ຄວາມສໍາຄັນຂອງການແປພາສາລາວເປັນພາສານອກແວໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
ໃນຍຸກໂລກາພິວັດທີ່ມີການຕິດຕໍ່ສື່ສານ ແລະ ການຮ່ວມມືລະຫວ່າງປະເທດເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ການແປພາສາຈຶ່ງກາຍເປັນຂົວຕໍ່ທີ່ສຳຄັນໃນການເຊື່ອມໂຍງຜູ້ຄົນຈາກວັດທະນະທຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ພາສາລາວ ແລະ ພາສານອກແວ (Norwegian) ເປັນສອງພາສາທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ທັງໃນດ້ານຕົ້ນກຳເນີດ, ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ຕົວອັກສອນ ແລະ ບໍລິບົດທາງດ້ານວັດທະນະທຳ. ການແປພາສາລາວເປັນພາສານອກແວ ບໍ່ພຽງແຕ່ແມ່ນການປ່ຽນຄຳສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປເປັນອີກພາສາໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ແມ່ນການຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍ, ຄວາມຮູ້ສຶກ ແລະ ບໍລິບົດທາງສັງຄົມຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ບໍ່ວ່າຈະເປັນການແປເອກະສານທາງການ, ເນື້ອຫາທາງທຸລະກິດ, ວັນນະຄະດີ ຫຼື ເນື້ອຫາເວັບໄຊ, ນັກແປຈຳເປັນຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງ ແລະ ຈຸດພິເສດຂອງທັງສອງພາສານີ້ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດທີ່ສຸດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ສິ່ງທ້າທາຍໃນການແປ
ຄວາມທ້າທາຍທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສານອກແວແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ ເຊິ່ງເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳສັບຕາມເພດ, ພົດ ຫຼື ກາລະ (Tense). ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສານອກແວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາອິນໂດ-ຢູໂຣບ ເຊິ່ງເປັນພາສາທີ່ມີການຜັນຄຳ (Inflected Language) ຕາມຫຼັກໄວຍາກອນຢ່າງເຄັ່ງຄັດ.
- ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ກົດ V2 (V2 Word Order): ໃນພາສາລາວ, ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກພື້ນຖານແມ່ນ ປະທານ + ກິລິຍາ + ກຳ (SVO). ສ່ວນພາສານອກແວກໍໃຊ້ໂຄງສ້າງ SVO ເຊັ່ນກັນໃນປະໂຫຍກບອກເລົ່າທົ່ວໄປ, ແຕ່ມີກົດເກນທີ່ເອີ້ນວ່າ "V2" ເຊິ່ງກຳນົດວ່າຄຳກິລິຍາຫຼັກຕ້ອງຢູ່ໃນຕຳແໜ່ງທີສອງຂອງປະໂຫຍກສະເໝີ. ຫາກມີການນຳເອົາຄຳບອກເວລາ ຫຼື ຄຳວິເສດຂຶ້ນຕົ້ນປະໂຫຍກ, ປະທານ ແລະ ກິລິຍາຈະຕ້ອງມີການສະຫຼັບຕຳແໜ່ງກັນ (Inversion). ການແປຈຶ່ງຕ້ອງປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງນີ້ໃຫ້ຖືກຕ້ອງເພື່ອບໍ່ໃຫ້ປະໂຫຍກໃນພາສານອກແວເບິ່ງຜິດທຳມະຊາດ.
- ລະບົບເພດ ແລະ ຄຳນາມ (Grammatical Gender): ພາສານອກແວມີລະບົບເພດຂອງຄຳນາມ 3 ເພດ ຄື: ເພດຊາຍ (Maskulin), ເພດຍິງ (Feminin) ແລະ ເພດກາງ (Nøytrum). ຄຳນຳໜ້ານາມ (Articles) ແລະ ຄຳຄຸນນາມ (Adjectives) ທີ່ມາຂະຫຍາຍຄຳນາມນັ້ນຈະຕ້ອງຜັນຕາມເພດ ແລະ ພົດ (ເອກະພົດ/ພະຫູພົດ) ຂອງຄຳນາມ. ສຳລັບພາສາລາວ ບໍ່ມີລະບົບເພດຂອງຄຳນາມ ແລະ ການບອກພົດມັກຈະໃຊ້ຄຳຊີ້ບອກ ຫຼື ຄຳລັກສະນະນາມແທນ. ນັກແປຈຳເປັນຕ້ອງເລືອກເພດ ແລະ ຜັນຄຳໃນພາສານອກແວໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມບໍລິບົດ.
