He huakaʻi hoʻonaʻauao a me ke kālailai hohonu ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Keokia (Georgian). He mau ʻōlelo kēia i hoʻokumu ʻia ma luna o nā kumu moʻomeheu like ʻole, a e pili ana hoʻi i nā ʻohana ʻōlelo ʻokoʻa loa. No ka ʻohana ʻōlelo ʻAukolonēpia ka ʻōlelo Hawaiʻi, a he ʻōlelo ia i hoʻopiha ʻia me ka mana, ka pili i ka ʻāina, a me ka waihoʻoluʻu o ka leo. ʻO ka ʻōlelo Keokia hoi, no ka ʻohana ʻōlelo Kakawela (Kartvelian) ia, he ʻōlelo kahiko loa no ka mauna ʻo Kaukalo, he paʻakikī ka hopuna, a he ʻokoʻa loa ke kaila kākau. No laila, ke unuhi ka mea unuhi i ka ʻōlelo mai ka Hawaiʻi a i ka Keokia, ʻaʻole ʻo ia e unuhi wale ana i nā huaʻōlelo, akā, ke kūkulu nei ʻo ia i alahaka ma waena o nā ao moʻomeheu ʻelua.
I loko o kēia kaʻina hana, pono ka mea unuhi e hoʻomaopopo i ka pilina mōʻaukala a me ka waiwai o kēlā me kēia huaʻōlelo. Ua hoʻoili ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi ma ka waha no nā makahiki he nui ma mua o ka hiki ʻana mai o ka palapala. No laila, he pilina koʻikoʻi kona me ka leo, ka nahenahe, a me ka mele. Ma kekahi ʻaoʻao, he moʻolelo palapala lōʻihi ko ka ʻōlelo Keokia mai ka wā kahiko mai me kona huapalapala ponoʻī ʻo ka Mkhedruli. E hōʻike ana kēia ʻatikala i nā loina nui o ka unuhi ʻana ma waena o nā ʻōlelo ʻelua, nā pilikia maʻamau e kū mai ana, a me nā kumu aʻo e kōkua ai i ka hoʻokō pono ʻana i kēia hana koʻikoʻi.
Nā ʻAoʻao Kālailai Hopunaʻōlelo: Mai ka VSO a i ka SOV
ʻO kekahi o nā keʻakeʻa nui loa i ka unuhi ʻana, ʻo ia ka ʻokoʻa o ka hoʻonohonoho ʻana i nā huaʻōlelo i loko o ka hopunaʻōlelo. He ʻōlelo VSO (Verb-Subject-Object) ka ʻōlelo Hawaiʻi. ʻO ia hoʻi, puka mua ka haʻina (verb) ma ka hoʻomaka ʻana o ka hopunaʻōlelo, a ukali ʻia e ka piko (subject) a me ka ʻōkuhi (object). Eia ke laʻana: "Ua inu ka ʻīlio i ka wai." Ma kēia laʻana, ʻo "ua inu" ka haʻina, ʻo "ka ʻīlio" ka piko, a ʻo "i ka wai" ka ʻōkuhi.
No ka ʻōlelo Keokia hoʻi, he ʻōlelo flexible ia, akā, ʻo ka hoʻonohonoho kumu ʻoi loa ka SOV (Subject-Object-Verb). ʻO ia hoʻi, waiho ʻia ka haʻina ma ka hopena o ka hopunaʻōlelo. Inā kākou e unuhi pololei i kēlā laʻana me ka mālama ʻana i ka hoʻonohonoho Hawaiʻi, e lilo ana ia he mea kāmāloeloe a huikau hoʻi i ke pepeiao Keokia. Pono e loli loa ke kaila manaʻo i hiki ke kūpono i nā kānāwai kāhulu o ka ʻōlelo Keokia. Ma waho o kēlā, he ʻōlelo agglutinative ka ʻōlelo Keokia kahi e kāpili ʻia ai nā hōʻailona pili a me nā kuhikuhi i loko o ka huaʻōlelo hoʻokahi, ʻoiai ʻo ka ʻōlelo Hawaiʻi e hoʻohana ana i nā mea kōkua e like me nā hōʻailona kaʻi (determiners) a me nā hōʻailona ʻami (prepositions) e hōʻike ai i nā pilina haʻiʻōlelo.
