በትርጉም ስራ ውስጥ ሁለት ፍጹም የተለያየ ታሪክ፣ አመጣጥ እና መዋቅር ያላቸውን ቋንቋዎች ማገናኘት ከፍተኛ ጥበብ እና ጥንቃቄን ይጠይቃል። አማርኛ የሴማዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል ሲሆን፣ ሰርቢያኛ ደግሞ የኢንዶ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል የሆነ የስላቭ ቋንቋ ነው። እነዚህን ሁለት ቋንቋዎች በአስተማማኝ ሁኔታ ለማስተርጎም የቋንቋዎቹን ሰዋስው፣ ባህላዊ አውድ እና የአገላለጽ ዘይቤ ጠንቅቆ ማወቅ ያስፈልጋል። ይህ ጽሑፍ ከአማርኛ ወደ ሰርቢያኛ ቋንቋ በሚደረገው የትርጉም ሂደት ላይ የሚያጋጥሙ ዋና ዋና ተግዳሮቶችን፣ የቋንቋዎቹን መዋቅራዊ ልዩነቶች እና ለተርጓሚዎች የሚረዱ ጠቃሚ ምክሮችን በዝርዝር ያብራራል። ቋንቋዎችን ማዛመድ ሰነዶችን ከመተርጎም ባለፈ የሰዎችን ግንኙነት የሚያጠናክር ድልድይ ነው።
የቋንቋዎቹ መዋቅራዊ ልዩነቶች እና የሰዋስው ፈተናዎች
የአማርኛ እና የሰርቢያኛ ቋንቋዎች የዓረፍተ ነገር አወቃቀር ፍጹም የተለያየ ነው። አማርኛ በአብዛኛው ባለቤት-ተሳቢ-ግሥ (SOV - Subject-Object-Verb) የዓረፍተ ነገር ቅደም ተከተልን ይከተላል። በአማርኛ ውስጥ ግሥ ሁልጊዜ በዓረፍተ ነገሩ መጨረሻ ላይ ይቀመጣል። በአንጻሩ ሰርቢያኛ ባለቤት-ግሥ-ተሳቢ (SVO - Subject-Verb-Object) የተለመደው የዓረፍተ ነገር አወቃቀሩ ቢሆንም፣ እንደ ዓረፍተ ነገሩ አጽንዖት የቃላት ቅደም ተከተሉ ሊለዋወጥ ይችላል። ይህ ልዩነት ተርጓሚው ከአማርኛ ወደ ሰርቢያኛ በሚተረጉምበት ጊዜ የአስተሳሰብ እና የቋንቋ መዋቅርን ሙሉ በሙሉ እንዲቀይር ያስገድደዋል። በሰርቢያኛ ውስጥ የቃላት ቅደም ተከተል ነፃ መሆኑ ተርጓሚው የዓረፍተ ነገሩን ትርጉም በብዙ መንገድ እንዲቀርጽ ቢረዳውም፣ ተፈጥሯዊ አገላለጽን ለመጠበቅ ከፍተኛ ልምድ ይጠይቃል።
በተጨማሪም፣ ሰርቢያኛ ሰባት የሰዋስው ሙያዎች (grammatical cases or padeži) ያሉት ቋንቋ ነው። እነዚህም ኖሚናቲቭ፣ ጄኒቲቭ፣ ዳቲቭ፣ አኩሳቲቭ፣ ቮካቲቭ፣ ኢንስትርሜንታል እና ሎካቲቭ በመባል ይታወቃሉ። ስሞች፣ ቅጽሎች እና ተውላጠ ስሞች በዓረፍተ ነገሩ ውስጥ ባላቸው አገልግሎት እና ከቅድመ-መስተዋድዶች ጋር ባላቸው ግንኙነት መሠረት የመጨረሻ ፊደሎቻቸው ይለወጣሉ። አማርኛ ደግሞ በቅጥያዎች (affixes) አማካኝነት የተለያዩ ሰዋስዋዊ መልዕክቶችን የሚያስተላልፍ ቋንቋ ነው። ለምሳሌ በአማርኛ የባለቤትነትን ወይም የተደራሽነትን ስሜት በቃላት መጨረሻ ላይ በሚጨመሩ ቅጥያዎች መግለጽ የተለመደ ነው። እነዚህን የተለያዩ ሰዋስዋዊ ሂደቶች በተገቢው መንገድ ማዛመድ ካልተቻለ ትርጉሙ የተዛባ ሊሆን ይችላል። ተርጓሚው የእያንዳንዱን ቃል ሰዋስዋዊ ባህሪ በጥልቀት መመርመር አለበት።
የባህል እና የማህበረሰብ አውድ ማዛመድ (Localization)