- ການຜັນຄຳກິລິຍາ ແລະ ກາລະ (Verb Conjugation and Tenses): ພາສາລາວໃຊ້ຄຳຊ່ວຍກິລິຍາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ພວມ", "ຈະ", "ແລ້ວ" ເພື່ອບອກກາລະ (ເວລາ) ຂອງການກະທຳ. ແຕ່ໃນພາສານອກແວ, ຄຳກິລິຍາຈະຕ້ອງມີການຜັນຮູບຮ່າງໂດຍກົງ ເຊັ່ນ ປັດຈຸບັນກາລະ (Presens), ອະດີດຕະກາລະ (Preteritum) ແລະ ສົມບູນກາລະ (Perfektum). ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະບໍລິບົດຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອເລືອກໃຊ້ຮູບແບບການຜັນຄຳກິລິຍາໃນພາສານອກແວໃຫ້ສອດຄ່ອງ ແລະ ສື່ຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ.
ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ການປັບປຸງເນື້ອຫາໃຫ້ເຂົ້າກັບທ້ອງຖິ່ນ
ການແປພາສາບໍ່ສາມາດແຍກອອກຈາກວັດທະນະທຳໄດ້. ປະເທດລາວ ແລະ ປະເທດນອກແວ ມີສະພາບແວດລ້ອມທາງພູມສາດ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ວິຖີຊີວິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສຸດຂົ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ, ການແປພາສາລາວເປັນພາສານອກແວຈຶ່ງຕ້ອງມີການປັບປຸງເນື້ອຫາໃຫ້ເຂົ້າກັບທ້ອງຖິ່ນ (Localization) ຢ່າງເໝາະສົມ.
- ລະດັບພາສາ ແລະ ຄວາມສຸພາບ: ພາສາລາວມີລະບົບສຳນວນ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເຄົາລົບ, ອາຍຸ, ສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ (ເຊັ່ນ ຄຳລາຊາສັບ, ຄຳສຸພາບ ທີ່ໃຊ້ກັບພຣະສົງ ຫຼື ຜູ້ອາວຸໂສ). ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ສັງຄົມນອກແວເນັ້ນໜັກເລື່ອງຄວາມສະເໝີພາບ (Egalitarianism), ການສື່ສານຈຶ່ງມີຄວາມເປັນກັນເອງ ແລະ ບໍ່ມີການແບ່ງແຍກລະດັບຊັ້ນທາງພາສາຫຼາຍຄືກັບພາສາລາວ. ການແປເອກະສານ ຫຼື ບົດສົນທະນາຈາກພາສາລາວ ຕ້ອງມີການປັບປຸງໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບທຳນຽມການສື່ສານຂອງຊາວນອກແວ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເນື້ອຫາສູນເສຍຄວາມໝາຍເດີມ.
- ຄຳອຸປະມາ ແລະ ສຳນວນທ້ອງຖິ່ນ: ພາສາລາວມັກໃຊ້ຄຳອຸປະມາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການກະເສດ, ທຳມະຊາດ, ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ສາສະໜາພຸດ ເຊັ່ນ "ຄວາຍຕູ້", "ບຸນຄຸນ", "ກຳມະເວນ". ຄຳສັບເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ມີຄຳແປທີ່ກົງກັນໂດຍກົງໃນພາສານອກແວ. ນັກແປຕ້ອງຊອກຫາຄຳອຸປະມາໃນພາສານອກແວທີ່ມີຄວາມໝາຍໃກ້ຄຽງກັນ ຫຼື ຕ້ອງແປໂດຍການອະທິບາຍຄວາມໝາຍແທນການແປກົງຕົວ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວນອກແວສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງງ່າຍດາຍ.
