Kenyelletso ea Phetolelo ea Sesotho le Senyesemane
Phetolelo ea litokomane, libuka, kapa lipuo ho tloha ho Sesotho ho ea ho Senyesemane ke tšebetso e hlokang tsebo e tebileng le boiphihlelo bo phahameng. Sesotho ke e 'ngoe ea lipuo tsa bohlokoa haholo sehlopheng sa lipuo tsa Bantu tsa Boroa ho Afrika, ha Senyesemane e le puo ea lefatše lohle e tsoang lelapeng la lipuo tsa Sejeremane. Phapang ena ea malapa a puo e bolela hore ho fetolela ha se taba ea ho fetola mantsoe feela ka ho latellana ha ona, empa ke ho fetisa mehopolo, maikutlo, le litso ho tloha maemong a mang ho ea ho a mang. Bakeng sa ho etsa phetolelo e nepahetseng le e phallang hantle, mofetoleli o lokela ho ba le tsebo e feletseng ea melao ea mahlakore a mabeli hammoho le kutloisiso e batsi ea setso sa Basotho le sa ba buang Senyesemane.
Phapang ea Sebopeho sa Puo le Melao ea Tsona
Sebopeho sa puo ea Sesotho se fapane haholo le sa Senyesemane. Phapang e kholo e itšetlehile ka tsela eo lipolelo li ahuoang ka eona. Sesotho se sebelisa lihlopha tsa mabitso (noun classes) tse laolang sebopeho sa polelo eohle ka lilemo kapa li-concord tse lumellanang le lebitso la sehlooho. Mohlala, lihlopha tse kang Sehlopha sa 1 (mo-, ba-) kapa Sehlopha sa 7 (se-, li-) li laola matsoibila le mahakanyane a hlahang polelong. Ha u fetolela polelo e reng "Sefate sena se selelele se phetswe ke moea," u tlameha ho hlokomela kamoo se- le sena li tsamaellanang le sefate. Ka Senyesemane, sena se fetoleloa e le "This tall tree was blown by the wind," moo ho se nang litumellano tse rarahaneng joalo.
Ntlha e 'ngoe ea bohlokoa ke li-verb extension (lihlongo tsa maetsi) ka Sesotho. Maetsi a Sesotho a ka fetoloa ho bontša mefuta e fapaneng ea liketso ka ho eketsa lihlongo tse kang "-ela" (ho etsetsa motho e mong), "-isa" (ho baka hore ntho e etsahale), "-ana" (ho etsetsana), kapa "-olola" (ho fetola ketso e seng e entsoe). Mohlala, lentsoe "ngola" le ka fetoha "ngolla", "ngolisa", "ngolana", kapa "ngololla". Mofetoleli o lokela ho sekaseka mefuta ena ea maetsi ka hloko hobane ka Senyesemane hangata ho hlokahala mantsoe a tlatselletsang, lipoleloana, kapa lilemo tse ling ho fetisa moelelo oa mantlha.
Litso, Maele, le Lipolelo tse Tšoantšang
Setso sa Basotho se na le maele le lipolelo tse tšoantšang tse ruileng haholo, tseo hangata li hlahisang phephetso e kholo ho bafetoleli. Maele a kang "Lekunutu la lelapa le tšeloa ke molapo" kapa "Khomo ha e hlahletsoe ka namane" ke mehlala e bontšang botebo ba puo. Haeba mofetoleli a ka fetolela maele ana ka kotloloho (literal translation), moelelo o tla lahleha ka ho feletseng ho 'mali oa Senyesemane. Ka mohlala, "A family secret is crossed by a river" ha e na moelelo o utloahalang ka Senyesemane o lekanang le oa mantlha o buang ka bohlokoa ba ho boloka liphiri tsa lelapa. Mohato o nepahetseng ke ho fumana poleloana e lekanang le eona ka Senyesemane kapa ho hlalosa moelelo oo ka tsela e hlakileng.
Ho feta moo, ho na le mantsoe a amanang le litloaelo tsa setso sa Basotho a se nang phetolelo e tobileng ka Senyesemane. Mantsoe a kang "lebollo", "ho lobola", "seriti", kapa "pitso" a na le litšupiso tse tebileng tsa setso. Tabeng ena, mofetoleli a ka boloka lentsoe la Sesotho le ho fana ka tlhaloso e khutšoanyane ea moelelo oa lona ka har'a mongolo, kapa a sebelisa mantsoe a Senyesemane a haufi haholo le lona ho latela maemo a tšebeliso ea tokomane eo.