Ka Huli ʻana i ka Hōhonu: Kaona a me nā Kiʻi ʻŌlelo
He waiwai hohonu ko ka ʻōlelo Hawaiʻi i kapa ʻia he kaona — ka manaʻo hūnā ma hope o nā huaʻōlelo maʻamau. ʻAʻole loaʻa kēia manaʻo hūnā ma ka unuhi huaʻōlelo wale ʻana. O ka mea unuhi e hana ana me ka ʻōlelo Hawaiʻi, pono ʻo ia e hoʻolohe i ka pili o ka manaʻo i ka nature, ka ua, ka makani, a me ka moʻokūʻauhau. No laila, ke unuhi ʻia ke kiʻi ʻōlelo Hawaiʻi e like me ka "pua," ʻaʻole ia he pua lāʻau wale nō (flower), akā he keiki a he mea aloha paha. Inā e unuhi pololei ʻia i ka ʻōlelo Keokia ma ke ʻano he "ყვავილი" (yvavili - pua), e nalo paha ka waiwai maoli o ke kaona kumu.
Pēlā pū ma ka ʻōlelo Keokia, aia nā kiʻi ʻōlelo e pili ana i ke ola mauna, ka waina, a me nā moʻolelo kahiko o ka Caucasus. Pono ka mea unuhi e mākaukau i ka loaa ʻana o nā huaʻōlelo like kūpono e hiki ke lawe i ka waiwai manaʻo like me ka nalo ʻole o ka mana o ka ʻōlelo kumu. He koi koʻikoʻi kēia e pili ana i ka naʻauao moʻomeheu. ʻO ka mea unuhi kūpono, ʻo ia ka mea e hiki ai ke hana i ka hana e like me ke kāhuna haku mele: ke koho pono ʻana i nā huaʻōlelo e paʻa ai ke ola o ke mele ma ka ʻāina hou.
Nā Kuhiʻami a me nā Hōʻailona Hihia ma ka ʻŌlelo Keokia
Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, he hana koʻikoʻi ko nā ʻami e like me "i/iā", "ma", "mai", "e", a me "no/na". Eia naʻe, ma ka ʻōlelo Keokia, ʻaʻole hoʻohana ʻia nā ʻami kūʻokoʻa e like me ko ka Hawaiʻi. Eia kā lākou e hoʻohana ai, ʻo ia nā case endings (nā hōʻailona hihia) i hoʻopili ʻia ma ka hopena o ka inoa. ʻEiku helu o kēia mau hihia ma ka ʻōlelo Keokia: nominative, ergative, dative, genitive, instrumental, adverbial, a me ka vocative.
No laila, inā manaʻo kākou e unuhi i kahi hopunaʻōlelo e like me "mai ka hale" (from the house), ʻo ka ʻōlelo Keokia e hoʻohana i ke genitive case i hui pū ʻia me ka hōʻailona preposition "-dan" e lilo ana he "სახლიდან" (sakhlidan). He loli nui kēia mai ka ʻōnaehana Hawaiʻi kahi e kaʻawale ai nā huaʻōlelo. Pono ka mea unuhi e hoʻomaopopo pono i ka hihia kūpono no kēlā me kēia kiʻina hopunaʻōlelo i ʻole e huikau ke ʻano o ka hana a me ka poʻe e hana nei.
