Phetolelo lipakeng tsa lipuo tsa Afrika e ntse e e-ba bohlokoa le ho feta mehleng ena ea dijithale le ea lefats'e le kopaneng. Lipuo tsa Sesotho le Chichewa (kapa Chinyanja) ka bobeli ke setho sa lelapa le leholo la lipuo tsa Se-Bantu. Leha ho le joalo, leha li tsoa lelapeng le le leng, ho na le liphapang tse kholo tsa sebopeho sa mantsoe, thuto-puo le moelelo oa setso tse hlokang hore mofetoleli a be le tsebo e tebileng le kutloisiso e tsoetseng pele. Sengoloa sena se hlahloba mekhoa e bohlokoa, mathata a tloaelehileng, le malebela a sebetsang bakeng sa ho etsa phetolelo e nepahetseng le e hloekileng ho tloha ho Sesotho ho ea ho Chichewa bakeng sa ho fihlela sephetho sa maemo a holimo marang-rang.
Likamano le Liphapang tsa Lihlopha tsa Mabitso (Noun Classes)
Ntho e tšoanang haholo lipakeng tsa Sesotho le Chichewa ke tšebeliso ea lihlopha tsa mabitso (noun classes) tse laolang tumellano ea sebopeho sa polelo (concordial agreement). Lipuo ka bobeli li arola mabitso ka lihlopha tse fapaneng ho latela lihlongoapele (prefixes). Leha ho le joalo, tsela eo lihlopha tsena li sebetsang ka eona e fapana haholo ka tsela e latelang:
- Lihlongoapele tsa Sesotho: Sesotho se sebelisa lihlongoapele tse kang mo- (motho), ba- (batho), se- (sefate), le di- (difatiri/lifate).
- Lihlongoapele tsa Chichewa: Chichewa sona se sebelisa lihlongoapele tse kang mu- (munthu), a- (anthu), chi- (chinthu), le zi- (zinthu).
Bakeng sa mofetoleli, ho bohlokoa ho utloisisa hore na tumellano ea polelo e fetoha joang ha ho fetoleloa. Mohlala, polelo ea Sesotho e reng "Sefate sena se seholo se oele" e tla fetoleloa ho Chichewa e le "Mtengo uwu waukulu wagwa". Mona, sebopeho sa tumellano se fetoha ho latela sehlopha sa mabitso sa Chichewa sa m- le mi- (sehlopha sa 3 le 4), e leng se fapaneng le sehlopha sa se- le di- sa Sesotho. Ho hlokomela liphapang tsena ho qoba liphoso tsa thuto-puo tse ka etsang hore sengoloa se utloahale se sa tlholehe.
Mathata a Mantsoe le Moelelo (Lexical and Semantic Nuances)
Leha lipuo tsena li arolelana mantsoe a mang a tsoang metsong e tšoanang ea Se-Bantu (Proto-Bantu), ho na le mantsoe a mangata a shebahalang a tšoana empa a na le litlhaloso tse fapaneng ka ho feletseng. Tsena li tsebahala e le "metsoalle ea bohata" (false friends). Mofetoleli ea sa hlokomelang a ka oela mosimeng oa ho fetolela mantsoe ka kotloloho ntle le ho hlahloba moelelo oa 'nete oa leleme leo ho fetoleloang ho lona.
Mohlala o mong o totobetseng ke tšebeliso ea mantsoe a amanang le likamano tsa malapa le maemo a sechaba. Sesotho se na le mekhoa e tobileng haholo ea ho bontša tlhompho (honorifics) le boemo ba lilemo lipakeng tsa batho, joalo ka ho sebelisa "ntate" kapa "'m'e" leha ho buuoa le motho ea sa amaneng le uena ka mali. Ho Chichewa, tlhompho e bontšoa ka ho sebelisa moralo oa bongata (plural prefixes) joalo ka a- kapa lentsoe bambo (bakeng sa ntate) le amai (bakeng sa mme), empa melao ea ho li sebelisa litabeng tsa morao-rao e ka fapana ho latela maemo a puisano. Ka hona, ho bohlokoa ho sekaseka moelelo o potolohileng mongolo (context) ho e-na le ho nka lentsoe ka le seng.
Ho Fetolela Maele, Lipoleloana le Litšōmo tsa Setso
Maele le lipoleloana ke tsona tse fanang ka botle le bophelo puong efe kapa efe. Phetolelo ea tsona ka kotloloho (word-for-word translation) e atisa ho senya moelelo kapa ea etsa hore polelo e utloahale e le ntho e makatsang ho 'mali oa Chichewa. Bafetoleli ba tlameha ho sebelisa mokhoa oa ho fetolela moelelo oa setso (cultural transcreation) ho hlahisa molaetsa o ts'oanang ka mekhoa ea setso ea puo eo ho fetoleloang ho lona.
