ການແປພາສາແມ່ນຂະບວນການທີ່ຊັບຊ້ອນ ເຊິ່ງບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນການປ່ຽນແປງຄຳສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປຫາອີກພາສາໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນການຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍ, ບໍລິບົດ ແລະ ວັດທະນະທຳຢ່າງຄົບຖ້ວນ. ສໍາລັບການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາຕາຈິກ (Tajik), ນັກແປຕ້ອງປະເຊີນກັບຄວາມທ້າທາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສານີ້ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ທັງໃນດ້ານຕົ້ນກຳເນີດ, ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ລະບົບການຂຽນ ແລະ ພື້ນຖານທາງດ້ານວັດທະນະທຳ. ບົດຄວາມນີ້ຈະນຳສະເໜີຂໍ້ມູນຢ່າງລະອຽດກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງ, ສິ່ງທ້າທາຍ ແລະ ແນວທາງການແປທີ່ມີປະສິດທິພາບ ເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດສ້າງສັນຜົນງານທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນມືອາຊີບທີ່ສຸດ.
ຄວາມສໍາຄັນຂອງການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາຕາຈິກ ໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
ໃນຍຸກທີ່ໂລກມີການເຊື່ອມໂຍງກັນຫຼາຍຂຶ້ນ, ການພົວພັນລະຫວ່າງປະເທດໃນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ແລະ ອາຊີກາງໄດ້ຮັບການພັດທະນາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ເຖິງແມ່ນວ່າລາວ ແລະ ຕາຈີກິດສະຖານ ຈະມີໄລຍະທາງທີ່ຫ່າງໄກກັນ, ແຕ່ການຮ່ວມມືທາງດ້ານການທູດ, ການສຶກສາ, ແລະ ການຄ້າແມ່ນມີທ່າອ່ຽງເພີ່ມຂຶ້ນ. ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາຕາຈິກ ທີ່ຖືກຕ້ອງຈຶ່ງມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດໃນເອກະສານທາງການ, ສັນຍາການຄ້າ, ຫຼື ຂໍ້ມູນຂ່າວສານຕ່າງໆ ທີ່ຖືກເຜີຍແຜ່ລະຫວ່າງສອງປະເທດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານລະບົບໄວຍາກອນ ແລະ ວາກະຍະສຳພັນ
การເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນເປັນພື້ນຖານທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນການແປ. ພາສາລາວ ແລະ ພາສາຕາຈິກ ຢູ່ຄົນລະຕະກູນພາສາ ແລະ ມີລັກສະນະສະເພາະຕົວດັ່ງນີ້:
1. ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Word Order)
ພາສາລາວມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ ປະທານ + ກິລິຍາ + ກຳ (Subject + Verb + Object - SVO) ເຊັ່ນ: "ນັກຮຽນອ່ານປຶ້ມ". ສ່ວນພາສາຕາຈິກຈະໃຊ້ໂຄງສ້າງ ປະທານ + ກຳ + ກິລິຍາ (Subject + Object + Verb - SOV) ເປັນຫຼັກ ເຊັ່ນ: "ນັກຮຽນປຶ້ມອ່ານ" (Talaba kitob mexonad). ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຊຳນານໃນການສະຫຼັບຕຳແໜ່ງຂອງຄຳສັບໃນປະໂຫຍກ ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບທຳມະຊາດຂອງພາສາປາຍທາງ. ຖ້ານັກແປຮັກສາໂຄງສ້າງ SVO ຂອງລາວໄວ້ໃນພາສາຕາຈິກ, ມັນຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກນັ້ນເບິ່ງບໍ່ເປັນທຳມະຊາດ ຫຼື ອາດຈະສື່ຄວາມໝາຍຜິດພາດໄປເລີຍ.