ቋንቋ የባህል ማንጸባረቂያ በመሆኑ፣ ቀጥተኛ የቃላት ትርጉም ብቻውን በቂ አይደለም። በአማርኛ ውስጥ ያሉ ዘይቤያዊ አነጋገሮች፣ ምሳሌያዊ ንግግሮች እና ባህላዊ መግለጫዎች በሰርቢያኛ ውስጥ ቀጥተኛ ተዛማጅ ላይኖራቸው ይችላል። ለምሳሌ፣ በኢትዮጵያ ማህበራዊ ሕይወት ውስጥ ያሉ የክብር አነጋገሮች (አንቱታ) እና በሰርቢያ ማህበረሰብ ውስጥ ያሉ ተመሳሳይ ስነስርዓቶች የሚገለጹበት መንገድ የተለየ ነው። ሰርቢያኛም እንዲሁ መደበኛ እና መደበኛ ያልሆነ የአድራሻ ዘይቤዎች (Vi እና ti) አሉት። ነገር ግን በአማርኛ የሚታየው ጥልቅ የክብር አገላለጽ አንዳንድ ጊዜ በሰርቢያኛ ቀጥተኛ አቻ ላያገኝ ይችላል።
በተጨማሪም የሀይማኖት፣ የቤተሰብ ግንኙነቶች እና የምግብ ባህል መግለጫዎች በትርጉም ስራ ላይ ትልቅ ፈተና ይፈጥራሉ። በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ባህላዊ ምግቦች (እንደ እንጀራ፣ ወጥ) እና ማህበራዊ ዝግጅቶች በሰርቢያኛ ሲገለጹ አብራሪ ማስታወሻዎችን ወይም ተስማሚ የትርጉም ስልቶችን መጠቀም የግድ ይላል። ተርጓሚው የአማርኛውን መልዕክት ባህላዊ ክብደት ሳይቀንስ፣ ለሰርቢያኛ አንባቢ በሚገባ መልኩ አውዳዊ ትርጉም (localization) መስራት አለበት። ይህንን ለማድረግ የሁለቱንም አገሮች ማህበራዊ ታሪክ፣ እሴቶች እና ዘይቤያዊ አባባሎች በጥልቀት መረዳት ወሳኝ ነው።
የፊደላት፣ የድምፅ አወጣጥ እና የፅሕፈት ሥርዓት ልዩነቶች
ሌላው ትኩረት የሚሻው ጉዳይ የጽሕፈት ሥርዓት ነው። አማርኛ የራሱ የሆነ የኢትዮጵያ (ግዕዝ) የፊደል ገበታን የሚጠቀም ሲሆን፣ ሰርቢያኛ ደግሞ የሲሪሊክ (Cyrillic) እና የላቲን (Latin) ፊደላትን ጎን ለጎን ይጠቀማል። ሰርቢያኛ በዓለም ላይ ሁለት የተለያዩ የጽሕፈት ሥርዓቶችን በእኩልነት በሕግ የሚጠቀም ብቸኛው አውሮፓዊ ቋንቋ ሊሆን ይችላል። ከአማርኛ ስሞችን፣ የቦታዎችን መጠሪያዎች ወይም ባህላዊ ቃላትን ወደ ሰርቢያኛ ሲገለበጡ (transliteration) የድምፅ አወጣጥን በትክክል መጠበቅ ትልቅ ፈተና ነው።
በአማርኛ ውስጥ ያሉትን የላንቃ ድምፆች (እንደ ጨ፣ ዠ፣ ጘ ያሉት) እና የጉሮሮ ድምፆችን በሰርቢያኛ ተስማሚ ድምፆች (እንደ č, ć, ž, đ, š) መወከል ጥንቃቄ የተሞላበት ስራ ይጠይቃል። የአጻጻፍ ስህተቶች የትርጉሙን ጥራት ሊቀንሱት ይችላሉ። ስሞችን እና አርዕስቶችን በሚተረጎሙበት ጊዜ ወጥ የሆነ የአጻጻፍ ስልት (transliteration standard) መከተል እጅግ አስፈላጊ ነው። ይህ ካልሆነ በአንድ ሰነድ ውስጥ የአንድ ሰው ስም በተለያየ መንገድ ሊጻፍ ይችላል፣ ይህም ለአንባቢ ግራ መጋባትን ይፈጥራል።
ከአማርኛ ወደ ሰርቢያኛ ለመተርጎም ጠቃሚ ምክሮች
ጥራት ያለው እና ፕሮፌሽናል ትርጉም ለማቅረብ ተርጓሚዎች የሚከተሉትን ስልቶች መጠቀም አለባቸው፦