Mohlala, maele a Sesotho a reng "Metsi a macha a leleka a khale" ha a fetoleloa ka kotloloho ho Chichewa a ke ke a ba le boemo bo tšoanang ba moelelo oa setso. Sebakeng sa hoo, mofetoleli o hloka ho batla leele la Chichewa le nang le moelelo o tšoanang oa hore lintho tse ncha li nka sebaka sa tse tsofetseng, kapa a hlalose moelelo oo ka tsela e utloahalang ntle le ho lahleheloa ke tšusumetso ea mantlha. Mokhoa ona o hloka hore mofetoleli a tsebe lingoliloeng le litso tsa linaha tsena ka bobeli—Afrika Boroa le Lesotho bakeng sa Sesotho, le Malawi, Zambia, kapa Mozambique bakeng sa Chichewa.
Malebela a Setsebi bakeng sa Phetolelo e Atlehileng
Ho netefatsa hore phetolelo ea gago ho tloha ho Sesotho ho ea ho Chichewa e maemong a holimo, latela litsela tsena tsa bohlokoa tsa setsebi:
- Utloisisa Sechebeliso sa Lihlahisoa (Contextual Adaptation): Kamehla qala ka ho bala sengoloa kaofela ho utloisisa morero le sepheo sa sona pele o qala ho fetolela polelo ka 'ngoe. Sena se thusa ho khetha lentsoe le nepahetseng ho latela maemo.
- Aha le ho Sebelisa Bukantswe ea Setsebi (Glossary): Etsa bonnete ba hore o na le lethathamo la mantsoe a tloaelehileng le meelelo ea ona e nepahetseng lipakeng tsa lipuo tsena tse peli ho boloka botsitso (consistency) ho pholletsa le sengoloa.
- Hlahloba Moralo oa Polelo (Sentence Structure): Chichewa se sekamela haholo ho sebopeho sa SVO (Subject-Verb-Object) se hlakileng, empa se na le litsela tse ikhethang tsa ho hokahanya li-pronoun tsa tlatsetso ka har'a leetsi. Etsa bonnete ba hore polelo e 'ngoe le e 'ngoe e phalla ka tlhaho ho latela melao ea Chichewa.
- Bala hape le ho Lokisa (Proofreading): Kamora ho fetolela, kopa mohlophisi e mong eo e leng sebuhi sa tlhaho (native speaker) sa Chichewa ho bala le ho lokisa mongolo ho netefatsa hore ha ho na liphoso tsa sebopeho kapa tsa mopeleto.
Ho Lokisa Litaba Bakeng sa Lipatlisiso tsa Marang-rang (SEO Localization)
Ha ho fetoleloa litaba tsa marang-rang joalo ka liwebosaete kapa li-blog, phetolelo ea mantsoe feela ha ea lekana. Mofetoleli o tlameha ho ba le tsebo ea SEO (Search Engine Optimization) e lokiselitsoeng basebelisi ba buang Chichewa ba lulang Malawi kapa Zambia. Sena se bitsoa "SEO Localization".
Mekhoa ea ho etsa sena e kenyelletsa:
- Patlo ea Mantsoe a Bohlokoa (Keyword Research): Utloisisa hore na batho ba buang Chichewa ba batla litaba joang marang-rang. Mantsoe a tobileng ao ba a sebelisang lipatlisisong tsa bona a ka fapana le phetolelo e tobileng ea bukantswe ea mantsoe a Sesotho.
- Phetolelo ea Meta Data: Litlotla (Titles) le litlhaloso tse khutšoane (Meta Descriptions) li tlameha ho fetoleloa ka tsela e tla hohela basebelisi ho tobetsa sehokelo, ha li ntse li latela meeli ea litlhaku e behiloeng ke lienjine tsa patlo joalo ka Google.
- Lebelo la Puo ea Sehae (Local Search Intent): Etsa bonnete ba hore mokhoa oa ho ngola o lumellana le tsela eo batho ba lehae ba buang le ho ngola ka eona mehleng ena, ho kenyelletsa le mantsoe a macha a theknoloji a seng a amohelehile puong ea Chichewa.
Ka ho latela mekhoa ena e tsoetseng pele le ho boloka boitlamo ba boleng ba puo, phetolelo lipakeng tsa Sesotho le Chichewa e ke ke ea e-ba feela phetisetso ea mantsoe, empa e tla ba borokho bo matla bo hokahanyang litso le batho ba fapaneng ba boroa ho Afrika.