Tengsl Íslands og Suður-Kóreu hafa farið vaxandi á undanförnum árum, jafnt á sviði viðskipta, ferðaþjónustu sem og menningarlegra samskipta. Í kjölfarið hefur þörfin fyrir vandaðar þýðingar á milli íslensku og kóresku aukist. Hins vegar eru þessi tvö tungumál úr gjörólíkum málættum og búa yfir gerólíkri málfræðilegri uppbyggingu og menningarlegum bakgrunni. Á meðan íslenska er germanskt mál með flókið beygingakerfi og sagnbeygingar, þá er kóreska skeytimál (e. agglutinative language) þar sem setningafræðileg hlutverk eru sýnd með viðskeytum og sagnir lúta flóknum reglum um félagsleg virðingarstig. Að þýða á milli þessara mála krefst því djúprar greiningar og skilnings á fíngerðum blæbrigðum.
Frá SVO til SOV: Málskipan og áskoranir í setningagerð
Einn augljósasti munurinn á íslensku og kóresku er orðaröðin. Íslenska fylgir yfirleitt orðaröðinni frumlag-sögn-andlag (SVO), þótt beygingakerfið veiti ákveðið svigrúm til tilfærslu. Kóreska fylgir aftur á móti stranglega orðaröðinni frumlag-andlag-sögn (SOV). Sögnin eða lýsingarorðið sem gegnir hlutverki sagnar kemur alltaf síðast í setningunni.
Fyrir þýðandann þýðir þetta að endurskipuleggja þarf alla hugsunina í setningunni. Þegar þýtt er úr íslensku þarf að fresta aðalsögninni þar til öll andlög, staðarákvæði og lýsingar hafa verið sett fram. Ef íslenski textinn inniheldur langar, flóknar setningar með mörgum aukasetningum getur kóreska þýðingin auðveldlega orðið ólæsileg eða ruglingsleg ef henni er ekki skipt upp í smærri og hnitmiðaðri einingar. Hér þarf þýðandinn að sýna listfengi sitt og brjóta setningar upp til að tryggja náttúrulegt flæði á kóresku.
Beygingar íslenskunnar gegn viðskeytum og ögnum kóreskunnar
Íslenska notar flókið beygingakerfi nafnorða, lýsingarorða og greinis í fjórum föllum (nefnifall, þolfall, þágufall, eignarfall) ásamt þremur málfræðilegum kynjum. Kóreska hefur ekkert málfræðilegt kyn og notar ekki beygingar í sama skilningi. Þess í stað er kóreska skeytimál þar sem sérstökum ögnum (e. particles, á kóresku: 조사 josa) er skeytt aftan við nafnorð til að gefa til kynna setningafræðilegt hlutverk þeirra í setningunni.
- Frumlagsagnir: Agnirnar 이/ga (i/ga) eða 은/는 (eun/neun) sýna hvað er frumlag eða umræðuefni setningarinnar.
- Andlagsagnir: Agnirnar 을/를 (eul/reul) sýna beint andlag.
- Eignarfallsögn: Agnin 의 (ui) samsvarar eignarfallsbeygingu eða forsetningunni „til“ eða „af“.
Þýðandi sem vinnur úr íslensku verður að greina nákvæmlega málfræðilegt hlutverk hvers orðs í íslensku setningunni. Ef fallbeyging íslenska orðsins er misskilin er hætta á að röng ögn sé valin á kóresku, sem getur gerbreytt merkingu setningarinnar eða gert hana algjörlega óskiljanlega fyrir lesandann.
Virðingarstig (Honorifics): Félagslegur munur í kóresku máli
Stærsta áskorunin og hugsanlega flóknasti þátturinn við þýðingar yfir á kóresku er hið ítarlega og samofna kerfi virðingarstiga (kallað 존댓말 jondetmal og 반말 banmal). Íslenskt samfélag er mjög flatt og óformlegt; við notum sama persónufornafnið („þú“) yfir alla, hvort sem talað er við forseta ríkisins, kennara eða lítið barn. Íslenskar sagnir breytast ekki efter því hver viðmælandinn er.