- አውዳዊ ትርጉም ላይ ማተኮር፡ ቃላትን በቀጥታ ከመተርጎም ይልቅ ሙሉውን ዓረፍተ ነገር ወይም አንቀጽ አንብቦ መልዕክቱን መረዳት እና ያንን መልዕክት በሰርቢያኛ ተፈጥሯዊ በሆነ መንገድ መግለጽ። ቀጥተኛ ትርጉም ብዙ ጊዜ ትርጉም አልባ ዓረፍተ ነገሮችን ይፈጥራል።
- የቃላት መዝገብ (Glossary) ማዘጋጀት፡ በተደጋጋሚ የሚከሰቱ ቴክኒካዊ ቃላትን፣ የባህል መግለጫዎችን እና የስም አጻጻፎችን አስቀድሞ መዝግቦ መያዝ በትርጉም ስራው ውስጥ አንድነትን (consistency) ለመጠበቅ ይረዳል። ይህ በተለይ በትልልቅ የትርጉም ፕሮጀክቶች ላይ ጠቃሚ ነው።
- የሰርቢያኛን ሰዋስዋዊ ሙያዎች መለማመድ፡ በትርጉም ሂደት ላይ ስሞች በሰርቢያኛ ሰባት የሰዋስው ሙያዎች ውስጥ ሲገቡ የሚኖራቸውን ለውጥ በጥንቃቄ መከታተል። ሰዋስዋዊ ስህተቶች ጽሑፉን ለማንበብ አስቸጋሪ ያደርጉታል።
- የትርጉም ማረጋገጫ (Proofreading)፡ ትርጉሙ ከተጠናቀቀ በኋላ በሰርቢያኛ ቋንቋ ተናጋሪዎች ወይም በኤዲተሮች አማካኝነት ጽሑፉን እንደገና ማስገምገም እና ማረም። ይህ የትርጉሙን ተፈጥሯዊነት ያረጋግጣል።
- የትርጉም ቴክኖሎጂዎችን መጠቀም፡ የትርጉም ማስታወሻዎችን (Translation Memories) እና የቃላት ማከማቻዎችን (Termbases) በመጠቀም የትርጉም ሂደቱን ማቀላጠፍ እና ጥራቱን ማሻሻል።
የትርጉም ጥራትን ለማረጋገጥ የሚረዱ የጥናት ዘዴዎች
ከአማርኛ ወደ ሰርቢያኛ የሚደረጉ ትርጉሞች ጥራት እንዲኖራቸው ተርጓሚው በሁለቱ ቋንቋዎች መካከል ስላሉት ስነ-ልሳናዊ ጥናቶች ግንዛቤ ሊኖረው ይገባል። ምንም እንኳን በሁለቱ ቋንቋዎች መካከል ቀጥተኛ መዝገበ-ቃላት እጥረት ቢኖርም፣ ተርጓሚዎች እንግሊዝኛን ወይም ፈረንሳይኛን እንደ መካከለኛ ቋንቋ (bridge language) በመጠቀም የቃላት ትርጉሞችን ማመሳከር ይችላሉ። ነገር ግን፣ ይህ ዘዴ የትርጉም መዛባትን እንዳያመጣ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል። በተጨማሪም፣ በሰርቢያ እና በኢትዮጵያ መካከል ያሉትን ማህበራዊና ታሪካዊ ግንኙነቶች ማጥናት የትርጉም ስራውን ይበልጥ ትክክለኛ ያደርገዋል።
የማጠቃለያ ሃሳብ እና የወደፊት ተስፋዎች
በአጠቃላይ ከአማርኛ ወደ ሰርቢያኛ መተርጎም የሁለቱን ቋንቋዎች መዋቅር ከመማር ባለፈ የሁለቱን ማህበረሰቦች ባህል ማገናኘትን ይጠይቃል። ተርጓሚው ሰዋስዋዊ ደንቦችን፣ የቃላት ቅደም ተከተሎችን እና የባህል ይዘቶችን በትኩረት በመተንተን የተሳካ የትርጉም ስራ ማቅረብ ይችላል። በአሁኑ ጊዜ በሁለቱ አገሮች መካከል ያለው ዲፕሎማሲያዊ እና ባህላዊ ግንኙነት እያደገ በመምጣቱ፣ የዚህ የትርጉም ዘርፍ ፍላጎት በከፍተኛ ሁኔታ እየጨመረ ይገኛል። የትርጉም ቴክኖሎጂዎችን እና የባለሙያዎችን ድጋፍ ማጣመር ስራውን ይበልጥ ቀልጣፋ፣ ፈጣን እና አስተማማኝ ያደርገዋል።