မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေရုံသာမက သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအရလည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်မှု ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤဆက်နွှယ်မှုများကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားမှ ဟိန္ဒီဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စီးပွားရေး၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ကဏ္ဍများတွင် အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာသည်။ ဘာသာပြန်သူတစ်ဦးအနေဖြင့် ဤဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား အပြန်အလှန် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံနှင့် သုံးနှုန်းပုံ ကွာခြားချက်များကို စနစ်တကျ နားလည်သဘောပေါက်ရန် လိုအပ်သည်။
၁။ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ တူညီမှုနှင့် ဘာသာပြန်ရလွယ်ကူခြင်း
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဟိန္ဒီဘာသာစကားတို့သည် ဘာသာစကားမိသားစု မတူညီကြသော်လည်း (မြန်မာသည် တိဗက်-မြန်မာနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီး ဟိန္ဒီသည် အင်ဒို-အာရိယန်နွယ်ဝင် ဖြစ်သည်) ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံတွင် ထူးခြားသော တူညီမှုတစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းမှာ ၎င်းတို့နှစ်ခုလုံးသည် SOV (Subject-Object-Verb) ခေါ် "ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ" ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဝါကျတစ်ကြောင်းတွင် "ကျွန်တော် (ကတ္တား) စာအုပ် (ကံ) ဖတ်သည် (ကြိယာ)" ဟု ရေးသားသကဲ့သို့ ဟိန္ဒီဘာသာစကားတွင်လည်း "मैं (ကတ္တား) किताब (ကံ) पढ़ता हूँ (ကြိယာ)" ဟု အစဉ်လိုက် ရေးသားသည်။ ဤ SOV ပုံစံတူညီမှုကြောင့် ဘာသာပြန်သူများအတွက် အင်္ဂလိပ်စာမှ ဘာသာပြန်ရသကဲ့သို့ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် မလိုဘဲ စကားလုံးများကို တစ်လုံးချင်းစီ သို့မဟုတ် အစုအဖွဲ့လိုက် တိုက်ရိုက်အစားထိုး ဘာသာပြန်ဆိုရန် ပိုမိုလွယ်ကူစေသည်။ သို့သော် ဤသို့တူညီရုံမျှဖြင့် ဘာသာပြန်ခြင်းသည် ပြည့်စုံကောင်းမွန်သည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အရေးကြီးသော ကွဲပြားချက်များကို ဆက်လက်လေ့လာရမည်ဖြစ်သည်။
၂။ ဟိန္ဒီဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါကျား/မ ခွဲခြားမှုစနစ် (Grammatical Gender)
မြန်မာဘာသာမှ ဟိန္ဒီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် အကြီးမားဆုံးသော စိန်ခေါ်မှုမှာ ဟိန္ဒီဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါကျား/မ ခွဲခြားမှုစနစ် ဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒီဘာသာစကားတွင် သက်ရှိများသာမက သက်မဲ့ပစ္စည်းများ အားလုံး၌ပင် ကျား (Masculine) သို့မဟုတ် မ (Feminine) ဟူ၍ သဒ္ဒါအရ သတ်မှတ်ချက် ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဟိန္ဒီဘာသာတွင် "စာအုပ်" (किताब - Kitaab) သည် အမဖြစ်ပြီး၊ "အခန်း" (कमरा - Kamra) သည် အထီး ဖြစ်သည်။ ဤသဒ္ဒါကျား/မ ခွဲခြားမှုသည် ဝါကျတစ်ခုလုံးရှိ နာမဝိသေသနများနှင့် ကြိယာများ၏ အဆုံးသတ်များအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် "စာအုပ်က ကောင်းတယ်" ဟု ရေးသားရာ၌ စာအုပ်၏ ကျား/မအပေါ် မူတည်ပြီး ကြိယာ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိသော်လည်း ဟိန္ဒီဘာသာတွင်မူ "किताब अच्छी है" (Kitaab achhi hai) ဟု ရေးရပြီး နာမဝိသေသနဖြစ်သော "ကောင်းသော" (achha) ကို စာအုပ်က အမဖြစ်သဖြင့် "achhi" ဟု ပြောင်းလဲသုံးနှုန်းရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများသည် ဟိန္ဒီဝေါဟာရများကို လေ့လာရာတွင် နာမ်တစ်ခုချင်းစီ၏ သဒ္ဒါကျား/မ အမျိုးအစားကိုပါ ပူးတွဲကျက်မှတ်ထားရန် အထူးလိုအပ်သည်။
