He huakaʻi hohonu a laulā hoʻi ka unuhi ʻana ma waena o ka ʻŌlelo Hawaiʻi a me ka ʻŌlelo Galikia (Galego). ʻO ka ʻŌlelo Hawaiʻi, he ʻōlelo Polenekia ia mai ka ʻohana ʻōlelo ʻAukolonēkia, a ʻo ka ʻŌlelo Galikia, he ʻōlelo Loma ia mai ka ʻohana ʻōlelo ʻĪnia-ʻEulopa. Ma muli o ka ʻokoʻa o ko lāua kumu, loaʻa nā pilikia like ʻole no ka mea unuhi e hoʻoili ai i ka manaʻo mai kekahi kaiaulu a i kekahi. ʻAʻole pili wale kēia hana i ka hoʻololi ʻana i nā huaʻōlelo ma o ka puke wehewehe; he kaʻina hana ia e kūkulu hou ai i ka ʻuhane, ka manaʻo hohonu, a me ka naʻauao o ka poʻe nāna ia ʻōlelo.
I kēia wā o ka holomua kikohoʻe puni honua, he koʻikoʻi ka mālama a me ka hoʻolaha ʻana i nā ʻōlelo ʻōiwi a me nā ʻōlelo liʻiliʻi. He moʻolelo like kō ka ʻŌlelo Hawaiʻi a me ka ʻŌlelo Galikia no ka mea ua paio lāua ʻelua no ke ola a me ka hoʻomau ʻia ʻana ma waena o nā ʻōlelo mana aupuni nui. No laila, ke unuhi ʻia kekahi kikokikona mai ke kai kaiāulu o Hawaiʻi a hiki i nā mauna o Galicia, he hana ia e koi ana i ka noʻonoʻo hohonu a me ka mākaukau kiʻekiʻe no ka pale ʻana i ke ola o ka manaʻo kumu.
Nā ʻAhaʻi Pilinaʻōlelo a me ka ʻOkoʻa o ke Kūhaʻi Hopunaʻōlelo
ʻO ke kūlana koʻikoʻi mua loa e hālāwai ai ka mea unuhi, ʻo ia ka ʻokoʻa loa o ka pilinaʻōlelo a me ke kūkulu ʻana i nā hopunaʻōlelo ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua. Ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi, kaulana ka analula Haʻi-Kumu-Mahi (Verb-Subject-Object, a i ʻole VSO). Hele mua ka haʻihana ma mua o ke kumuhana. Eia kekahi laʻana maʻalahi: "Ua inu ka ʻīlio i ka wai." Ma ka ʻŌlelo Galikia naʻe, e like me ka hapa nui o nā ʻōlelo Loma, hahai lākou i ka analula Kumu-Haʻi-Mahi (Subject-Verb-Object, a i ʻole SVO), e like me "O can bebeu auga." Pono ka mea unuhi e wāwahi piha i ke kūkulu ʻana o ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi a hoʻonohonoho hou ma ka ʻōnaehana Kalikia me ka mālama pono ʻana i ke kālele kūpono.
Ma waho aʻe o kēlā loli nui ma ke ʻano o ke kūkulu hopunaʻōlelo, he nui nā mea kikoʻī ʻē aʻe e like me kēia mau mea i lalo nei:
- Nā Kaʻina Au a me nā Hōʻailona Painu: ʻAʻole hoʻohana ka ʻŌlelo Hawaiʻi i nā loli hopena haʻihana e hōʻike ai i ka manawa (conjugation). Akā, hoʻohana ʻia nā hōʻailona painu e like me "ua", "ke...nei", a me "e...ana". Ma ka ʻŌlelo Galikia, hoʻohana ʻia ka hoʻololi haʻihana (conjugation) e like me ke au hala (pretérito), ke au e nei (presente), a me ke au e hiki mai ana (futuro). Pono e maopopo i ka mea unuhi ke ʻano pololei o ka hana i hiki ai ke koho i ka haʻihana Kalikia kūpono loa.
- Nā ʻOkina a me nā Kahakō: ʻO ka ʻokina (glottal stop) a me ka kahakō (macron) he mau hōʻailona koʻikoʻi ia ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi no ka mea ʻo lāua ka mea e hoʻololi ai i ka manaʻo o ka huaʻōlelo. ʻO ka haʻalele ʻana iā lāua hiki ke hoʻololi piha i ke ʻano. E laʻana, he ʻokoʻa ka "kalo" (taro) mai ka "kālō" (to clear/pay), a he ʻokoʻa hoʻi ka "ia" (pronoun) mai ka "ʻia" (passive voice). Pono ka mea unuhi e heluhelu pono i mea e pale ai i ka unuhi hewa ʻana.
- Nā Inoa Kāne a me nā Inoa Wahine: ʻAʻohe kāne a wahine paha o nā inoa ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi; he hoʻohana wale ʻia ka "ka" a i ʻole "ke" no ka mea hoʻokahi. Akā, ma ka ʻŌlelo Galikia, pili kēlā me kēia inoa i ke kāne (masculino) a i ʻole ka wahine (feminino), e like me ka hoʻohana ʻana i ka "o" a me ka "a". Pono ka mea unuhi e hoʻomaopopo i kēia lula pilinaʻōlelo ma ka ʻŌlelo Galikia i mea e kūpono ai ka loina unuhi.