2. ລະບົບການຂຽນ ແລະ ການແບ່ງຄຳ
ພາສາລາວຂຽນໂດຍບໍ່ມີການຍະຫວ່າງລະຫວ່າງຄຳສັບ (ຍະຫວ່າງສະເພາະເວລາຈົບປະໂຫຍກ ຫຼື ວັກຕອນ), ເຮັດໃຫ້ການຈຳແນກຄຳສັບເປັນສິ່ງທ້າທາຍສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງພາສາ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາຕາຈິກຂຽນດ້ວຍຕົວອັກສອນຊີຣີລິກ (Cyrillic) ແລະ ມີການຍະຫວ່າງລະຫວ່າງຄຳສັບຢ່າງຈະແຈ້ງ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການຕີຄວາມໝາຍຂອງກຸ່ມຄຳໃນພາສາລາວຢ່າງຖືກຕ້ອງ ກ່ອນທີ່ຈະຖ່າຍທອດເປັນພາສາຕາຈິກ. ການອ່ານ ແລະ ຕີຄວາມໝາຍຜິດພາດໃນຕຳແໜ່ງການແບ່ງຄຳຂອງພາສາລາວ ຈະນຳໄປສູ່ການແປທີ່ຜິດພາດໃນພາສາປາຍທາງ.
3. การຜັນຄຳ (Inflection) ແລະ ຄຳຊ່ວຍ
ພາສາຕາຈິກເປັນພາສາທີ່ມີການຜັນຄຳ ເຊັ່ນ: ຄຳນາມຈະມີການຜັນຕາມກໍລະນີ (Cases) ແລະ ຕົວເລກ (Singular/Plural), ສ່ວນຄຳກິລິຍາຈະຜັນຕາມບຸກຄົນ, ຈຳນວນ ແລະ ກາລະ (Tense). ແຕ່ພາສາລາວເປັນພາສາຄຳໂດດ ທີ່ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຄຳ ແຕ່ຈະໃຊ້ຄຳຊ່ວຍ (ເຊັ່ນ: ໄດ້, ພວມ, ຈະ, ແລ້ວ) ເພື່ອບອກເວລາ. ນັກແປຕ້ອງປ່ຽນຄຳຊ່ວຍເຫຼົ່ານີ້ໃນພາສາລາວ ໃຫ້ເປັນຮູບແບບການຜັນຄຳກິລິຍາທີ່ຖືກຕ້ອງໃນພາສາຕາຈິກ. ນອກຈາກນີ້, ພາສາຕາຈິກຍັງມີການກຳນົດເພດທາງໄວຍາກອນໃນບາງບໍລິບົດ ແລະ ມີການຜັນຄຳຄຸນນາມໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຄຳນາມ, ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວເລີຍ.
4. ລະບົບ Ezafe ໃນພາສາຕາຈິກ
ລະບົບ Ezafe ແມ່ນຄຸນລັກສະນະເດັ່ນຂອງພາສາຕາຈິກ (ແລະ ພາສາເປີເຊຍ) ທີ່ໃຊ້ເພື່ອເຊື່ອມຕໍ່ຄຳນາມກັບຄຳຂະຫຍາຍ ຫຼື ຄຳນາມອື່ນໆ ໂດຍການຕື່ມສຽງ "-i" ໃສ່ທ້າຍຄຳນາມຫຼັກ ເຊັ່ນ: "shahr-i Dushanbe" (ເມືອງດູຊານເບ). ໃນພາສາລາວ, ໂຄງສ້າງນີ້ຈະຖືກສະແດງອອກໂດຍການວາງຄຳຂະຫຍາຍໄວ້ທາງຫຼັງໂດຍກົງ ຫຼື ໃຊ້ຄຳເຊື່ອມ ເຊັ່ນ "ຂອງ". ນັກແປຕ້ອງເຂົ້າໃຈການເຮັດວຽກຂອງລະບົບ Ezafe ເພື່ອຮັກສາຄວາມຖືກຕ້ອງໃນການແປຄຳນາມປະສົມ ແລະ ສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.
ຄວາມລະອຽດອ່ອນທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ບໍລິບົດທາງສັງຄົມ
ການແປພາສາບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເລື່ອງຂອງຄຳສັບ, ແຕ່ແມ່ນເລື່ອງຂອງວັດທະນະທຳ. ປະເທດລາວໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ວັດທະນະທຳກະສິກຳ, ເຮັດໃຫ້ມີຄຳສັບສະເພາະທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພິທີກຳ, ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ວິຖີຊີວິດ. ສ່ວນປະເທດຕາຈີກິດສະຖານ ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກວັດທະນະທຳເປີເຊຍ, ຣັດເຊຍ ແລະ ສາສະໜາອິດສະລາມ.