၃။ ပါဠိနှင့် သက္ကတ နောက်ခံ စကားလုံးများ တူညီမှု
မြန်မာဘာသာစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ပါဠိ (Pali) ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံး အများအပြားကို အသုံးပြုသည်။ ဟိန္ဒီဘာသာစကားသည်လည်း သက္ကတ (Sanskrit) ဘာသာစကားမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ရာ ပါဠိနှင့် သက္ကတတို့သည် ဘာသာစကားချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။ ထို့ကြောင့် အယူအဆပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် အမြစ်တွယ်နေသော တူညီမှုများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာရှိ "မေတ္တာ"၊ "ကံ"၊ "ဓမ္မ"၊ "ပူဇော်ခြင်း" စသည့် စကားလုံးများကို ဟိန္ဒီဘာသာစကားတွင် အနီးစပ်ဆုံး တူညီသော သက္ကတအနွယ်ဝင် စကားလုံးများဖြစ်သည့် "मैत्री" (Maitri)၊ "कर्म" (Karma)၊ "धर्म" (Dharma)၊ "पूजा" (Puja) စသည်ဖြင့် ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဤသို့တူညီမှုရှိခြင်းက အဆင့်မြင့် စာပေများနှင့် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ စာစုများကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုသည်။
၄။ နောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များ (Postpositions) ကို အသုံးပြုခြင်း
မြန်မာဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ဟိန္ဒီဘာသာစကားသည်လည်း နောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များကို အသုံးပြုသည်။ မြန်မာဘာသာရှိ "တွင်"၊ "က"၊ "ကို"၊ "သို့" စသည့် ဝိဘတ်များသည် ဟိန္ဒီဘာသာရှိ "में" (Mein)၊ "से" (Se)၊ "ကို" (Ko) စသည်တို့နှင့် များစွာ တူညီကြသည်။ သို့သော် ဟိန္ဒီဝိဘတ်များ၏ ထူးခြားချက်မှာ ၎င်းတို့သည် နာမ်၏နောက်တွင် ကပ်လိုက်ပြီး ဝါကျ၏ သဒ္ဒါပုံစံကို (Oblique case) သို့ ပြောင်းလဲစေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - အခန်း (Kamra) ၏နောက်တွင် "ထဲတွင်" (mein) လိုက်ပါက "कमरे में" (Kamre mein) ဟု နာမ်၏ အဆုံးသတ်သံ ပြောင်းလဲသွားသည်။ မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအနေဖြင့် ဤအချက်ကို သတိမပြုမိပါက သဘာဝမကျသော ဟိန္ဒီဘာသာပြန် ဝါကျများ ထွက်ပေါ်လာနိုင်သည်။
၅။ ယဉ်ကျေးမှုအရ စကားလုံးရွေးချယ်ခြင်းနှင့် အဆင့်အတန်း
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် လူမှုဆက်ဆံရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ရာထူးအပေါ် မူတည်၍ ယဉ်ကျေးစွာ ပြောဆိုရသော စကားလုံးများနှင့် နာမ်စားများ ရှိသကဲ့သို့ ဟိန္ဒီဘာသာတွင်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်ဆင့် ရှိသည်။ ဟိန္ဒီဘာသာတွင် ဒုတိယနာမ်စား (You) ကို အဆင့်သုံးဆင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ "आप" (Aap - လူကြီးသူမများနှင့် လေးစားရမည့်သူများအတွက်)၊ "तुम" (Tum - ရွယ်တူချင်း သို့မဟုတ် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သူများအတွက်) နှင့် "तू" (Tu - အလွန်ရင်းနှီးသော သူငယ်ချင်းများ သို့မဟုတ် ကေးများအတွက်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘာသာရှိ "ခင်ဗျား/ရှင်"၊ "မင်း"၊ "နင်" စသည့် သုံးနှုန်းမှုများကို ဟိန္ဒီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းစာသား၏ လေသံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို အတိအကျ နားလည်ပြီး သင့်လျော်သော ဟိန္ဒီနာမ်စားနှင့် ကြိယာအဆုံးသတ်ပုံစံကို ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။