ເຄັດລັບ ແລະ ເຕັກນິກສຳລັບນັກແປພາສາລາວ-ນອກແວ
ເພື່ອຮັບປະກັນຄຸນນະພາບຂອງການແປ ແລະ ຫຼີກເວັ້ນຄວາມຜິດພາດທີ່ອາດຈະເກີດຂຶ້ນ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ Bokmål ແລະ Nynorsk: ພາສານອກແວມີຮູບແບບການຂຽນທາງການສອງຮູບແບບ ຄື Bokmål (ເຊິ່ງໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກພາສາເດນມາກ ແລະ ຖືກນຳໃຊ້ຢ່າງແຜ່ຫຼາຍທີ່ສຸດ) ແລະ Nynorsk (ເຊິ່ງອີງໃສ່ພາສາທ້ອງຖິ່ນຂອງນອກແວ). ກ່ອນທີ່ຈະເລີ່ມຕົ້ນການແປ, ນັກແປຕ້ອງກວດສອບກັບລູກຄ້າ ຫຼື ກຳນົດກຸ່ມເປົ້າໝາຍໃຫ້ຊັດເຈນວ່າຕ້ອງການໃຫ້ແປເປັນຮູບແບບໃດ ເພື່ອໃຫ້ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບ ແລະ ໄວຍາກອນມີຄວາມຖືກຕ້ອງ.
- ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Word-for-Word Translation): ຍ້ອນໂຄງສ້າງທາງໄວຍາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ, ການແປແບບກົງຕົວຈະເຮັດໃຫ້ບົດແປພາສານອກແວອ່ານບໍ່ຮູ້ເລື່ອງ ຫຼື ຜິດໄວຍາກອນຢ່າງຮຸນແຮງ. ນັກແປຄວນອ່ານປະໂຫຍກ ຫຼື ຫຍໍ້ໜ້າໃນພາສາລາວໃຫ້ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍລວມທັງໝົດກ່ອນ, ແລ້ວຈຶ່ງຮຽບຮຽງໃໝ່ເປັນພາສານອກແວໂດຍໃຊ້ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນທີ່ຖືກຕ້ອງຂອງພາສານັ້ນ.
- ການນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ (CAT Tools) ແລະ ວັດຈະນານຸກົມສະເພາະທາງ: ການແປລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສານອກແວ ອາດຈະບໍ່ມີເຄື່ອງມືແປພາສາອັດຕະໂນມັດທີ່ມີປະສິດທິພາບສູງເທົ່າກັບຄູ່ພາສາອື່ນໆ. ດັ່ງນັ້ນ, ການສ້າງຄັງຄຳສັບສະເພາະ (Glossary) ແລະ ການໃຊ້ວັດຈະນານຸກົມສອງພາສາທີ່ມີຄວາມໜ້າເຊື່ອຖື ຈຶ່ງເປັນສິ່ງຈຳເປັນຢ່າງຍິ່ງເພື່ອຄວາມສະໝໍ່າສະເໝີຂອງຄຳສັບໃນເອກະສານ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Proofreading): ຫຼັງຈາກແປເນື້ອຫາສຳເລັດແລ້ວ, ການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສານອກແວ (Native Speaker) ກວດທານຄືນໃໝ່ເປັນສິ່ງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດ. ເພາະພວກເຂົາຈະສາມາດບອກໄດ້ວ່າປະໂຫຍກໃດທີ່ຟັງເບິ່ງແປກໆ ຫຼື ບໍ່ເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ຊ່ວຍປັບປຸງໃຫ້ບົດແປມີຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍຫຼາຍຂຶ້ນ.
ສະຫຼຸບ ແລະ ແນວທາງການພັດທະນາທັກສະການແປ
固定ການແປພາສາລາວເປັນພາສານອກແວແມ່ນວຽກງານທີ່ທ້າທາຍ ແຕ່ກໍມີຄວາມສຳຄັນ ແລະ ມີຄວາມຕ້ອງການເພີ່ມຂຶ້ນໃນຫຼາຍຂົງເຂດ ເຊັ່ນ ການທ່ອງທ່ຽວ, ການຄ້າ, ການຍົກຍ້າຍຖິ່ນຖານ ແລະ ການຮ່ວມມືທາງວິຊາການ. ນັກແປທີ່ດີບໍ່ພຽງແຕ່ຕ້ອງເກັ່ງທັງສອງພາສາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ຮອບຕົວ, ຄວາມເຂົ້າໃຈທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ຄວາມອົດທົນໃນການຄົ້ນຄວ້າ. ການຮຽນຮູ້ ແລະ ຝຶກຝົນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ການອ່ານປຶ້ມ ແລະ ຕິດຕາມຂ່າວສານໃນທັງສອງພາສາ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປພັດທະນາທັກສະ ແລະ ສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ມີປະສິດທິພາບ ສາມາດສື່ສານໄດ້ຢ່າງໄຮ້ຮອຍຕໍ່ລະຫວ່າງສອງຊາດ.