A fannin sadarwa ta duniya da fassarar harsuna, fassara daga harshen Hausa zuwa Lativiyan (wato harshen kasar Latvia) na daya daga cikin ayyuka mafi sarkakiya da ke bukatar kwarewa ta musamman. Wadannan harsuna biyu sun fito ne da iyalai daban-daban na harshe kuma suna da mabanbanta tsarin al'adu da nahawu. Hausa, wacce ke cikin iyalin harsunan Chadic (karkashin Afroasiatic), tana da nata dabarun sadarwa da ginin jumloli, yayin da Lativiyan, wanda ke cikin reshen Baltic na iyalin harsunan Indo-European, yake da nasa tsarin na musamman da ke da matukar wahalar fahimta ga wanda bai kware ba. Wannan makala za ta yi bayani daki-daki kan dabarun fassara, kalubalen da ake fuskanta, da kuma hanyoyin da za a bi domin samar da ingantaccen aiki.
Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu Da Ginin Jumla
Domin gudanar da fassara mai inganci, abu na farko da mai fassara zai mayar da hankali a kai shi ne yadda ake gina jumloli a harsunan biyu. Harshen Hausa yana da tsayayyen tsari na wakilan suna da ke bayyana lokaci da jinsi a gaban aikatau. Misali, a jimlar "Ya tafi kasuwa", wakilin sunan nan "Ya" yana nuna jinsin namiji da kuma lokacin da ya wuce. A harshen Lativiyan kuma, ana nuna wannan bayani ne ta hanyar canza karshen aikatau din kansa (conjugation) da kuma amfani da sunaye ko wakilan suna na musamman.
Bugu da kari, Lativiyan yana amfani da tsarin nan na canza karshen suna (noun declension cases) guda bakwai: nominative, genitive, dative, accusative, instrumental, locative, da vocative. Wannan yana nufin cewa kalma daya tana iya samun karshe daban-daban dangane da matsayinta a cikin jimla. A cikin Hausa kuma, yawanci muna amfani da riga-kafi (prepositions) kamar "a", "da", "ga", da "don" domin nuna wadannan alaku. Misali, kalmar "a gida" a Hausa za ta zama "mājā" (locative case) a Lativiyan ba tare da bukatar wani riga-kafi daban ba. Mai fassara dole ya san wadannan sauye-sauye sosai domin kauce wa kurakurai na ginin jimla.
Daidaita Al'adu da Karin Magana (Cultural Localization)
Wani babban kalubalen kuma shi ne yadda za a fassara abubuwan da suka shafi al'ada. Kasar Hausa tana cikin yankin yammacin Afirka, inda yanayin rayuwa, addini (musamman Musulunci da al'adun gargajiya), da yanayin zafi suka tsara yadda mutane ke magana da amfani da misalai. A daya bangaren kuma, Latvia kasa ce da ke yankin arewacin Turai, inda yanayin sanyi, tarihin arna na dā, da addinin Kiristanci suka yi tasiri sosai a kan harshensu.
Lokacin da kake fassara karin maganar Hausa kamar "Kome nisan daji, akwai gari a gabansa", mai karatu dan kasar Latvia ba zai fahimci ma'anarta ba idan aka fassara ta kai-tsaye (word-for-word). A maimakon haka, mai fassara yana bukatar ya nemo karin maganar Lativiyan da ke da ma'ana iri daya, ko kuma ya bayyana ma'anar a sarari ta hanyar amfani da kalmomi masu sauki. Wannan shi ake kira "Cultural Localization" wato daidaita rubutu da al'adar mai karatu. Idan aka gaza yin haka, rubutun fassarar zai kasance mai wuyar fahimta ko kuma ya rasa ma'anarsa ta asali.
