ការបកប្រែរវាងភាសាដែលស្ថិតក្នុងអំបូរខុសគ្នាទាំងស្រុង ដូចជាភាសាខ្មែរ (អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក) និងភាសាស្លូវេនី (អំបូរភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប ក្រុមស្លាវីខាងត្បូង) គឺជាការងារមួយដ៏ស្មុគស្មាញ និងទាមទារនូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ មិនត្រឹមតែផ្នែកវាក្យសព្ទប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងបរិបទវប្បធម៌ផងដែរ។ នៅក្នុងយុគសម័យសកលភាវូបនីយកម្ម ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងប្រទេសស្លូវេនីបានពង្រីកខ្លួនជាលំដាប់ ទាំងក្នុងវិស័យទេសចរណ៍ ពាណិជ្ជកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌។ ហេតុនេះ តម្រូវការបកប្រែប្រកបដោយគុណភាពក៏មានការកើនឡើងដូចគ្នា។ ភាសាស្លូវេនីជាភាសាដែលមានការបត់បែនខ្ពស់ (Inflected Language) ខណៈពេលដែលភាសាខ្មែរជាភាសាបោះបង់រូបរាង (Isolating Language) ដែលមិនមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពាក្យទៅតាមកាល កាលៈទេសៈ ឬភេទនោះទេ។ អត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញពីគន្លឹះ ឧបសគ្គ និងយុទ្ធសាស្ត្រនានាក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាស្លូវេនីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិបំផុត។
១. ភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងប្រព័ន្ធករណី (Case System)
ចំណុចប្រឈមធំបំផុតមួយសម្រាប់អ្នកបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅស្លូវេនី គឺប្រព័ន្ធករណី (Cases) នៅក្នុងភាសាស្លូវេនី។ ភាសាស្លូវេនីមានករណីចំនួន ៦ គឺ៖ Nominative (ករណីប្រធាន), Genitive (ករណីកម្មសិទ្ធិ), Dative (ករណីកម្មបទរង), Accusative (ករណីកម្មបទផ្ទាល់), Locative (ករណីទីតាំង), និង Instrumental (ករណីឧបករណ៍)។ ករណីនីមួយៗកំណត់ពីតួនាទីរបស់នាមនៅក្នុងល្បះ និងតម្រូវឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរកន្ទុយពាក្យ (Suffixes) ទៅតាមភេទ (ប្រុស ស្រី និងកណ្តាល) និងចំនួន (ឯកវចនៈ ទ្វេវចនៈ និងពហុវចនៈ)។
ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ តួនាទីរបស់នាមត្រូវបានកំណត់ដោយលំដាប់ពាក្យនៅក្នុងល្បះ (ជាទូទៅគឺ ប្រធាន-កិរិយា-កម្មបទ) ឬដោយការប្រើប្រាស់ធ្នាក់ ឬពាក្យជំនួយ។ ឧទាហរណ៍ ឃ្លាខ្មែរថា «សៀវភៅរបស់កុមារ» ត្រូវបកប្រែទៅជាភាសាស្លូវេនីដោយប្រើប្រាស់ករណី Genitive សម្រាប់ពាក្យ «កុមារ» ដែលធ្វើឱ្យរូបរាងរបស់ពាក្យនេះផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុង។ អ្នកបកប្រែត្រូវតែវិភាគឱ្យបានច្បាស់លាស់នូវទំនាក់ទំនងរវាងពាក្យនៅក្នុងល្បះខ្មែរ មុននឹងជ្រើសរើសករណីដែលត្រឹមត្រូវនៅក្នុងភាសាស្លូវេនី ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់ន័យដើម ឬបង្កជាកំហុសឆ្គងវេយ្យាករណ៍ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។