Ke Kāhulu a me ka Piko o ka Unuhi Keokia
He ʻano paʻakikī ko ka morphology haʻina o ka ʻōlelo Keokia. He ʻōlelo polypersonal ia, ʻo ia hoʻi, hiki i ka haʻina hoʻokahi ke hōʻike i ke kumu (subject), ka mea loaʻa pololei (direct object), a me ka mea loaʻa ʻole pololei (indirect object) i ka manawa like ma o nā prefix a me nā suffix like ʻole. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana ʻia nā huaʻōlelo kaʻawale (e like me "ia", "makou", "ia lakou") no ka hōʻike ʻana i kēia mau pili. ʻO kēia kekahi o nā ʻaoʻao nui kahi e hiki ai ke hana ʻia ke kuhihewa inā ʻaʻole maopopo ka mea unuhi i nā hōʻailona hoʻopili o ka ʻōlelo Keokia.
Eia kekahi, he ergative case system ko ka ʻōlelo Keokia no kekahi mau ʻano haʻina a me nā manawa haʻina (aspect/tense). He mea hou loa kēia i ka mea pili wale i ke kānāwai ʻōlelo Hawaiʻi. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, ua māhele ʻia nā haʻina ma luna o nā ʻano e like me ka painu (action), ka ʻaʻano (state/adjective), a me ka hopena. ʻO ka hoʻololi ʻana mai nā ʻōnaehana nominal-accusative a i ʻole ergative e pono ai ke kālailai pono ʻia kēlā me kēia pili o ka piko me kāna hana i mea e hōʻoia ai i ka pololei o ka syntax.
Nā Kumu Alakaʻi no nā Unuhi ʻŌlelo Hawaiʻi a Keokia
No ka hoʻokō ʻana i kekahi unuhi kūleʻa a me ka nani, eia kekahi mau kumu alakaʻi i manaʻo ʻia no ka poʻe unuhi ʻōlelo:
- E Mākaukau i ke Kaona a me ka Idiom: Mai unuhi hua no ka hua. E heluhelu i ka pōʻaiapili holoʻokoʻa o ka ʻōlelo Hawaiʻi, e ʻimi i ke kaona, a e huli i ka huaʻōlelo Keokia e hōʻike maoli ana i kēlā ʻano naʻau me ka nani like.
- Ka Paʻa o ka Morphosyntax: E nānā pono i nā pelena a me nā hoʻopili o nā haʻina Keokia. No ka mea he nui nā ʻike i hoʻopaʻa ʻia iloko o ka haʻina Keokia hoʻokahi, e hōʻoia i ka ʻike ʻia ʻana o nā piko a me nā ʻōkuhi Hawaiʻi a pau iloko o ia haʻina hoʻokahi.
- Ka Mālama ʻana i ka Leo Nahenahe: ʻOiai he kani ikaika ko ka ʻōlelo Keokia ma muli o nā consonant clusters (nā pūʻulu panapana kūlike ʻole he nui), e hoʻāʻo e mālama i ka leo mele a nahenahe o ka ʻōlelo Hawaiʻi ma o ke koho ʻana i nā huaʻōlelo Keokia i kūpono kona kani no ia pōʻaiapili.
- Ka Hoʻohana ʻana i nā Puke Wehewehe Kūpono: ʻAʻole nui nā puke wehewehe pololei mai ka Hawaiʻi a i ka Keokia. No laila, pinepine ka hoʻohana ʻia ʻana o ka ʻōlelo Pelekane ma ke ʻano he alahaka waena. E akahele i ke kuhihewa ʻana ma muli o nā manaʻo like ʻole o ka ʻōlelo Pelekane.
I ka hopena, ʻo ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Keokia he hana kiʻi kiʻekiʻe loa ia. Ke hui ka mahanahana o ka Pākīpika a me ka paʻa o ke kuahiwi Caucasus, e loaʻa ana he huahana nani loa e pili ana i ke kūpaʻa o nā lāhui kanaka i kā lākou mau leo aloha. Ma o ka hoʻomaʻamaʻa ʻana a me ka mahalo i nā loina o kēlā me kēia ʻaoʻao, e kūkulu ʻia ana kekahi ala hou e hui ai kēia mau lāhui mamao akā pilikana i ke aloha ʻōlelo makuahine.