ຕົວຢ່າງການແປຄຳສັບວັດທະນະທຳ: ຄຳສັບໃນພາສາລາວເຊັ່ນ "ບາສີສູ່ຂວັນ", "ເຮັດບຸນ", ຫຼື "ວັດ" ບໍ່ມີຄຳສັບທີ່ກົງກັນໂດຍກົງໃນພາສາຕາຈິກ. ນັກແປຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການແປແບບອະທິບາຍ (Descriptive Translation) ຫຼື ໃຊ້ຄຳສັບທັບສັບແລ້ວຂຽນຄຳອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມໃນວົງເລັບ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຕາຈິກເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສຳຄັນຂອງພິທີກຳນັ້ນໆ ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ຄຳສັບທາງສາສະໜາອິດສະລາມ ຫຼື ວັດທະນະທຳທ້ອງຖິ່ນຂອງຕາຈິກກໍຕ້ອງໄດ້ຮັບການແປດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງເຊັ່ນກັນ.
ລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ສັບພະນາມ: ໃນພາສາລາວ, ການໃຊ້ສັບພະນາມແທນຄຳນາມ (ຂ້ອຍ, ເຈົ້າ, ເພິ່ນ, ທ່ານ) ແມ່ນຂຶ້ນກັບອາຍຸ, ສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ ແລະ ຄວາມໃກ້ຊິດ. ໃນພາສາຕາຈິກກໍມີການແບ່ງແຍກລະຫວ່າງການໃຊ້ "tu" (ເຈົ້າ - ແບບເປັນກັນເອງ) ແລະ "shumo" (ທ່ານ - ແບບສຸພາບ/ທາງການ). ນັກແປຕ້ອງເລືອກໃຊ້ສັບພະນາມໃນພາສາຕາຈິກໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບລະດັບຄວາມສຸພາບຂອງຕົ້ນສະບັບພາສາລາວ ເພື່ອຮັກສາຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຄວາມເໝາະສົມໃນການສື່ສານ.
ຄວາມທ້າທາຍຂອງລະບົບສຽງ ແລະ ການຖອດອັກສອນ (Transliteration)
ການຖອດຊື່ສະເພາະ ເຊັ່ນ ຊື່ຄົນ, ຊື່ເມືອງ, ຊື່ແຂວງ ຫຼື ຊື່ອົງກອນ ແມ່ນອີກໜຶ່ງຈຸດທີ່ນັກແປຕ້ອງໃຫ້ຄວາມສຳຄັນ. ພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ມີສຽງວັນນະຍຸດ ແລະ ສຽງພະຍັນຊະນະບາງຕົວທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາຕາຈິກ ເຊັ່ນ ສຽງ "ງ" ຫຼື ສຽງສະຫຼະບາງຕົວ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ພາສາຕາຈິກກໍມີສຽງພະຍັນຊະນະສະເພາະ ເຊັ່ນ "қ", "ҷ", "ӯ" ທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວ. ດັ່ງນັ້ນ, ການຖອດອັກສອນ ແລະ ສຽງ ຕ້ອງເຮັດຢ່າງເປັນລະບົບ ໂດຍອີງຕາມຫຼັກການສາກົນ ຫຼື ອີງຕາມການອອກສຽງທີ່ໃກ້ຄຽງທີ່ສຸດ ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນໃນການອ້າງອີງເອກະສານ.