၆။ စီးပွားရေးနှင့် စာပေဘာသာပြန်ဆိုမှုများရှိ ကွဲပြားချက်များ
စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများနှင့် တရားဝင် စာစုများကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မြန်မာဘာသာစကား၌ သုံးနှုန်းလေ့ရှိသော အဆင့်မြင့်စကားလုံးများ (ဥပမာ- "ဆောင်ရွက်ရန်"၊ "တင်ပြရန်") ကို ဟိန္ဒီဘာသာစကား၏ တရားဝင်အသုံးအနှုန်းများ (ဥပမာ- "कार्रवाई" [Karwai]၊ "प्रस्तुत" [Prastut]) ဖြင့် ဆီလျော်အောင် လဲလှယ်အသုံးပြုရသည်။ ထို့ပြင် စာပေဘာသာပြန်ဆိုမှုများတွင် မူရင်းစာရေးဆရာ၏ ခံစားချက်၊ ရသနှင့် ရည်ရွယ်ချက်များကို ပျက်ပြားမသွားစေရန် စကားလုံးတိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Literal Translation) ထက် အဓိပ္ပာယ်ကို ဒေသနှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြောင်းလဲပြန်ဆိုခြင်း (Idiomatic or Free Translation) ကို ပိုမိုဦးစားပေး လုပ်ဆောင်သင့်သည်။
၇။ ဟိန္ဒီဘာသာစကား၏ ဥပဒေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ
ဟိန္ဒီဘာသာစကားတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေနှင့် တရားရုံးဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများစွာသည် သက္ကတဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်သာမက ပါရှန်း (Persian) နှင့် အာရဗီ (Arabic) ဘာသာစကားတို့မှလည်း ကူးစက်လွှမ်းမိုးထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "တရားရုံး" ကို "अदालत" (Adalat) သို့မဟုတ် "न्यायालय" (Nyayalaya) ဟု သုံးစွဲကြသည်။ မြန်မာဘာသာပြန်သူတစ်ဦးအနေဖြင့် ဤအသုံးအနှုန်းများ၏ ကွဲပြားခြားနားချက်များကို သိရှိထားမှသာ မတူညီသော စာသားအမျိုးအစားအလိုက် မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
၈။ အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်သူဖြစ်ရန် အသုံးဝင်သော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာမှ ဟိန္ဒီသို့ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည် -
- အဘိဓာန်အပြင် သဒ္ဒါကျား/မ စာအုပ်များကို ကိုးကားပါ - ဟိန္ဒီနာမ်တစ်ခုကို အသုံးပြုတိုင်း ၎င်း၏ Gender ကို အမြဲတစေ စစ်ဆေးပါ။
- ကြိယာပေါင်းစပ်မှုများကို လေ့လာပါ - ဟိန္ဒီဘာသာတွင် ကာလ (Tense) နှင့် ကတ္တား၏ Gender အပေါ်မူတည်၍ ကြိယာများ အလွန်ရှုပ်ထွေးစွာ ပြောင်းလဲတတ်သဖြင့် ကြိယာဇယားများကို လေ့ကျင့်ထားပါ။
- စကားပြောအသုံးအနှုန်းများကို နားထောင်ပါ - အိန္ဒိယရုပ်ရှင်များ၊ သတင်းများနှင့် စာပေများကို ဖတ်ရှုနားထောင်ခြင်းဖြင့် ဒေသခံများ အမှန်တကယ်သုံးစွဲသော ဟိန္ဒီစကားပြောပုံစံကို လေ့လာပါ။
- ပါဠိ-သက္ကတ ဆက်နွှယ်မှုကို အသုံးချပါ - အထူးသဖြင့် စာပေအသုံးအနှုန်းများတွင် နှစ်ဖက်လုံး၌ အမြစ်တူညီသော စကားလုံးများကို ရှာဖွေနှိုင်းယှဉ်သုံးစွဲပါ။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မြန်မာဘာသာစကားမှ ဟိန္ဒီဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါဗေဒနှင့် ယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံသမိုင်းကို ပေါင်းကူးပေးရသည့် အနုပညာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများကို တိကျစွာ လိုက်နာပြီး ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားခြားနားချက်များကို ဂရုတစိုက် ကိုင်တွယ်ခြင်းအားဖြင့် စာဖတ်သူများအတွက် ဖတ်ရလွယ်ကူပြီး အမှားအယွင်းကင်းသော ဘာသာပြန်ဆိုချက်ကောင်းများကို ဖန်တီးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။