မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်နှင့်အညီ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများတွင် ကာလရှည်ကြာစွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့သော ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုများ ပိုမိုချောမွေ့စေရန်အတွက် မြန်မာ-ထိုင်း ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ရှိနေပါသည်။ မြန်မာဘာသာစကားမှ ထိုင်းဘာသာစကားသို့ အမှားအယွင်းမရှိ တိကျမှန်ကန်ပြီး သဘာဝကျကျ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန်မှာ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံစနစ်၊ ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း သိရှိနားလည်ထားရန် လိုအပ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာ-ထိုင်း ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် သိရှိထားသင့်သည့် အဓိကအချက်များနှင့် အရေးကြီးသော လမ်းညွှန်ချက်များကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြထားပါသည်။
၁။ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားမှုများ (Grammatical Differences)
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ထိုင်းဘာသာစကားတို့သည် မတူညီသော ဘာသာစကားမိသားစုများမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်းဖြစ်သောကြောင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကြီးမားသော ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။
(က) ဝါကျအစီအစဉ်ပုံစံ (Word Order)
မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အခြေခံပြီး၊ ထိုင်းဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို သုံးစွဲသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "မောင်မောင် စာအုပ်ဖတ်သည်" ဟူသော မြန်မာဝါကျကို ထိုင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသည့်အခါ "မောင်မောင် ဖတ်သည် စာအုပ်" (หม่องหม่องอ่านหนังสือ) ဟု ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို ပြောင်းလဲပေးရမည်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံး ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။
(ခ) နာမဝိသေသနနှင့် မွမ်းမံပုဒ်များ၏ တည်နေရာ (Position of Modifiers)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် နာမဝိသေသန (Adjective) များသည် များသောအားဖြင့် နာမ်၏ရှေ့တွင် တည်ရှိတတ်သည်။ ဥပမာ "လှပသော ပန်းပွင့်" သို့မဟုတ် "အနီရောင် ကား" စသည်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုင်းဘာသာစကားတွင်မူ နာမဝိသေသနများသည် ၎င်းတို့ မွမ်းမံလိုသော နာမ်၏နောက်တွင် အမြဲတစေ တည်ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်ပါဥပမာများကို ထိုင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျှင် "ပန်းပွင့် လှပသော" (ดอกไม้สวย) နှင့် "ကား အနီရောင်" (รถสีแดง) ဟု အစီအစဉ်ပြောင်းလဲကာ ပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
(ဂ) အငြင်းဝါကျ တည်ဆောက်ပုံ (Negation)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် အငြင်းဝါကျများ တည်ဆောက်ရာ၌ ကြိယာ၏ ရှေ့နှင့်နောက်တွင် ညှပ်၍ သုံးစွဲလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ "မသွားဘူး" သို့မဟုတ် "မစားပါ" စသည်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ထိုင်းဘာသာစကားတွင်မူ အငြင်းပြပုဒ် "ไม่" (မိုက် - မဟုတ်/မ) ကို ကြိယာ၏ အရှေ့တွင်သာ ထားရှိရသည်။ ဥပမာ "ไม่ไป" (မသွား) သို့မဟုတ် "ไม่กิน" (မစား) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
၂။ ဝေါဟာရနှင့် အသုံးအနှုန်းဆိုင်ရာ ကွဲပြားချက်များ (Vocabulary and Semantics)
မြန်မာနှင့် ထိုင်းဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို မျှဝေခံယူထားကြသဖြင့် ပါဠိနှင့် သက္ကတဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများစွာကို တူညီစွာ သုံးစွဲကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာရှိ "မေတ္တာ"၊ "ကံ"၊ "ပညာ"၊ "အကုသိုလ်" စသော ဘာသာရေးနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကားလုံးများသည် ထိုင်းဘာသာစကားတွင်လည်း "เมตตา" (မေတ္တာ)၊ "กรรม" (ကံ)၊ "ปัญญา" (ပညာ)၊ "อกุศล" (အကုသိုလ်) ဟူ၍ အသံထွက်နှင့် အဓိပ္ပာယ် ဆင်တူစွာ တည်ရှိနေကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကို သုံးစွဲသည့် လူမှုရေးအခြေအနေနှင့် လေသံတို့တွင် ကွဲပြားမှုများ ရှိနိုင်သဖြင့် သတိပြုသင့်သည်။
ထို့အပြင် သင်္ကေတပြ နာမ်စားများ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းတွဲရေတွက်ပုံ (Classifiers) များသည်လည်း အရေးကြီးသည်။ နှစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ နာမ်အမျိုးအစားအလိုက် ရေတွက်ပုံစနစ်များ တည်ရှိသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် "ကျောင်းသား သုံးယောက်" ဟု နာမ် + ကိန်းဂဏန်း + အမျိုးအစားပြသင်္ကေတ စနစ်ကို အသုံးပြုသကဲ့သို့ ထိုင်းဘာသာတွင်လည်း "นักเรียนสามคน" ဟု တူညီသော အစီအစဉ်ဖြင့် အသုံးပြုသဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် များစွာ လွယ်ကူစေပါသည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းအလိုက် သုံးနှုန်းမှုများ (Honorifics and Registers)
ထိုင်းလူမျိုးများသည် ယဉ်ကျေးမှုကို အထူးဂရုပြုသော လူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး လူမှုရေး အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် သုံးနှုန်းရသည့် စကားလုံးစနစ်များ သီးခြားရှိကြသည်။