២. អាថ៌កំបាំងនៃចំនួនទ្វេវចនៈ (Dual Number - Dvojina) នៅក្នុងភាសាស្លូវេនី
លក្ខណៈពិសេសដ៏កម្រមួយរបស់ភាសាស្លូវេនី គឺការរក្សាទុក «ទ្វេវចនៈ» (Dvojina) ដែលជាទម្រង់វេយ្យាករណ៍ប្រើប្រាស់សម្រាប់តែវត្ថុពីរ ឬមនុស្សពីរនាក់។ ភាសាភាគច្រើននៅលើពិភពលោក រួមទាំងភាសាខ្មែរផងដែរ មានតែទម្រង់ឯកវចនៈ (វត្ថុមួយ) និងពហុវចនៈ (ចាប់ពីពីរបង្គោលឡើងទៅ) ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលដែលអ្នកនិយាយភាសាខ្មែរចង់បញ្ជាក់ពីវត្ថុពីរ ពួកគេគ្រាន់តែបន្ថែមលេខពីរ ឬពាក្យបញ្ជាក់ចំនួន ប៉ុន្តែកិរិយាសព្ទ និងគុណនាមមិនផ្លាស់ប្តូររូបរាងឡើយ។
នៅពេលបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅស្លូវេនី៖
- ប្រសិនបើអត្ថបទដើមនិយាយថា «យើងទាំងពីរនាក់ទៅសាលារៀន» ភាសាស្លូវេនីមិនប្រើពហុវចនៈធម្មតាទេ ប៉ុន្តែត្រូវប្រើទម្រង់កិរិយាសព្ទ និងសព្វនាមសម្រាប់ទ្វេវចនៈ (Midva greva v šolo)។
- ក្នុងករណីខ្លះ ដូចជាការនិយាយអំពីផ្នែករាងកាយដែលមានគូ (ភ្នែក ដៃ ត្រចៀក) ភាសាស្លូវេនីមានទម្រង់ពិសេសដែលត្រូវប្រើប្រាស់ជាដាច់ខាត។
- ការមិនអើពើនឹងចំនួនទ្វេវចនៈនេះនឹងធ្វើឱ្យអត្ថបទបកប្រែបាត់បង់ភាពជិតស្និទ្ធ និងភាពត្រឹមត្រូវនៃភាសាស្លូវេនីដើម ហើយអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានមានអារម្មណ៍ថាអត្ថបទនោះមិនធម្មជាតិ។
- ដូច្នេះ ព័ត៌មានលម្អិតអំពីចំនួននៅក្នុងភាសាខ្មែរ ទោះបីជាពេលខ្លះមិនត្រូវបានបង្ហាញច្បាស់លាស់ក្នុងទម្រង់ពាក្យក៏ដោយ ត្រូវតែស្រង់ចេញពីបរិបទដើម្បីបកប្រែទៅជាទ្វេវចនៈ ឬពហុវចនៈឱ្យបានត្រឹមត្រូវក្នុងភាសាស្លូវេនី។
៣. ការបត់បែននៃកិរិយាសព្ទ៖ កាល និងទិដ្ឋភាព (Tense and Aspect)
ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ពាក្យជំនួយកាលដូចជា «បាន» «កំពុង» «នឹង» ឬប្រើប្រាស់ពាក្យបញ្ជាក់ពេលវេលា (ដូចជា ម្សិលមិញ ថ្ងៃស្អែក) ដើម្បីបង្ហាញពីពេលវេលានៃសកម្មភាព។ កិរិយាសព្ទខ្មែរខ្លួនឯងមិនផ្លាស់ប្តូររូបរាងឡើយ។ នេះធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធកិរិយាសព្ទខ្មែរមានភាពងាយស្រួលយល់ ប៉ុន្តែទាមទារការវិភាគបរិបទខ្ពស់។