Ka Moʻomeheu, ke Kaona, a me ka Localization Kūpono
Ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi, loaʻa kahi kumuhana koʻikoʻi i kapa ʻia he "kaona". ʻO ka kaona ka manaʻo huna a i ʻole ka manaʻo pāpālua i loko o nā huaʻōlelo. Pinepine ka hoʻohana ʻia ʻana o nā inoa o nā pua, nā makani, nā ua kūikawā o kekahi wahi (ua lanihaʻahaʻa, ua kilihune), a me nā wahi pana o ka ʻāina e hōʻike ai i ke aloha, ka moʻokūʻauhau, a i ʻole kekahi kūlana politika. No ka mea ʻaʻohe pili o kēia mau mea hōʻailona Hawaiʻi i ka moʻomeheu a me ka ʻāina o Galicia, he paʻakikī ka unuhi pololei ʻana o kēia mau manaʻo hohonu.
I mea e unuhi maikaʻi ai i kēia mau mea moʻomeheu, ʻelua ala nui e hiki ai ke hoʻohana:
- Ka Loina Manaʻo Like (Functional Equivalence): E ʻimi i kekahi mea hōʻailona moʻomeheu ma ka ʻŌlelo Galikia e hōʻike ana i kēlā ʻano manaʻo hoʻokahi. Inā e kamaʻilio ana ke kikokikona Hawaiʻi no ka ua kilihune e hōʻike ana i ke aloha kaumaha, hiki paha ke hoʻohana i nā huaʻōlelo Kalikia no ka ua e like me "orballo" a i ʻole "chuvisca", no ka mea he mau ua kaulana ia ma laila e pili ana i ke ʻano noʻonoʻo a kaumaha paha o ka poʻe Kalikia (saudade).
- Ka Hoʻohui Wehewehe (Contextual Amplification): Ke waiho ʻia ka huaʻōlelo Hawaiʻi kumu e like me "Aloha", "Mana", a i ʻole "ʻĀina", a laila e hoʻohui i kahi wehewehe pōkole ma ka ʻŌlelo Galikia ma ke ʻano he footnote ai ʻole ma loko o ka hopunaʻōlelo ponoʻī i mea e maopopo ai ka mea heluhelu i ka waiwai o ka huaʻōlelo me ka hōʻino ʻole i kona ʻano maoli.
Nā Kumu Aʻo Koʻikoʻi no ka Mea Unuhi Oihana
No ka poʻe a pau e hana ana ma kēia kahua unuhi ma waena o ka ʻŌlelo Hawaiʻi a me ka ʻŌlelo Galikia, eia kekahi mau manaʻo koʻikoʻi no ka holomua ʻana o kāu hana:
- E Pale i ka Unuhi Huaʻōlelo-no-Huaʻōlelo: Mai hoʻāʻo e unuhi pololei i kēlā me kēia huaʻōlelo. E heluhelu i ka paukū holoʻokoʻa, e hoʻomaopopo i ka manaʻo kumu, a e kākau hou i kēlā manaʻo ma ke ʻano kūlohelohe o ka ʻŌlelo Galikia. ʻO ke kani kūpono a me ka maikaʻi o ka heluhelu ʻia ʻana ka mea nui loa.
- E Hoʻohana i nā ʻŌlelo Alahaka me ka Naʻauao: Ma muli o ka loaʻa ʻole o kekahi puke wehewehe pololei mai ka ʻŌlelo Hawaiʻi i ka ʻŌlelo Galikia, he pono ke hoʻohana i ka ʻŌlelo Pelekānia a i ʻole ka ʻŌlelo Sepania ma ke ʻano he alahaka. Akā naʻe, e makaʻala i ka nalowale ʻana o kekahi mau manaʻo i loko o kēia kaʻina hana pāpālua.
- E Hoʻomaopopo i ka Mōʻaukala o nā Aupuni ʻElua: O ke aʻo ʻana i ka mōʻaukala o ka pāpā ʻia ʻana o ka ʻŌlelo Hawaiʻi a me ke aʻo ʻana no Rosalia de Castro a me ka "Rexurdimento" o ka ʻŌlelo Galikia, he kōkua ia i ka mea unuhi no ke koho ʻana i nā huaʻōlelo me ke aloha a me ke kūlana naʻauao kūpono e mahalo ana i kēlā me kēia kaiāulu.
- Ka Loiloi ʻana me nā Kānaka ʻŌlelo Makuahine: ʻO ka hana pū ʻana me ka poʻe nona ka ʻōlelo makuahine ka mea e hōʻoia ai i ka pololei. Hiki iā lākou ke kōkua no ka hoʻoponopono ʻana i ke kani o nā hopunaʻōlelo i mea e lohe ʻia ai he ʻōlelo Kalikia maoli nō, ʻaʻole he unuhi maloʻo wale nō mai kekahi ʻōlelo ʻē.
Ka Panina no ka Hana Unuhi Pono
Ma ka hopena, ʻo ka unuhi ʻana mai ka ʻŌlelo Hawaiʻi i ka ʻŌlelo Galikia, he hana alahaka ia ma waena o ʻelua kaiāulu mana nui o ke ola ʻōlelo puni honua. Ke hana pono ʻia me ke aloha a me ka mahalo i nā loina piliʻōlelo a me nā waiwai kūlohelohe, hiki ke mālama ʻia ke kaona o ka ʻŌlelo Hawaiʻi ma loko o ke au hou o ka ʻŌlelo Galikia. He makana kēia hana no ka mālama ʻana i ka naʻauao a me ka hoʻomau ʻana i ke ola o ko kākou mau ʻōlelo ma ka honua holoʻokoʻa.