Kalubalen Sautin Harshe da Alamomin Rubutu
Harshen Hausa harshe ne mai sauti (tonal language), inda tsayin sauti ko kasaftawar sauti a kan wasali ke canza ma'anar kalma gaba daya. Misali, kalmar "saba" tana iya nufin saba wa doka, ko saba da abu, ko lambar saba'in dangane da yadda aka furta ta. Kodayake ba a nuna sautuka a rubutun Hausa na yau da kullum (boko), mai fassara dan adam ya san ma'anar kalmar ta hanyar duba sauran kalmomin da ke cikin jimlar (context). Idan aka yi amfani da na'urar fassara ta kwamfuta, kwamfutar kan iya rikitar da ma'anar saboda rashin fahimtar sauti.
Haka kuma, harshen Lativiyan yana amfani da alamomin rubutu na musamman a kan wasula da baki (kamar macrons "ā, ē, ī, ū" da cedillas "ģ, ķ, ļ, ņ"). Wadannan alamomi suna da matukar mahimmanci domin suna canza ma'anar kalma da yadda ake furta ta. Rashin saka wadannan alamomi daidai a lokacin fassara na iya sa rubutun ya zama mara inganci ko kuma ya zama abin dariya ga masu magana da harshen. Don haka, mai fassara dole ne ya mai da hankali sosai wajen rubuta kalmomin Lativiyan daidai da dukkan alamominsu na nahawu.
Dabarun Kwararru Domin Samun Kyakkyawan Sakamako
Domin tabbatar da cewa aikin fassararka ya kai matsayin da ake bukata na kwarewa da kyan gani, yana da kyau ka bi wadannan matakai na musamman:
- Nazarin Rubutun Asali: Kafin ka fara rubuta kowace kalma a harshen Lativiyan, tabbatar ka karanta daukacin rubutun Hausa na asali. Wannan zai taimaka maka wajen fahimtar gaba dayan yanayin rubutun (tone and register) da kuma manufar marubucin.
- Gina Jerin Kalmomi (Glossary): Ayyukan fassara na bukatar daidaito. Saboda haka, gina jerin kalmomi na musamman wadanda ke da wuyar fassara kuma ka ajiye ma'anoninsu na Lativiyan da ka yarda da su domin amfani da su a duk tsawon aikin. Wannan zai hana amfani da kalmomi daban-daban ga abu daya.
- Gwajin Karatu (Proofreading): Bayan ka kammala fassarar, ajiye rubutun na wani lokaci sannan ka dawo ka karanta shi a matsayin mai karatu dan kasar Latvia. Wannan zai taimaka maka wajen gano duk wata jimla da ke da wuyar fahimta ko kuma ba ta dace da ka'idojin harshen Lativiyan ba.
- Amfani da Taimakon Kwararru: Idan rubutun ya shafi fannoni na musamman kamar magani, shari'a, ko kimiyya, yana da kyau ka tuntubi masanin wannan fannin a kasar Latvia domin tabbatar da cewa kalmomin da ka yi amfani da su su ne daidai.
Amfani da Fasaha Da Kayan Aikin Fassara (CAT Tools)
A zamanin yau, fasaha tana taka rawar gani sosai a fannin fassara. Masu fassara kwararru suna amfani da kayan aiki na musamman da ake kira "Computer-Assisted Translation (CAT) Tools". Wadannan kayan aiki ba sa yin fassarar da kansu kamar yadda Google Translate yake yi, a maimakon haka suna taimaka wa mai fassara wajen tsara aiki, adana kalmomi (translation memories), da tabbatar da ingancin rubutu.
Saboda karancin albarkatun harshe tsakanin Hausa da Lativiyan a intanet, yin amfani da wadannan kayan aiki zai taimaka sosai wajen tara bayanai da adana ayyukan da aka yi a baya. Wannan yana saukaka ayyuka na gaba kuma yana sa aikin ya zama cikin sauri da daidaito. Amma kuma, kar ka dogara kacokan a kan na'ura; koyaushe aikin mai fassara dan adam wanda ya san al'adun harsunan biyu shi ne mafi inganci da daraja.