ដោយឡែក កិរិយាសព្ទស្លូវេនីមានការបំប្លែងយ៉ាងស្មុគស្មាញទៅតាមបុរស (បុរសទី១ ទី២ ទី៣) ចំនួន (ឯក ទ្វេ ពហុ) និងកាល (អតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល អនាគតកាល)។ បន្ថែមលើនេះ ភាសាស្លូវេនីក៏មានទិដ្ឋភាពកិរិយាសព្ទ (Verbal Aspect) ពីរគឺ៖ ទិដ្ឋភាពមិនទាន់សម្រេច (Imperfective - Nedovršni) សម្រាប់សកម្មភាពដែលកំពុងបន្ត ឬកើតឡើងដដែលៗ និងទិដ្ឋភាពសម្រេច (Perfective - Dovršni) សម្រាប់សកម្មភាពដែលបានបញ្ចប់ទាំងស្រុង ឬសកម្មភាពមួយដងកាល។
អ្នកបកប្រែត្រូវដឹងថា តើសកម្មភាពដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងអត្ថបទខ្មែរនោះជាសកម្មភាពបែបណា ដើម្បីជ្រើសរើសទម្រង់កិរិយាសព្ទស្លូវេនីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ការប្រើប្រាស់កិរិយាសព្ទខុសទិដ្ឋភាពអាចនាំឱ្យមានការយល់ច្រឡំអំពីលំដាប់លំដោយនៃព្រឹត្តិការណ៍ និងលក្ខណៈនៃសកម្មភាពនោះ។
៤. យេនឌ័រ ឬភេទនៃនាម (Grammatical Gender)
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ នាមមិនមានភេទតាមបែបវេយ្យាករណ៍ឡើយ។ យើងគ្រាន់តែបន្ថែមពាក្យ «ឈ្មោល» «ញី» «ប្រុស» ឬ «ស្រី» នៅពេលចង់បញ្ជាក់ភេទជីវសាស្ត្រ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាស្លូវេនី នាមនីមួយៗត្រូវតែមានភេទកំណត់ជាដាច់ខាត ( masculine, feminine, ឬ neuter)។ ភេទរបស់នាមនេះនឹងជះឥទ្ធិពលដល់គុណនាមដែលមកពន្យល់វា និងទម្រង់កិរិយាសព្ទក្នុងកាលខ្លះ (ដូចជាអតីតកាល)។
ឧទាហរណ៍ ពាក្យ «ផ្ទះ» ក្នុងភាសាស្លូវេនី (hiša) គឺជានាមភេទស្រី ចំណែកឯពាក្យ «ឡាន» (avto) គឺជានាមភេទប្រុស និងពាក្យ «បង្អួច» (okno) គឺជានាមភេទកណ្តាល។ ការបកប្រែគុណនាមដូចជា «ស្អាត» ត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរទៅតាមភេទរបស់នាមទាំងនោះ (lepa hiša, lep avto, lepo okno)។ អ្នកបកប្រែត្រូវចងចាំភេទរបស់នាមនីមួយៗឱ្យបានច្បាស់លាស់ដើម្បីចៀសវាងកំហុសឆ្គងវេយ្យាករណ៍ក្នុងការផ្សំឃ្លា។
៥. បរិបទវប្បធម៌ និងការប្រើប្រាស់កម្រិតភាសា (Register and Cultural Context)
វប្បធម៌ខ្មែរមានការបែងចែកកម្រិតភាសាយ៉ាងម៉ត់ចត់ទៅតាមឋានៈ អាយុ និងទំនាក់ទំនងសង្គម (ភាសាទូទៅ ភាសាសមរម្យ ភាសាក្នុងរបបបព្វជិត និងរាជសព្ទ)។ ទំនាក់ទំនងសង្គម និងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់តាមរយៈសព្វនាម និងកិរិយាសព្ទដែលប្រើប្រាស់។ ទោះបីជាភាសាស្លូវេនីក៏មានការប្រើប្រាស់ទម្រង់គួរសម (ការប្រើប្រាស់ពាក្យ «Vi» សម្រាប់ទម្រង់ផ្លូវការ ឬគួរសម ធៀបនឹង «ti» សម្រាប់ភាពស្និទ្ធស្នាល) វាមិនមានភាពស្មុគស្មាញ និងច្រើនជាន់ថ្នាក់ដូចភាសាខ្មែរនោះទេ។