Litlhahiso tse Hlokehang bakeng sa Phetolelo ea Boleng
Bakeng sa ho etsa bonnete ba hore mosebetsi oa hau oa phetolelo o fihlela maemo a holimo, latela litsela tsena tse hlahelletseng tsa boiphihlelo:
- Kala le ho Utloisisa Boemo ba 'Mali: Pele u qala, hlahloba hore na tokomane ena e abeloa bo-mang. Sena se tla u helps ho tseba hore na u sebelisa Senyesemane se bonolo, se ikhethang, kapa se tsamaisanang le litsebi tsa molao kapa tsa khoebo.
- Hlahloba moelelo, e seng mantsoe a le seng: Nako le nako bala polelo eohle kapa serapa se feletseng pele u fetolela. Netefatsa hore u fetisa molaetsa le sepheo sa mongoli ho e-na le ho khomarela mantsoeng ka bomong.
- Ela hloko lihlopha tsa linako (Tenses): Linako tsa ketso ka Sesotho li ka ba thata ho li lumellanya le tsa Senyesemane. Etsa bonnete ba hore u utloisisa hantle nako eo ketso e etsahetseng ka eona (hore na ke e fetileng, e ntseng e etsahala, kapa e tlang) le hore na e ama polelo joang.
- Hlahloba bong ba batho (Gender Pronouns): Sesotho ha se na phapang pakeng tsa matsoibila a supang bong ba banna kapa ba basali (mohlala, ho sebelisoa "o" kapa "eena" bakeng sa bohle). Ha u fetolela ho ea ho Senyesemane, netefatsa maemo a tšebeliso ho sebelisa "he" kapa "she" ka nepo.
- Hlophisa le ho Bala Hape (Proofreading): Hang ha u qeta ho fetolela, bala tokomane e ncha ea Senyesemane u sa shebe ea Sesotho ho bona hore na mongolo o phalla ka tsela ea tlhaho. Ho bohlokoa hore o kope mofetoleli e mong ho u hlahlobela mosebetsi oo ho qoba liphoso tse patiloeng.
Mathata a Tloaelehileng le Mekhoa ea ho a Qoba
E 'ngoe ea mathata a tloaelehileng haholo ke ho sebelisoa ha mantsoe a Senyesemane ka tsela e fosahetseng ka lebaka la ho se utloisise maemo (false friends kapa mistranslations). Mohlala, lentsoe "ho kula" le ka fetoleloa e le "to be sick", empa maemong a mang le ka bolela lintho tse fapaneng haholo ho latela puo ea setso. Hape, phetolelo ea mantsoe a bolumeli, mekhoa ea bophelo, le lijo tsa setso tse kang "motoho" kapa "papa" e hloka tlhokomelo e khethehileng.
Phoso e 'ngoe ke ho hlokomoloha phapang e teng lipakeng tsa mokhoa oa ho bua oa Sesotho o hlomphehang le oa Senyesemane. Basotho ba sebelisa mekhoa e fapaneng ea ho bontša tlhompho ho batho ba baholo kapa ba nang le maemo (mohlala, ho sebelisa "le" kapa "lona" ho e-na le "u" kapa "uena"). Ha u fetolela ho ea ho Senyesemane, mofetoleli o lokela ho fumana mokhoa o loketseng oa tlhompho ka har'a puo ea Senyesemane e le hore sepheo sa mantlha se se ke sa senyeha kapa sa utloahala se sa hlompheheng.
Bohlokoa ba Phetolelo ea Boleng bo Phahameng
Phetolelo ea boleng bo phahameng lipakeng tsa Sesotho le Senyesemane e bohlokoa haholo mehleng ena ea kajeno. E thusa ho nolofatsa puisano makaleng a fapaneng a arolelanang tsebo, ho kenyeletsoa thuto, molao, bophelo bo botle, le khoebo. Ka ho fetolela ka nepo le ka tsela e bolokang setso le moelelo, re khona ho ahela Basotho le ba buang Senyesemane borokho bo tiileng ba kutloisisano, bo lumellang hore tsebo ea bohlokoa le matlotlo a setso sa rona li arolelanoe le lefatše ka bophara ntle le pherekano kapa tahlehelo ea moelelo.