- ယဉ်ကျေးမှုပြ နောက်ပိတ်စကားလုံးများ (Polite Particles): မြန်မာဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ အဆင့်အတန်းအပေါ်မူတည်၍ "ပါခင်ဗျာ" သို့မဟုတ် "ရှင်" စသည်ဖြင့် သုံးနှုန်းသကဲ့သို့ ထိုင်းဘာသာစကားတွင်လည်း အမျိုးသားများအတွက် "ครับ" (ခရပ်(ဖ်)) နှင့် အမျိုးသမီးများအတွက် "ค่ะ/คะ" (ခါ့/ခ) များကို ဝါကျအဆုံးတွင် အမြဲထည့်သွင်းသုံးစွဲရသည်။ ဤစကားလုံးများကို စာသား၏ အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ သင့်တော်သလို ထည့်သွင်းပြန်ဆိုရန် လိုအပ်သည်။
- တော်ဝင်သုံးနှင့် ရဟန်းသံဃာသုံးစကားလုံးများ (Royal and Monastic Language): ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တော်ဝင်မိသားစုဝင်များနှင့် ဆက်ဆံပြောဆိုရာတွင် အသုံးပြုရသည့် တော်ဝင်သုံးစကားလုံးများ (Rachasap) နှင့် သံဃာတော်များအတွက် သီးသန့်အသုံးပြုရသည့် သံဃာ့သုံး စကားလုံးများ ရှိသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် အသုံးပြုသော "ပျံလွန်တော်မူသည်"၊ "ကျိန်းစက်သည်" စသည့် အသုံးအနှုန်းများကို ထိုင်းဘာသာသို့ လျော်ကန်သင့်မြတ်သော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
၄။ ကိန်းဂဏန်းများနှင့် ရက်စွဲများ သတ်မှတ်ချက် ကွဲပြားခြင်း (Numbers and Calendar Systems)
မြန်မာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည် ရက်စွဲနှင့် ခုနှစ်များ ရေးသားရာတွင် ကွဲပြားခြားနားသော စနစ်များကို အသုံးပြုကြသည်။
- ခုနှစ်သက္ကရာဇ်စနစ်: မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခရစ်သက္ကရာဇ် (A.D.) ကို အသုံးများသော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓသက္ကရာဇ် (Buddhist Era - B.E.) ကို တရားဝင် ရုံးသုံးအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစာသားပါ ခရစ်နှစ်များကို ထိုင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် B.E. သို့ ပြောင်းလဲပေးရန် လိုအပ်သည်။ (ဥပမာ - ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ကို ထိုင်းဗုဒ္ဓသက္ကရာဇ် ၂၅၆၉ ဟု ပြောင်းလဲရေးသားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသတ်မှတ်ချက်မှာ ခရစ်နှစ်ကို ၅၄၃ ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ရရှိသည်)။
- ဂဏန်းစနစ်များ: ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ထိုင်းဂဏန်း (e.g., ๑, ๒, ๓) များကို တရားဝင် စာရွက်စာတမ်းများတွင် သုံးစွဲသော်လည်း အာရေဗျဂဏန်း (1, 2, 3) များကိုလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးသည်။ မြန်မာဂဏန်း (၁၊ ၂၊ ၃) များကို ထိုင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသည့်အခါ မူရင်းစာသား၏ လိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်၍ အာရေဗျဂဏန်း သို့မဟုတ် ထိုင်းဂဏန်းများသို့ ပြောင်းလဲအသုံးပြုရမည်။
၅။ မြန်မာမှ ထိုင်းသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည့် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ
ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းလုပ်ငန်းတွင် အောင်မြင်စေရန် ဘာသာပြန်သူများအနေဖြင့် အောက်ပါလက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းများကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည်။
- တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ (Avoid Literal Translation): စာလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းသည် စာသား၏ အရည်အသွေးကို ကျဆင်းစေပြီး ဖတ်ရသည်မှာ သဘာဝမကျ ဖြစ်စေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မူရင်းစာသား၏ ဆိုလိုရင်းကို ဦးစွာ နားလည်အောင် ဖတ်ရှုပြီးနောက် ထိုင်းဘာသာစကား၏ စကားအသုံးအနှုန်းပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ရေးသားသင့်သည်။
- စကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို ဒေသအလိုက် ညှိနှိုင်းပါ (Localizing Idioms): မြန်မာစကားပုံများကို ထိုင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်နှင့် ကိုက်ညီသည့် ထိုင်းလူမျိုးတို့၏ အလားတူ စကားပုံများကို ရှာဖွေအစားထိုးခြင်းက ပိုမိုကောင်းမွန်သည်။ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ဖတ်ရှုသူများ နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
- စာဖတ်သူအုပ်စုကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပါ (Target Audience Analysis): ပြန်ဆိုမည့် စာသားကို မည်သူများ ဖတ်ရှုမည်ကို သိရှိရန် လိုအပ်သည်။ ဥပမာ - စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ အစိုးရဌာနများ၊ သို့မဟုတ် လူငယ်များဖြစ်ပါက ၎င်းတို့နှင့် လိုက်ဖက်မည့် စကားလုံးအဆင့်အတန်း (Register) ကို ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည်။
၆။ နိဂုံးချုပ်နှင့် အကြံပြုချက်များ
မြန်မာဘာသာမှ ထိုင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား စာသားများကို လဲလှယ်ခြင်းထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းပြီး ယဉ်ကျေးမှုချင်း ဆက်သွယ်ပေးသည့် တံတားတစ်စင်း တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျွမ်းကျင်သော ဘာသာပြန်သူတစ်ဦး ဖြစ်လာစေရန်အတွက် နှစ်နိုင်ငံလုံး၏ သတင်းစာများ၊ စာပေများနှင့် နေ့စဉ်သုံးစကားများကို အစဉ်မပြတ် ဖတ်ရှုလေ့လာနေရန် လိုအပ်ပြီး၊ လက်တွေ့ ဘာသာပြန်ဆိုမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့ကျင့်အားထုတ်သွားရမည် ဖြစ်သည်။