នៅពេលបកប្រែពាក្យគួរសម និងការគោរពពីខ្មែរទៅស្លូវេនី អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកពាក្យដែលមានតម្លៃស្មើផ្នែកវប្បធម៌។ ការបកប្រែដោយចំៗនូវពាក្យលើកតម្កើង ឬពាក្យបន្ទាបខ្លួនរបស់ខ្មែរអាចធ្វើឱ្យអត្ថបទស្លូវេនីមើលទៅប្លែក ឬមិនធម្មជាតិ។ គោលដៅគឺត្រូវរក្សាស្មារតីនៃការគោរព និងកម្រិតផ្លូវការនៃអត្ថបទដើម ដោយប្រើប្រាស់រចនាបថសរសេរដែលសមស្របនឹងអ្នកអានស្លូវេនី ដោយមិនចាំបាច់បកប្រែគ្រប់ពាក្យពេចន៍គួរឱ្យធុញទ្រាន់ឡើយ。
៦. គន្លឹះមាសសម្រាប់ដំណើរការបកប្រែប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព
ដើម្បីទទួលបានការបកប្រែដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងលំហូរភាសាល្អ អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រដូចខាងក្រោម៖
- យល់ច្បាស់ពីបរិបទ៖ កុំបកប្រែពាក្យមួយឃ្លាទៅពាក្យមួយឃ្លាដោយគ្មានការពិចារណា។ ត្រូវអានកថាខណ្ឌទាំងមូលដើម្បីយល់ពីអត្ថន័យរួម និងសម្លេងនៃអត្ថបទ (Tone of Voice)។
- ផ្ទៀងផ្ទាត់ការប្រើប្រាស់ទ្វេវចនៈ៖ ជានិច្ចកាលត្រូវពិនិត្យមើលថាតើតួអង្គ ឬវត្ថុដែលកំពុងនិយាយដល់មានចំនួនពីរដែរឬទេ។ ប្រសិនបើមាន ត្រូវប្រាកដថាបានប្រើទម្រង់ទ្វេវចនៈស្លូវេនីដើម្បីបង្ហាញពីភាពម៉ត់ចត់នៃភាសា។
- ការប្រើប្រាស់វចនានុក្រមឯកទេស៖ ដោយសារតែមិនសូវមានវចនានុក្រមទ្វេភាគីខ្មែរ-ស្លូវេនីដោយផ្ទាល់ដែលគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ អ្នកបកប្រែច្រើនតែត្រូវប្រើប្រាស់ភាសាទីបី (ដូចជាភាសាអង់គ្លេស ឬបារាំង) ជាស្ពានចម្លង។ ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះការបកប្រែខុសន័យដែលបង្កឡើងដោយភាសាស្ពាននេះ ដោយធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញជាមួយនិយមន័យដើម។
- ការកែសម្រួលដោយអ្នកដើមកំណើត (Native Proofreading)៖ ជំហានចុងក្រោយដែលមិនអាចខ្វះបាន គឺការឱ្យអ្នកសរសេរភាសាស្លូវេនីដើមកំណើតធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញ ដើម្បីធានាថាឃ្លាប្រយោគមានលក្ខណៈធម្មជាតិ ស្រទន់ និងសមស្របតាមទម្លាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។
សន្និដ្ឋាន
ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាស្លូវេនី គឺជាស្ពានចម្លងវប្បធម៌ និងចំណេះដឹងដ៏មានតម្លៃរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ។ ទោះបីជាវាមានភាពលំបាកដោយសារតែភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធភាសាក៏ដោយ ប៉ុន្តែតាមរយៈការយល់ដឹងពីលក្ខណៈពិសេសនៃភាសាស្លូវេនី ដូចជាប្រព័ន្ធករណី ភេទ និងទ្វេវចនៈ រួមផ្សំនឹងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីវប្បធម៌ខ្មែរ អ្នកបកប្រែនឹងអាចបង្កើតស្នាដៃបកប្រែមួយដ៏ល្អឥតខ្ចោះ មានសោភ័ណភាព និងមានតម្លៃវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់អ្នកអានគ្រប់រូប។