Í kóresku ræður félagsleg staða, aldur, tengsl og aðstæður því hvaða málhefð er notuð. Sagnbeygingar, persónufornöfn og jafnvel sjálfur orðaforðaim breytast til að sýna viðeigandi virðingu. Þýðandinn verður alltaf að spyrja sig:
- Hver er lesendahópurinn? Er textinn ætlaður almenningi, viðskiptavinum eða nánum vinum?
- Hver eru tengslin á milli þeirra sem eiga í samræðum í textanum?
- Er verið að rita formlegan fræðatexta eða óformlega bloggfærslu?
Ef valin er röng málhefð getur þýðingin hljómað dónaleg, eða öfugt, yfirþyrmandi formleg og fjarlæg. Þetta krefst mikillar næmni af hálfu þýðandans sem þarf oft að lesa á milli línanna í íslenska frumtextanum til að ákvarða réttan tón.
Menningarleg staðfæring og orðanotkun
Menningarlegur munur endurspeglast sterkt í tungumálunum tveimur. Íslenskur orðaforði er ríkur af hugtökum sem tengjast náttúru, veðurfari, sjómennsku og sérstökum félagslegum fyrirbærum (t.d. gluggaveður, sólarkaffi, eða skítapakk). Þessi orð eiga sér enga beina samsvörun í kóresku.
Á hinn bóginn hefur kóreska afar nákvæmt kerfi yfir fjölskyldutengsl og matarmenningu. Til dæmis eru mismunandi orð yfir eldri bróður eftir því hvort sá sem talar er karl (형 hyeong) eða kona (오빠 oppa). Einnig eru til fjölmörg lýsingarorð yfir bragð og áferð matar sem erfitt er að þýða yfir á íslensku án útskýringa. Þýðandi þarf því oft að grípa til umorðana eða finna menningarlega jafngilda valkosti fremur en að þýða orðrétt.
Hagnýt ráð og bestu vinnubrögð við þýðingar
Til að ná sem bestum árangri við þýðingar á milli íslensku og kóresku er gagnlegt að fylgja þessum leiðbeiningum:
- Forðastu beina þýðingu (orð-fyrir-orð): Einbeittu þér að því að flytja hugsunina og skilaboðin yfir í markmálið. Leyfðu þér að endurraða setningum og breyta sagnformum til að mæta kröfum kóreskrar málskipunar.
- Vandaðu hljóðritun sérnafna: Þegar íslensk nöfn og staðir eru skrifuð á kóresku þarf að fylgja reglum kóresku málstöðvarinnar (National Institute of Korean Language) um hljóðritun erlendra orða. Til dæmis er „Reykjavík“ hljóðritað sem 레이캬비크 (Re-i-kya-bi-keu) og „Ísland“ sem 아이슬란드 (A-i-seul-ran-deu).
- Settu skýr viðmið um tón og stíl: Samræmi í notkun virðingarstiga (t.d. að halda sig við haeyo-che eða hapsyo-che) er lykilatriði í kóreskum texta. Búðu til stílleiðbeiningar áður en stærri verkefni eru hafin.
- Nýttu móðurmálstalandi yfirlesara: Þar sem málblæbrigði og félagsleg samskipti eru samofin kóreskri málnotkun er nauðsynlegt að fá innfæddan kóreskumælandi sérfræðing til að lesa yfir lokatextann. Það tryggir að textinn hljómi náttúrulega og sé laus við málfræðilegan stirðleika.
Niðurstaða
Þýðingar á milli íslensku og kóresku eru spennandi en krefjandi verkefni. Munurinn á SVO og SOV orðaröð, ásamt flóknu kerfi virðingarstiga og agna í kóresku, krefst þess að þýðandinn búi yfir mikilli málkunnáttu og menningarlegri næmni. Með því að fylgja bestu vinnubrögðum, forðast hráar vélþýðingar og leggja áherslu á staðfæringu er hægt að brúa bilið á milli þessara tveggja einstöku tungumála á áhrifaríkan hatt og tryggja að boðskapurinn komist skýrt til skila.