ການແປເອກະສານທາງການ ແລະ ເອກະສານທາງກົດໝາຍ
ເມື່ອຕ້ອງແປເອກະສານທາງການ ເຊັ່ນ ໃບຢັ້ງຢືນການເກີດ, ໃບຢັ້ງຢືນການແຕ່ງງານ, ຫຼື ສັນຍາທາງທຸລະກິດ ລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາຕາຈິກ, ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບຄຳສັບທາງກົດໝາຍ ແລະ ຮູບແບບເອກະສານທາງການຂອງທັງສອງປະເທດ. ພາສາລາວມັກຈະມີສຳນວນທາງການທີ່ເປັນເອກະລັກ ເຊັ່ນ "ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ" ເຊິ່ງໃນພາສາຕາຈິກຕ້ອງແປໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມແບບແຜນທາງການທູດ (Ҷумҳурии Демократии Халқии Лаос). ການແປເອກະສານປະເພດນີ້ ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ມີຄວາມຜິດພາດແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ເພາະອາດຈະສົ່ງຜົນກະທົບທາງດ້ານກົດໝາຍ ແລະ ຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງເອກະສານ.
ເຄັດລັບ ແລະ ວິທີການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາຕາຈິກ ໃຫ້ປະສົບຜົນສຳເລັດ
ເພື່ອຍົກສູງຄຸນນະພາບຂອງບົດແປ ແລະ ຮັບປະກັນວ່າເນື້ອຫາຈະຖືກສົ່ງຕໍ່ຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ນັກແປຄວນນຳໃຊ້ວິທີການ ແລະ ເຄັດລັບດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- 1. ວິເຄາະຄວາມໝາຍຫຼາຍກວ່າຕົວອັກສອນ: ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Literal Translation) ເພາະມັນຈະເຮັດໃຫ້ບົດແປອ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈ ແລະ ຜິດຫຼັກໄວຍາກອນ. ຄວນອ່ານປະໂຫຍກທັງໝົດ, ຈັບເອົາໃຈຄວາມສຳຄັນ ແລ້ວຈຶ່ງຮຽບຮຽງໃໝ່ເປັນພາສາຕາຈິກ ໂດຍໃຫ້ຄຳນຶງເຖິງຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງທີ່ຜູ້ຂຽນຕ້ອງການສື່ສານ.
- 2. ການສ້າງ ແລະ ນຳໃຊ້ຄັງຄຳສັບສະເພາະ (Glossary): ສໍາລັບໂຄງການແປຂະໜາດໃຫຍ່ ຫຼື ເອກະສານສະເພາະທາງ, ການສ້າງຄັງຄຳສັບທີ່ໄດ້ຮັບການຢືນຢັນແລ້ວ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ບົດແປມີຄວາມສອດຄ່ອງກັນຕະຫຼອດທັງເອກະສານ ແລະ ຫຼີກເວັ້ນການໃຊ້ຄຳສັບທີ່ຫຼາກຫຼາຍສຳລັບຄວາມໝາຍດຽວກັນ.
- 3. ນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ (CAT Tools): ການໃຊ້ໂປຣແກຣມຊ່ວຍແປ ເຊັ່ນ SDL Trados, MemoQ ຫຼື Smartcat ຈະຊ່ວຍໃນການຈັດການຄວາມຈຳການແປ (Translation Memory) ແລະ ເຮັດໃຫ້ຂະບວນການເຮັດວຽກມີຄວາມວ່ອງໄວ ແລະ ມີປະສິດທິພາບຫຼາຍຂຶ້ນ.
- 4. ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Review): ຫຼັງຈາກການແປສຳເລັດແລ້ວ, ຂັ້ນຕອນທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາຕາຈິກ (Native Speaker) ກວດທານຄືນ ເພື່ອປັບປຸງສຳນວນພາສາໃຫ້ມີຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍ, ເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ເໝາະສົມກັບວັດທະນະທຳຂອງພວກເຂົາ.
ສະຫຼຸບ
ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາຕາຈິກ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງງ່າຍ ແຕ່ເປັນສິ່ງທີ່ເປັນໄປໄດ້ຫາກນັກແປມີຄວາມມຸ່ງໝັ້ນ, ຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບທັງສອງພາສາ. ໂດຍການສຶກສາໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ການນຳໃຊ້ວິທີການແປທີ່ເໝາະສົມ, ນັກແປຈະສາມາດຜະລິດຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ, ເຊິ່ງຈະເປັນປະໂຫຍດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນການຊຸກຍູ້ການພົວພັນ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈອັນດີລະຫວ່າງປະເທດລາວ ແລະ ປະເທດຕາຈີກິດສະຖານ.