៈស្តង់ដារ។
- សព្វនាម និងកម្រិតគួរសម៖ ភាសាខ្មែរមានប្រព័ន្ធសព្វនាមដ៏សម្បូរបែបដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឋានានុក្រមសង្គម អាយុ ភេទ និងទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកនិយាយ និងអ្នកស្ដាប់។ នៅក្នុងភាសាហូឡង់ ទោះបីជាមានការបែងចែករវាងទម្រង់គួរសមផ្លូវការ "u" និងទម្រង់ធម្មតា "je/jij" ក៏ដោយ ក៏វាមិនមានភាពស្មុគស្មាញដូចភាសាខ្មែរនោះទេ។ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកកម្រិតសមមូលនៃភាពគួរសម ដើម្បីកុំឱ្យអត្ថបទបកប្រែបាត់បង់ទម្រង់ដើម ឬមើលទៅមានភាពរឹងត្អឹងពេក។
៣. វិធីសាស្ត្រ និងគន្លឹះដើម្បីទទួលបានការបកប្រែដ៏ល្អឥតខ្ចោះ
ដើម្បីឱ្យអត្ថបទបកប្រែរបស់អ្នកមានភាពរលូន អានទៅមានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ គួរអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រខាងក្រោម៖
ក. ការធ្វើតូបនីយកម្ម និងការយល់ដឹងពីវប្បធម៌ (Localization)
ការបកប្រែមិនមែនគ្រាន់តែជាការប្តូរពាក្យពីវចនានុក្រមនោះទេ តែវាជាការផ្ទេរអត្ថន័យវប្បធម៌។ ឧទាហរណ៍ ឃ្លាប្រៀបធៀប ឬពាក្យស្លោកខ្មែរមួយចំនួន មិនអាចបកប្រែចំតួអក្សរទៅជាភាសាហូឡង់បានឡើយ ព្រោះវានឹងធ្វើឱ្យអ្នកអានជនជាតិហូឡង់មិនយល់ ឬយល់ច្រឡំ។ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកពាក្យស្លោក ឬឃ្លាប្រៀបធៀបក្នុងភាសាហូឡង់ដែលមានអត្ថន័យ និងតម្លៃប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដើម្បីជំនួសវិញ。
ខ. ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យា និងវចនានុក្រមឯកទេស
បច្ចុប្បន្ន គ្មានវចនានុក្រមបកប្រែផ្ទាល់ពីខ្មែរទៅហូឡង់ដែលមានភាពពេញលេញ និងល្អឥតខ្ចោះនោះទេ។ ដូច្នេះ វិធីសាស្ត្រដ៏ល្អគឺការប្រើប្រាស់ភាសាអង់គ្លេសជាស្ពានចម្លងកម្រិតកណ្ដាល (Pivot Language)។ អ្នកបកប្រែអាចបកប្រែពីខ្មែរទៅអង់គ្លេស រួចផ្ទៀងផ្ទាត់បន្តពីអង់គ្លេសទៅហូឡង់ ដើម្បីធានាភាពត្រឹមត្រូវនៃន័យ។ ក្រៅពីនេះ ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ជំនួយការបកប្រែដូចជា CAT Tools (Trados, MemoQ) អាចជួយគ្រប់គ្រងសទ្ទានុក្រម (Terminology) ឱ្យមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាចាប់ពីដើមរហូតដល់ចប់អត្ថបទ។
គ. ការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញដោយអ្នកជំនាញជនជាតិដើម (Native Proofreading)
នេះជាជំហានដែលមិនអាចរំលងបានសម្រាប់រាល់ឯកសារសំខាន់ៗ។ ទោះបីជាអ្នកបកប្រែមានជំនាញភាសាហូឡង់កម្រិតខ្ពស់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ការប្រើប្រាស់ពាក្យ ឃ្លាប្រយោគខ្លះអាចនៅតែមានលក្ខណៈប្លែកពីជនជាតិដើម។ ការឱ្យជនជាតិហូឡង់ដែលជាអ្នកជំនាញភាសាជួយត្រួតពិនិត្យ (Proofread) នឹងជួយឱ្យអត្ថបទចុងក្រោយមានភាពល្អឥតខ្ចោះ គ្មានកំហុសឆ្គង និងមានលំហូរអានទាក់ទាញបំផុត។
៤. សេចក្តីសន្និដ្ឋានអំពីសារៈសំខាន់នៃការបកប្រែខ្មែរ-ហូឡង់
ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាហូឡង់គឺជាដំណើរការដ៏ស្មុគស្មាញមួយដែលទាមទារទាំងចំណេះដឹងភាសាសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងការអត់ធ្មត់ខ្ពស់។ ការយល់ច្បាស់ពីច្បាប់វេយ្យាករណ៍ ភាពខុសគ្នានៃវាក្យសម្ព័ន្ធ និងការអនុវត្តវិធីសាស្ត្របកប្រែត្រឹមត្រូវ នឹងជួយឱ្យអ្នកបកប្រែអាចបង្កើតស្នាដៃបកប្រែមួយដែលមានគុណភាពខ្ពស់ អាចយកទៅប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការក្នុងវិស័យការទូត ពាណិជ្ជកម្ម ច្បាប់ និងទេសចរណ៍យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។